ให้อาหารปลาวันละกี่ครั้ง ปริมาณเท่าไร และวิธีเลี่ยงการให้อาหารมากเกินไป

ทำไมการให้อาหารมากเกินไปจึงเป็นปัญหา

ในตู้ปลา การให้อาหารมากเกินไปเจอบ่อยกว่าการให้น้อยเกินไป บางแหล่งอธิบายว่าน้ำคุณภาพแย่ทำให้ปลาแย่กว่าการได้อาหารไม่พอ จึงแนะนำว่าให้น้อยไปยังดีกว่าให้มากไป

• ของเสียเพิ่มขึ้น: ถ้าปลากินมากเกิน อาหารจะย่อยไม่หมดและปลาขับถ่ายมากขึ้น ของเสียนี้รวมกับเศษอาหารที่เหลือทำให้น้ำสกปรก และต้องดูแลตู้บ่อยขึ้น
• แอมโมเนีย: เศษอาหารที่เหลือจะเน่าและปล่อยแอมโมเนียออกมา แอมโมเนียเป็นพิษต่อปลามาก ถ้าไม่รีบจัดการอาจทำให้ปลาตายหลายตัว
• ไนเตรตกับตะไคร่: ในวงจรไนโตรเจน แบคทีเรียจะเปลี่ยนแอมโมเนียเป็นไนไตรต์ แล้วเป็นไนเตรต ไนเตรตที่สูงเป็นอาหารของตะไคร่ ซึ่งอาจขึ้นแย่งพื้นที่ไม้น้ำ อาหารส่วนเกินยังเพิ่มสารอาหารในน้ำที่ทำให้ตะไคร่เป็นปัญหาด้วย
• ออกซิเจนลดลง: ของเสียที่เน่าจะใช้ออกซิเจนที่ละลายในน้ำและทำให้ปลาเครียด จุดที่ขาดออกซิเจนอาจเกิดก๊าซไฮโดรเจนซัลไฟด์ซึ่งเป็นพิษ
• สุขภาพปลา: การให้อาหารมากไม่ได้ทำให้ปลาแข็งแรงขึ้น เหมือนคนที่อ้วนเกินไป การกินมากเกินทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนลงและร่างกายทำงานหนักขึ้น ปลากัดที่ได้อาหารมากเกินก็อ้วนได้

สัญญาณว่าให้อาหารมากเกินไป

• ผ่านไป 5 นาทีหลังให้อาหารแล้ว ยังมีอาหารลอยอยู่ผิวน้ำหรือตกค้างที่พื้นตู้
• มีเศษอาหารเหลือหลังให้อาหาร และปลาเริ่มไม่สนใจอาหาร
• ปลาที่กินมากเกินอาจท้องผูก ท้องอืด หรือมีปัญหากระเพาะลม

สาเหตุที่มักทำให้ให้อาหารมากเกิน

คนเลี้ยงมักให้อาหารมากเกินเพราะกลัวปลาหิว อีกเรื่องที่ทำให้เข้าใจผิดคือปลาเรียนรู้ช่วงเวลาให้อาหาร เลยทำท่าเหมือนถึงเวลากินทุกครั้งที่มีคนเดินเข้าใกล้ตู้

มีอีกเรื่องที่ควรรู้ไว้ คือโรคไขมันพอกตับ (hepatic lipidosis) พบบ่อยในปลาที่คนเลี้ยง สาเหตุรวมถึงการอดอาหาร อาหารที่มีคาร์โบไฮเดรตหรือไขมันสูง และอาหารที่หืนแล้ว

ถ้าเผลอให้อาหารมากไปแล้ว

1. ดูดเศษอาหารที่ค้างอยู่ในวัสดุปูพื้นออก โดยเฉพาะรอบโคนไม้น้ำและของตกแต่ง
2. งดอาหาร 1 วันเพื่อช่วยให้ปลาย่อยอาหาร
3. ลดปริมาณในมื้อต่อ ๆ ไป ยิ่งเศษอาหารเหลือน้อย โอกาสที่แอมโมเนียในตู้จะสูงขึ้นก็ยิ่งน้อยลง

ควรให้อาหารวันละกี่ครั้ง

แต่ละแหล่งแนะนำต่างกันเล็กน้อย

• บางแหล่งบอกว่าปลาตู้ส่วนใหญ่ควรได้อาหารอย่างน้อยวันละครั้ง
• บางแหล่งแนะนำวันละ 2–3 ครั้ง
• บางแหล่งบอกว่าปลาส่วนใหญ่อยู่ได้ดีกับวันละ 2 มื้อเล็ก ๆ ที่กินหมดภายในไม่กี่นาที
• บางแหล่งเห็นว่าให้มื้อเล็กแต่บ่อยดีกว่าให้มื้อใหญ่นาน ๆ ครั้ง

กลุ่มปลา	คำแนะนำ
ปลากินเนื้อตัวใหญ่ เช่น ปลาไหล ปลามังกร	มักเหมาะกับการให้อาหารสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง (ปลากินเนื้อที่กินมื้อใหญ่อาจต้องการเพียงสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง)
ปลาหากินกลางคืน เช่น ปลาแมว ปลาซักเกอร์	ให้หลังปิดไฟหรือช่วงเช้าตรู่
ปลาวัยรุ่น ลูกปลา และปลาที่กำลังผสมพันธุ์	ต้องการอาหารมากกว่าปลาโตที่ไม่ได้ผสมพันธุ์
ปลากัด	วันละ 1–2 ครั้ง เว้นช่วงให้ห่างเท่า ๆ กัน มื้อละประมาณอาหารเม็ด 3 เม็ด หรือไรทะเล 3 ตัว
ปลาบ่อที่ยังอายุน้อย	อย่างน้อยวันละ 5 ครั้ง
ปลาบ่อที่โตแล้ว	ให้ตอนเย็นวันละครั้งก็พอ

ควรให้ปริมาณเท่าไร

1. ใช้เวลากินเป็นตัววัด: แหล่งหนึ่งแนะนำว่าให้อาหารแผ่น อาหารเกล็ด หรืออาหารเม็ดตัวละไม่กี่ชิ้น ให้ปลากินหมดภายใน 2 นาทีหรือน้อยกว่า อีกแหล่งแนะนำว่าให้แค่ที่ปลากินหมดภายในราว 2–3 นาที
2. ถ้าอยากคิดตามน้ำหนัก: สำหรับการเลี้ยงทั่วไป ปลาโตให้วันละ 3% ของน้ำหนักตัว ส่วนลูกปลาและปลาวัยรุ่นให้ได้ถึง 5% ของน้ำหนักตัวต่อวัน ตัวอย่างจากอีกแหล่งคือปลาคาร์ปญี่ปุ่น (โคอิ) ตัวใหญ่ที่หนัก 100 กรัม ต้องการอาหารราว 1–2 กรัมต่อวัน
3. อย่าตวงด้วยปริมาตรอย่างเดียว: อาหารแผ่นเบากว่าอาหารเม็ดมาก ปริมาตรเท่ากันจึงได้น้ำหนักอาหารไม่เท่ากัน
4. หาปริมาณที่พอดี: ค่อย ๆ เพิ่มทีละน้อยจนได้ปริมาณที่เหมาะ แล้วตวงเท่าเดิมทุกครั้ง
5. ปรับตามเศษที่เหลือ: ถ้ามีอาหารเหลือ มื้อต่อไปให้ลดลง เช่น จาก 4 เม็ดเหลือ 3 เม็ด

ความผิดพลาดที่พบบ่อย

• ให้เพิ่มเพราะปลาดูหิว: ปลาจำช่วงเวลาให้อาหารได้ เลยว่ายมารอทุกครั้งที่มีคนเข้าใกล้ตู้ ไม่ได้แปลว่าหิวจริง
• ให้เยอะเพราะกลัวปลาอด: ปลาที่แข็งแรงต้องการแค่ปริมาณที่กินหมดในไม่กี่นาที
• เชื่อว่าให้น้อยอันตรายกว่า: ความเชื่อนี้ไม่ถูกต้อง ปลาได้รับผลกระทบจากน้ำคุณภาพแย่ง่ายกว่าการได้อาหารน้อย และการให้อาหารมากก็ไม่ได้ทำให้ปลาแข็งแรงขึ้น

การป้องกันและดูแลระยะยาว

• ปลาโตส่วนใหญ่ได้ประโยชน์จากการงดอาหารสัปดาห์ละ 1 วัน ปลากัดก็ควรมีวันงดอาหารสัปดาห์ละ 1 วัน
• ให้อาหารแช่แข็งประเภทเนื้อหรือผักสัปดาห์ละไม่กี่ครั้ง อาจช่วยป้องกันการอุดตันในทางเดินอาหาร
• ลดทั้งปริมาณและความถี่ในการให้อาหาร ตรวจค่าน้ำก่อนให้อาหาร
• เปลี่ยนน้ำบางส่วนราวสัปดาห์ละครั้งหรือบ่อยกว่านั้น เพื่อเจือจางไนเตรตที่สะสมจากอาหารและของเสีย

การเก็บรักษาอาหารปลา

• เก็บอาหารแห้งในภาชนะที่กันแมลงได้ ไว้ในที่เย็นและแห้ง เพราะความร้อนและความชื้นทำให้อาหารเสีย ขึ้นรา และหืนเร็วขึ้น
• อาหารที่เปิดแล้วและเก็บที่อุณหภูมิห้อง ทิ้งหลัง 2 เดือน
• อาหารแห้งที่เก็บในช่องแช่แข็ง ทิ้งหลัง 6 เดือน
• อาหารแช่แข็ง เช่น หนอนแดงหรือไรทะเล ทิ้งหลัง 1 ปี
• อาหารที่ละลายแล้วห้ามนำกลับไปแช่แข็งซ้ำ

ตรวจสอบหลังให้อาหาร

• ผ่านไป 5 นาทีแล้วยังมีอาหารเหลือบนผิวน้ำหรือพื้นตู้ แปลว่าให้มากไป มื้อต่อไปให้ลดลง
• สังเกตว่าปลายังกินอาหารด้วยความสนใจหรือไม่ และมีอาการท้องอืด ท้องผูก หรือว่ายน้ำผิดปกติจากปัญหากระเพาะลมหรือเปล่า