Cua ma lùn

• Tên khác: Cua ma
• Tên khoa học: Potamocypoda pugil
• Bể khuyên dùng: 40 lít
• Loại: nước ngọt
• Độ khó: nuôi ở mức trung bình, cho sinh sản thì khó
• Kích thước: mai tối đa 1 – 1,5 cm, sải chân khoảng 2,5 – 3,5 cm
• GH: 3 – 12, KH: 1 – 5
• Nitrat: dưới 20 ppm
• Thức ăn: ăn tạp
• Tính cách: hiền
• Tuổi thọ: nuôi trong bể sống được tối đa 3 năm (trung bình 2 – 3 năm). Ngoài tự nhiên thì chưa rõ chúng sống được tối đa bao lâu.
• Màu sắc: nâu ô liu

Potamocypoda pugil là loài cua rất nhỏ. Bạn có thể nhận ra chúng qua các đặc điểm sau:

• Mai: rộng, hơi lồi. Vùng mang nhẵn hơn và lấm tấm nhiều chấm hơn.
• Màu sắc: mai nâu ô liu, chân và mặt bụng nâu vàng.
• Mắt: hốc mắt ngắn, mắt nhỏ và mảnh.
• Chân: các chân bò khá mảnh và có lông.
• Càng: hai càng của con đực không đều nhau.

Potamocypoda parapugil rất dễ bị nhầm với Potamocypoda pugil. Hai loài giống nhau ở nhiều điểm, thậm chí còn chung tên gọi Cua ma. Điểm khác là ở Potamocypoda parapugil, càng của con đực và con cái có cùng hình dạng.1

Vì cua nhỏ nên chúng không cần nhiều chỗ. Một nhóm 4 – 6 con nuôi trong bể 20 lít là được.

Nếu có điều kiện thì nên dùng bể 40 lít. Bể lớn dễ chăm hơn và ổn định hơn, mà thông số nước có ổn định thì mới giữ được ở mức tốt nhất.1

• Nhiệt độ: 24 – 28°C. Cua không chịu được nhiệt độ thay đổi nhiều và đột ngột.
• pH: 7,0 – 7,5
• KH: 1 – 5
• GH: 3 – 12
• Nitrat: dưới 20 ppm

Về dòng chảy và sục khí, loài cua này thích nước có dòng chảy và giàu oxy.1

Bạn cần cycle bể (chạy cho hệ vi sinh ổn định) trước khi thả cua. Amoniac và nitrat cao có thể gây hại cho chúng.

Về cây, loài cua này không gây hại cho bất kỳ loại cây sống nào. Chúng không ăn cây khỏe nên nuôi trong bể trồng nhiều cây vẫn ổn. Cây sống còn có lợi cho cua, vì chúng nhặt được các vi sinh vật bám trên cây.

Thức ăn thừa nên vớt ra sau 24 giờ. Để lâu hơn thì nước sẽ bẩn và sinh ra đủ thứ rắc rối.1

Lọc không quá quan trọng, loại nào cũng dùng được. Với bể nhỏ, lọc bio bông xốp hoặc lọc Matten là hợp nhất. Cua này quá nhỏ nên không cào rách bông lọc như các loài cua lớn hay làm. Hai loại lọc này lại rẻ, dễ bảo trì và vệ sinh, có nhiều bề mặt cho cua bò nhặt thức ăn và an toàn cho cua.

Ánh sáng không cần gì đặc biệt, vì cua hoạt động về đêm và không phụ thuộc nhiều vào đèn. Nếu bể có cây thì chỉnh đèn theo nhu cầu của cây.

Nên bố trí thật nhiều chỗ trốn vì cua rất nhát. Đồ trang trí cho cua chỗ núp, che chắn cho chúng và giúp chúng bớt căng thẳng. Chỗ núp càng cần thiết khi cua lột xác, lúc chúng yếu và cực kỳ dễ bị tấn công. Bạn có thể dùng lá, đá, lũa, ống PVC, lưới nhựa, cây thủy sinh và những thứ tương tự.

Dù cua sống hoàn toàn dưới nước, bạn vẫn nên tạo cho chúng chỗ đậu phía trên mặt nước, ví dụ một khúc lũa nhô lên khỏi mặt nước.1

Cua ma lùn ăn tạp và chuyên nhặt xác. Chúng ăn xác thực vật và động vật đã chết hoặc đang phân hủy. Trong đó có thể có tảo, sinh vật nhỏ dưới nước và mùn bã (chất hữu cơ đã phân hủy).

Trong bể, bạn có thể cho cua ăn:

• rau củ chần sơ
• các loại hạt
• tảo
• ốc đập dập
• trùn chỉ đen, trùng huyết cắt nhỏ, v.v.
• Artemia
• cá hoặc tép chết

Nên cho ăn thức ăn chìm xuống đáy, kèm theo thức ăn viên chìm của hãng nào cũng được:

• viên cho tép, cám hạt cho tép
• thức ăn cho cá (dạng mảnh, v.v.)
• thức ăn cho tép (thức ăn cho giáp xác, viên tảo, v.v.)

Thức ăn có đa dạng thì cua mới khỏe. Đừng cho ăn đồ giàu đạm liên tục, dù trông chúng có vẻ rất khoái. Nên phối hợp thức ăn sống nằm dưới đáy bể với viên chìm của hãng có uy tín.

Để thức ăn trong bể 24 giờ rồi mới vớt ra. Cua chủ yếu hoạt động về đêm nên cho ăn vào ban đêm, hoặc ít nhất là buổi tối, cho giống giờ chúng kiếm ăn ngoài tự nhiên.1

Cua ma lùn cần nguồn nước có quanh năm vì chúng sống ở vùng nước thoáng. Dù sống hoàn toàn dưới nước, thỉnh thoảng chúng vẫn có thể bò lên cạn. Chuyện này hiếm, nhưng vẫn nên cho chúng cơ hội làm vậy bằng vài chỗ nhô lên khỏi mặt nước như lũa hoặc đá.

Chúng không hung dữ. Có lúc chúng tranh chấp với nhau, nhưng thường xong chuyện mà không con nào bị thương đáng kể. Cua khá nhát và dễ giật mình, nhất là khi nuôi ít con. Đàn càng đông thì chúng càng thấy an toàn và càng hay ra khỏi chỗ trốn. Chúng không bày bừa hay phá phách mấy. Chúng cũng không đủ khỏe để lúc nào cũng xê dịch đồ trong bể.

Loài cua này hoạt động về đêm. Chúng hoạt động mạnh nhất từ lúc chập tối rồi ngưng dần trước khi mặt trời mọc. Đây là hành vi bản năng, phần lớn do chúng sợ bị săn.

• Sống bầy đàn: có
• Mức độ hoạt động: thấp
• Hiền lành: có
• Đào hang: không

Bạn cùng bể

Cua ma lùn thuộc nhóm cua hiền và thích sống thành đàn nhất. Thường thì chúng không làm phiền ai. Ngược lại, chúng mới là bên dễ bị bắt nạt, vì thân nhỏ nên hay thành mục tiêu của các bạn cùng bể to hơn.

Về cá, tốt nhất không nuôi chung với cá hung dữ, cá bơi nhanh ở tầng mặt hay tầng giữa. Một số loài cá nhỏ, hiền phù hợp là cá bảy màu, cá neon, cá molly, Danio rerio, cá Endler và cá killi nhỏ (least killifish).

Về tép, cua không chủ động săn tép, nhưng nếu nuôi tép đắt tiền thì nên cẩn thận. Cua có thể bắt được tép con, nhất là lúc tép lột xác.

Về ốc, cua thường không đụng đến ốc nước ngọt, nhưng ốc quá nhỏ thì có thể bị ăn.

Những loài không nên nuôi chung:

• Cá lớn hoặc cá hung dữ
• Cá sống ở đáy, bơi chậm và cá có vây dài
• Bất kỳ loài tôm càng nước ngọt nào
• Các loài cua nước ngọt khác
• Ếch lùn1

Potamocypoda pugil có dị hình giới tính, tức con đực và con cái trông khác nhau.

• Kích thước: con đực thường to hơn con cái.
• Yếm bụng: yếm con đực hẹp, thon (hình tam giác), còn yếm con cái rộng.
• Càng: con cái có càng nhỏ, mảnh, các ngón hình thìa. Con đực có một càng (phải hoặc trái) giống càng con cái, còn càng kia to hơn hẳn và có hình dạng khác.
• Hình dạng mai: mai con cái lồi theo chiều dọc rõ hơn, phần trước mai phồng lên.1

Tài liệu khoa học chưa mô tả đặc điểm sinh sản của giống Potamocypoda. Đến nay chưa có báo cáo nào về việc cho sinh sản thành công, cả trong phòng thí nghiệm lẫn ở nhà. Vì vậy, vẫn chưa ai biết thời gian ấp trứng kéo dài bao lâu và con cái đẻ bao nhiêu trứng.1

Đây là loài đặc hữu của Malaysia. Người ta tìm thấy chúng ở Sungai Kayu, một con suối nước ngọt trong vùng rừng đầm lầy phía đông Johore. Suối này là một nhánh của sông Sedili.1

Cua ma lùn chỉ sống ở những chỗ nước nông, có cây cỏ mọc, nằm giữa rừng nhiệt đới rợp bóng.1

Cái tên Cua ma xuất phát từ thân hình bé xíu và vẻ trong mờ khiến chúng gần như tàng hình trong bể, cộng với thói quen ban ngày trốn kỹ, đêm mới ra hoạt động. Tên này cũng là một cách làm thương mại, vì tên càng kêu thì càng hút người mua.

Về từ nguyên, "Potamocypoda" bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp "potamos" (sông) và "kupodeuein" (đi nhón chân), ý chỉ những cái chân dài và mảnh của loài cua này.

Khó khăn lớn nhất là loài này hiếm gặp trên thị trường cá cảnh, và khoa học vẫn thiếu thông tin về cách chăm sóc và cho sinh sản tốt nhất. Với vẻ ngoài độc đáo và kích thước nhỏ, chúng có thể là lựa chọn rất hay cho bể nhỏ.1

• 佐々木潤. “観賞用に 「ゴーストクラブ」 という商品名で流通していた Potamocypoda parapugil Tai & Manning, 1984 (十脚目: 短尾下目: スナガニ上科: コメツキガニ科).” Cancer25 (2016): 41-45.
• Tweedie, Michael Willmer Forbes. “A new scopimerine crab from the Malay Peninsula.” Bulletin of the Raffles Museum14 (1938): 198-202.
• Dai, Aiyun and Manning, Raymond B. 1984. “A New Species Of Potamocypoda (Crustacea, Brachyura, Ocypodidae) From Malaysia. 1984, Proceedings of the Biological Society of Washington, Volume 97, Pages 615-6171