Cá Malawi butterfly

Cá Malawi butterfly (Aulonocara jacobfreibergi) là loài cichlid đặc hữu của hồ Malawi. Chúng sống ở vùng bờ đá chuyển dần sang nền cát. Đây là một trong những loài cỡ lớn của giống, con đực dài tới 150–170 mm. Loài này cũng thuộc nhóm Aulonocara đầu tiên có mặt trong giới chơi cá, và ngoài thị trường còn có tên 'Freiberg's peacock' hay 'fairy cichlid'. Con đực hay gây hấn với những con cá có màu sắc giống mình, vì vậy bạn cần chọn cá nuôi chung cho kỹ.1

Đáy bể nên rộng tối thiểu 120 × 60 cm hoặc tương đương. Ngoại lệ là khi bạn nuôi cá trong bể nhỏ hơn để cho sinh sản. Bể cỡ này có thể tích khoảng 432 lít.1

• Nhiệt độ: 25–29°C
• pH: 7,5–9,0
• Độ cứng: 10–25 dGH1

Bạn xếp vài cụm đá quanh bể nhưng chừa khoảng trống giữa các cụm. Nền nên dùng cát mịn để cá kiếm ăn theo bản năng (xem mục 'Thức ăn'). Các loại nền thô hơn như sỏi hay cuội nhỏ có thể khiến cá khó ăn và làm tổn thương tơ mang. Cá còn có thể nuốt phải chúng, dễ bị tổn thương hoặc tắc nghẽn bên trong. Loài này không phá cây. Nếu thích, bạn có thể trồng thêm các loài chịu được nước cứng như Vallisneria, Anubias hoặc các loài Sagittaria.

Chất lượng nước là chuyện phải đặt lên hàng đầu. Các cichlid này cực kỳ nhạy với nước xấu đi và với thông số hóa học dao động. Tuyệt đối không thả chúng vào bể chưa ổn định vi sinh. Muốn bể ổn định thì cách tốt nhất là lọc dư công suất, kết hợp lọc thùng và/hoặc hệ thống sump. Bên cạnh đó, bạn thay tối thiểu 30–50% nước mỗi tuần.1

Các loài Aulonocara vốn ăn sinh vật đáy. Chúng ngậm từng ngụm nền vào miệng, lọc lấy thứ ăn được rồi đẩy phần còn lại ra qua mang và miệng. Chúng săn mồi giỏi không kém gì gặm nhặt. Cá thường lơ lửng ngay trên mặt nền và chờ đến khi phát hiện những chuyển động rất nhỏ. Trên đầu chúng có các lỗ cảm giác to hơn bình thường, giúp chúng săn mồi theo cách này.

Khi nuôi, bạn nên cho cá ăn nhiều loại thức ăn chế biến sẵn chất lượng cao, hạt mịn. Ngoài ra, bạn bổ sung thêm các loại mồi nhỏ sống và/hoặc đông lạnh như ấu trùng muỗi lắc (chironomid), trùng chỉ, Artemia, bọ gậy… Trong số thức ăn khô, ít nhất phải có vài loại chứa nhiều thành phần thực vật như Spirulina hoặc loại tương tự.

Thức ăn tự làm, kết dính bằng gelatin, cũng là lựa chọn tốt. Một ví dụ là hỗn hợp thức ăn khô cho cá, động vật có vỏ xay nhuyễn, trái cây và rau tươi. Bạn có thể dùng đầu ống pipet sắc hoặc dao nhỏ cắt hỗn hợp thành những miếng tròn vừa miệng cá. Thay vì một bữa lớn, bạn nên chia ra 3–4 bữa nhỏ mỗi ngày để cá gặm nhặt như ngoài tự nhiên. Có vẻ cho ăn kiểu này thì cá lớn nhanh và khỏe nhất.1

Loài này không hiền như một số loài cùng giống. Con đực đặc biệt hay gây hấn với bất kỳ con cá nào có màu sắc giống mình, vì vậy bạn cần cẩn thận khi chọn cá nuôi chung. Có thể cân nhắc các loài Copadichromis hoặc Placidochromis có kiểu màu khác, Otopharynx lithobates và các loài Mbuna hiền hơn như Labidochromis caeruleus. Tuy vậy, tốt nhất là không nuôi chung với các loài Aulonocara khác vì phần lớn chúng có thể lai với nhau. Đa số Mbuna lại quá hung hăng, hiếu động. Trừ khi bể thật lớn, bạn chỉ nên nuôi một con đực với 4–6 con cái.1

Con đực to hơn và màu sắc rực rỡ hơn con cái.1

Ở loài này, cá cái là con ngậm trứng trong miệng. Cá thường đẻ ngay trong bể cộng đồng. Tuy vậy, nếu muốn thu được nhiều cá con nhất, bạn nên chuyển chúng sang hoặc nuôi sẵn trong một bể riêng. Con đực có thể khá hung hăng khi rượt đuổi con cái. Vì vậy, người ta thường khuyên nuôi một đực với 4 cái trở lên để không có con cái nào bị quấy quá nhiều. Bạn nên đặt vài tảng đá tương đối phẳng và chừa những khoảng cát trống để cá có chỗ đẻ. Con đực sẽ chọn một chỗ như vậy và bắt đầu múa tán tỉnh. Khi con cái chịu đẻ, nó bơi lại gần và đẻ một mẻ trứng, rồi lập tức ngậm trứng vào miệng. Trên vây hậu môn của con đực có một số 'đốm trứng', và con cái cũng bị các đốm này thu hút. Khi con cái tìm cách ngậm các đốm đó, thực ra nó đang nhận tinh dịch của con đực, nhờ vậy trứng được thụ tinh.

Cá cái ngậm trứng và cá con tới 4 tuần rồi mới nhả ra những con cá bột đã bơi tự do hoàn toàn. Trong thời gian này, cá cái thường không ăn. Bạn dễ nhận ra cá cái đang ngậm trứng vì phần miệng phình to và cứ làm động tác như đang 'nhai'. Nếu bị stress quá mức, cá cái có thể ăn trứng hoặc nhả trứng ra sớm. Vì vậy, bạn phải cẩn thận nếu định tách riêng cá cái đang ngậm trứng. Một điều cũng nên biết là nếu cá cái rời đàn quá lâu, nó có thể mất vị trí trong thứ bậc của đàn. Do đó, bạn nên cố chờ càng lâu càng tốt rồi mới chuyển cá cái đi, trừ khi nó đang bị các con khác liên tục quấy rối.

Một số người nhân giống chủ động lấy cá bột ra khỏi miệng mẹ khi được 2 tuần rồi nuôi riêng từ đó. Lúc được nhả ra, cá bột có thể vẫn còn túi noãn hoàng. Khi đó cá chưa cần ăn thêm cho tới khi túi này tiêu hết. Nếu cá bột được nhả ra lúc túi noãn hoàng đã tiêu hết, bạn có thể cho ăn ngay Artemia mới nở hoặc thức ăn tương tự. Thường thì khoảng 4 tháng tuổi là bắt đầu phân biệt được đực cái.1

Đây là loài đặc hữu của hồ Malawi. Người ta mới chỉ biết đến chúng ở phần phía nam của hồ, với các quần thể ở Cape Maclear, Otter Point, đảo Mumbo và đảo Domwe, Monkey Bay, rạn Makokala, đảo Chinyankhwazi và đảo Chinyamwezi, bãi đá Mpanga, đảo Namalenje, đảo Mphandikucha và rạn Undu.

Loài đã được ghi nhận ở Malawi, Mozambique và Tanzania (thuộc hồ Malawi).1

Cá sống ở vùng chuyển tiếp của hồ. Đó là nơi bờ đá nhường chỗ cho đáy cát có đá nằm rải rác. Ở gần giới hạn phía bắc của vùng phân bố, người ta thấy chúng ưa rõ rệt các hang và khe đá. Tập tính này khác với phần lớn các loài cùng giống, vốn hay kiếm ăn trên nền cát. Nó lại giống với cách sống của A. hansbaenschi. Trong những hang lớn, có thể có vài con đực cùng giữ lãnh thổ.1

Đây là một trong những loài Aulonocara đầu tiên có mặt trong giới chơi cá, và đến nay vẫn được nhiều người chơi. Loài này có thêm vài tên thường gọi khác như 'Freiberg's peacock', 'fairy cichlid' và 'African butterfly'. Nó còn bị gọi bằng các 'tên khoa học' sai như Trematocranus trevori, T. jacobfreigbergi và T. regina. Ngoài ra còn có một số dòng cảnh do lai chọn lọc như 'eureka', 'albino' và 'colour select'. Ở rạn Undu (Tanzania) có một dạng màu hơi vàng xuất hiện tự nhiên, thường được gọi là 'lemon jake'. Tuy vậy, hiện nay cái tên này cũng được dùng cho một số dòng cá cảnh. Có thể phân biệt loài này với phần lớn các loài cùng giống qua ba điểm. Thứ nhất, mép ngoài của vây lưng, vây hậu môn và vây đuôi có viền rộng và nhạt màu. Thứ hai, vây đuôi xẻ sâu hơn. Thứ ba, cá trưởng thành có kích thước lớn hơn.1

• Meyer, Riehl & Zetzsche (1987). A revision of the cichlid fishes of the genus Aulonocara Regan, 1922 from Lake Malawi, with descriptions of six new species (Pisces, Perciformes, Cichlidae). Courier ForschungsInstitut Senckenberg 94, 7-53
• Grant, S. M., H. W. Dieckhoff, H. J. Mayland and M. K. Meyer (1987). Ecology of Aulonocara REGAN, 1922 in Lake Malawi. Courier ForschungsInstitut Senckenberg 94, 131-1391