Chăm sóc bể thủy sinh sau khi set: thay nước, đèn, nhiệt độ, thả cá

Set xong bể mới là bước đầu. Mấy tuần đầu là lúc bể dễ hỏng nhất. Phân nền còn mới nên nhả nhiều dinh dưỡng, cây chưa bén rễ, vi sinh trong lọc còn ít. Chỉ cần chăm sai một chút là rêu hại phủ kín hoặc cá chết hàng loạt.

Bài này áp dụng cho bể nhỏ cỡ cubic 30 (khoảng 27 lít), loại bể hợp với người mới vì rẻ, dễ chăm và đặt đâu cũng được. Bạn sẽ biết cần làm gì trong 10 ngày đầu, chỉnh đèn và nhiệt độ thế nào, lúc nào thả cá, thả bao nhiêu con và thả ra sao cho cá không bị sốc nước.

Vì sao bể mới set hay lên rêu hại

Sau khoảng một tuần, nhiều bể bắt đầu có một lớp màu nâu phủ trên lá, kính và đá. Đó thường là tảo nâu (tảo silic, diatoms), loại rêu hại gặp nhiều nhất ở bể mới. Thủ phạm là phân nền mới nhả quá nhiều dinh dưỡng trong khi cây chưa lớn kịp để ăn hết. Phần dinh dưỡng thừa đó thành thức ăn cho rêu hại.

Thay nước thế nào trong giai đoạn đầu và về sau

Cách xử lý đơn giản nhất là thay nước thật siêng để loại bớt dinh dưỡng thừa và các chất mà nền, đá, lũa tiết ra.

1. 10 ngày đầu: thay nước mỗi ngày. Bận quá thì cách ngày thay một lần. Mỗi lần thay 30–50% lượng nước trong bể.
2. Sau 10 ngày: chuyển sang thay hằng tuần, mỗi lần vẫn 30–50%.
3. Mỗi lần thay: tranh thủ cạo rêu bám trên kính, hút cặn và phân cá tép dưới nền.

Đừng bỏ qua khâu hút chất thải. Lọc tốt đến đâu thì phân cá tép nằm lại dưới nền vẫn sinh độc tố. Hút sạch thì nước trong hơn và cá tép khỏe hơn.

Bật đèn bao nhiêu tiếng mỗi ngày

Cây mới trồng còn yếu, lá ít. Phần lớn cây bán ở tiệm là cây trồng cạn, xuống nước phải chuyển từ lá cạn sang lá nước. Trong giai đoạn này cây cần rất ít ánh sáng. Đèn mạnh và bật lâu chỉ làm lợi cho rêu hại.

• Mới set: bật đèn khoảng 6 tiếng mỗi ngày.
• Sau khoảng 3–10 ngày, khi cây ra lá mới và có dấu hiệu lên rõ: tăng lên 8 tiếng mỗi ngày.

Có người chia thời gian chiếu sáng làm hai đợt, ví dụ 4 tiếng buổi sáng và 4 tiếng buổi tối. Chuyện này vẫn còn tranh cãi. Bật 8 tiếng liền một mạch là cách đơn giản và gần với ánh sáng tự nhiên hơn, vì ngoài tự nhiên nắng cũng không ngắt giữa chừng. Nếu chưa có lý do gì đặc biệt thì cứ bật liền mạch. Dùng ổ hẹn giờ cho đèn thì đỡ phải nhớ.

Nhiệt độ nước bao nhiêu là vừa

Cây thủy sinh nói chung ưa nước mát. Nhiệt độ đẹp nhất cho cả cây lẫn cá là 25–28°C.

Bao lâu thì thả cá

Nhiều người set xong là ra tiệm mua cả túi cá về thả luôn. Đây là sai lầm rất hay gặp, vì hai lý do:

• Nước giai đoạn đầu chưa ổn định. Phân nền, đá và lũa còn tiết chất ra nước, phải thay nước một thời gian mới hết.
• Vi sinh trong bể còn ít. Thả nhiều cá thì phân cá không kịp được xử lý, chất lượng nước tụt nhanh và cá bị ngộ độc. Kể cả bể đã ổn mà thả quá nhiều cá cùng lúc thì vi sinh cũng không theo kịp.

Thời điểm hợp lý là tối thiểu 7 ngày sau khi set. Lúc đầu chỉ thả 1–2 con thuộc dòng khỏe như cá mún hay cá bảy màu. Phân của chúng là nguồn thức ăn để vi sinh phát triển. Khi bể ổn rồi mới thả thêm từ từ.

Thả cá đúng cách để cá không bị sốc

Cá mua về đang quen với nước ở tiệm. Nhiệt độ và các chỉ số nước ở đó khác bể nhà mình. Đổ thẳng vào bể thì cá rất dễ bị sốc nhiệt, sốc nước. Cách nhỏ giọt hơi mất công nhưng an toàn hơn nhiều.

1. Đổ cá cùng nước trong túi ra một cái thau hoặc chậu.
2. Dùng một ống nhỏ dẫn nước từ bể thủy sinh sang thau. Để nước chảy thật chậm hoặc nhỏ giọt.
3. Để như vậy khoảng 20–30 phút cho nước trong thau dần giống nước bể.
4. Dùng vợt vớt cá thả vào bể. Không đổ nước trong thau vào bể.

Thả bao nhiêu cá là đủ

Có thể ước lượng nhanh theo cỡ cá:

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:01 Bể thủy sinh cây đỏ xanh với vài con cá nhỏ bơi lượn.
• Xem video từ ▶ 5:06 Cá nhỏ bơi giữa đám cây thủy sinh bên cạnh lũa.

• Cá bảy màu, mún, bình tích: khoảng 4–5 lít nước cho một con.
• Cá nhỏ như neon, cá trâm: khoảng 2–3 lít cho một con.

Ví dụ bể cubic 30 có khoảng 27 lít nước thì thả được 5–6 con bảy màu, hoặc chừng 10 con neon. Đây chỉ là con số tương đối. Lọc khỏe và thay nước đều thì có thể nuôi dày hơn một chút.

Nuôi thêm các con ăn rêu hại

Rêu hại là cái khó lớn nhất của dân chơi thủy sinh. Nó có thể bùng lên bất cứ lúc nào, và chỉ cần bỏ bê bể một tuần là thấy hậu quả. Vì vậy nên ưu tiên thả các con ăn rêu hại ngay từ đầu, ví dụ:

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:31 Cá otto bám trên đá trong bể thủy sinh, sẵn sàng dọn rêu hại.
• Xem video từ ▶ 5:41 Tép bò trên đá phủ rêu, đang gặm dọn rêu hại.

• Cá otto
• Ốc nerita
• Cá tỳ bà bướm
• Tép suối, tép yamato

Chọn con nào thì tùy bố cục và túi tiền. Có những bể đẹp không nuôi con cá cảnh nào, chỉ có cây và đội dọn rêu. Có đội này trong bể thì việc chăm sóc nhẹ đi rất nhiều.

Có cần châm phân nước không

Người mới chưa cần bận tâm nhiều chuyện này. Nếu đã đầu tư một lớp nền tốt thì nền có thể nuôi cây 6 tháng, thậm chí cả năm, mà không cần châm phân nước. Khi muốn tìm hiểu sâu hơn thì lúc đó mới học thêm về phân nước.

Nếu muốn dùng thử một chai cho dễ, Seachem Flourish Excel là lựa chọn quen thuộc với người mới. Đây là loại bổ sung carbon dạng lỏng cho cây, dân chơi hay gọi là CO2 nước, và ức chế rêu hại khá tốt.

Bắt đầu từ đâu

1. Lên lịch thay nước 30–50% mỗi ngày hoặc cách ngày trong 10 ngày đầu. Mỗi lần thay thì hút cặn luôn.
2. Cài hẹn giờ đèn 6 tiếng mỗi ngày. Khi cây ra lá mới thì nâng lên 8 tiếng liền mạch.
3. Đặt nhiệt kế vào bể và giữ nước trong khoảng 25–28°C.
4. Chờ đủ 7 ngày rồi mới thả 1–2 con cá khỏe theo cách nhỏ giọt. Sau đó thêm vài con ăn rêu hại như otto hoặc ốc nerita.