Bể cá nuôi bao nhiêu con là vừa: cách tính mật độ thả theo thể tích và loài

Là gì, vì sao cần

Mật độ thả cho biết bể của bạn gánh được bao nhiêu cá mà nước vẫn sạch. Thả quá dày thì chất thải tích lại và nước xấu đi. Sau đó cá sinh bệnh, rồi chết.

Các quy tắc dưới đây chỉ là con số ước lượng và đơn giản hóa vấn đề khá nhiều. Khi bể có cá lớn thì chúng mất tác dụng, vì cá lớn đè lên lọc nặng hơn hẳn.

Loại bể	Quy tắc	Ghi chú
Bể cá nhiệt đới nước ngọt và cá nước lạnh	2,5 cm cá cho 4,55 lít (1 inch cho mỗi gallon)	Chỉ để ước lượng
Hồ ngoài trời	25 cm cá cho 455 lít (10 inch cho 100 gallon)	Chỉ để ước lượng
Quy tắc trong giới chơi cá ở Việt Nam	1 cm cá cho 1,5 lít nước	Chỉ áp dụng cho bể đã ổn định, có vi sinh và cây, và chỉ với cá nhỏ

Quy tắc 1 cm cho 1,5 lít hợp với cá cộng đồng nhỏ, dài khoảng 2–7 cm. Tính theo cách này, bể 40 lít chứa được khoảng 26–27 cm cá nhỏ, cộng tổng chiều dài các con. Với cá lớn thì quy tắc này không dùng được.

Cộng chiều dài hay cân nặng cũng chưa đủ. Mười con tetra 2 cm không nặng tải như một con oscar 20 cm, dù tổng chiều dài bằng nhau. Mười con cá 10 g cũng không giống một con cá 100 g. Sức chứa của bể không chỉ phụ thuộc vào tổng khối lượng cá.

Các bước tính và thả cá

1. Tính thể tích bể bằng cách nhân dài × rộng × cao.
2. Trừ khoảng 10% cho phần trang trí chiếm chỗ. Ví dụ, bể 91 x 30 x 38 cm chứa khoảng 106 lít, trừ phần trang trí thì còn khoảng 96 lít.
3. Trước khi mua, bạn tra cỡ trưởng thành, nhu cầu chỗ bơi và độ hợp nhau của từng loài.
4. Tính mỗi con theo cỡ trưởng thành, không theo cỡ lúc mua ở tiệm.
5. Chạy lọc cho vi sinh có lợi phát triển trước khi thả cá. Vi sinh bán sẵn làm quá trình này nhanh hơn.
6. Thả cá từng đợt nhỏ, giãn ra theo thời gian để vi sinh kịp phát triển theo.
7. Đo nitrate 2–3 tuần một lần. Bạn chỉ thả thêm cá khi nước vẫn tốt và nitrate còn dưới 40 ppm.

Mỗi loài một nhu cầu

• Cá vàng cần bể tối thiểu 75 lít để bơi thoải mái. Cá vàng đuôi quạt lớn tới khoảng 20 cm. Chúng cần ít nhất 75 lít, bể dài trên 60 cm và rộng trên 30 cm.
• Cá thần tiên trưởng thành dài khoảng 15 cm và cao khoảng 18 cm, nên cần bể cao khoảng 45 cm.
• Cá ngựa vằn (zebra danio) chỉ dài khoảng 5 cm. Có điều chúng hiếu động và thích nước chảy mạnh, nên cần nhiều chỗ bơi hơn.
• Cá bơi đàn như neon và ngựa vằn cần nhiều chỗ hơn so với cỡ thân của chúng. Bạn nên nuôi chúng theo đàn khoảng 6–10 con.
• Cá bút chì và cá bống nô lệ (cá dọn bể) thường bán lúc còn nhỏ. Chúng có thể lớn gấp hai, ba lần cỡ lúc mua.
• Cá oscar thải nhiều và để thừa nhiều thức ăn. Bể dài 91 cm vẫn quá chật cho dù chỉ một con oscar trưởng thành.
• Cá có lãnh thổ như cichlid cần đủ chỗ để khỏi đánh nhau. Riêng cá ali (cichlid châu Phi) thì có thể thả dày hơn để các trận tranh lãnh thổ chia nhỏ ra. Khi đó bạn thêm cây và chỗ trốn để che cho những con yếu.
• Cá betta ở gần mặt nước và tấn công cá nào bơi vào lãnh thổ của nó. Nên ghép betta với loài sống ở tầng giữa hoặc tầng đáy.

Sai lầm hay gặp

• Thả theo cỡ cá con. Cá sẽ lớn lên. Một bể thả kín ngay từ đầu về sau sẽ quá tải nặng.
• Chọn cá vì thấy nó nhỏ ở tiệm mà không tra xem nó lớn tới đâu.
• Mua nhiều cá cùng lúc. Lọc không theo kịp lượng chất thải.
• Gắn thêm lọc mà không chăm bể nhiều hơn. Lọc mạnh hơn có ích, nhưng cũng cần bảo trì nhiều hơn. Lọc to đến đâu cũng không cho bạn nuôi vô hạn.
• Ghép loài có lãnh thổ với loài hiền mà không tra trước độ hợp nhau.
• Nghĩ rằng chỉ có diện tích mặt nước mới đáng tính. Hai bể cùng thể tích, cùng lọc, cùng cách cho ăn và cùng mức sục khí có thể nuôi số cá tương đương nhau.

Người có kinh nghiệm vẫn có thể thả vượt các quy tắc trên nếu thật sự biết mình đang làm gì. Dù vậy, cách này không đáng khuyến khích.

Muốn nuôi nhiều hơn mà nước vẫn sạch

• Chừa sẵn chỗ cho cá lớn lên.
• Dùng lọc có diện tích bề mặt lớn.
• Thay nước đều bằng nước đã khử clo. Thay càng thường xuyên thì bể gánh được càng nhiều cá.
• Trồng cây thân đứng mọc nhanh và cây nổi, vì chúng hút các hợp chất nitơ. Bể càng nhiều cây thì càng chịu được nhiều cá.
• Cho ăn vừa đủ lượng cá ăn hết. Thức ăn thừa sẽ thối và làm bẩn nước.
• Nhiều cá, cho ăn nhiều hay thức ăn giàu đạm đều làm nitrate tăng nhanh hơn. Thức ăn chất lượng cao hoặc đồ đông lạnh cho ít chất thải hơn thức ăn rẻ.
• Theo dõi bể lâu dài. Khi bể bắt đầu chật thì bạn bớt cá hoặc tỉa cây.

Kiểm tra lại

• Ở bể khỏe, ammonia và nitrite đều đo được 0 ppm, còn nitrate dưới 40 ppm.
• Khi bể chứa quá sức, ammonia có thể cứ cao mãi không xuống.
• Cá đớp khí trên mặt nước dù sủi vẫn chạy là dấu hiệu thiếu oxy. Cá thả chật tiêu oxy rất nhanh. Chuyển bớt một số con sang bể lớn hơn (khoảng 30–55 gallon) chứa nước đã khử clo có thể giúp cá qua cơn.

Nắng nóng và mất điện

• Cá nhiệt đới thoải mái ở khoảng 75–85°F và bắt đầu stress khi nước gần 90°F. Nếu nước vượt khoảng 90°F, bạn mở nắp bể và cho quạt chạy pin thổi qua mặt nước. Nước bay hơi sẽ kéo nhiệt độ xuống.
• Bể lớn giữ mát lâu hơn. Khi chỉnh nhiệt, bạn đổi từ từ, khoảng 1–2°F mỗi vài giờ.
• Lúc mất điện, dùng máy sủi chạy pin hoặc máy phát nhỏ để mặt nước luôn chuyển động. Đừng thả dày, vì nhiều cá thì oxy cạn nhanh.
• Nếu biết trước lịch cắt điện, bạn ngưng cho ăn trước một hai ngày để giảm chất thải. Có điện lại thì chờ 24 giờ rồi mới cho ăn.