Thả cá mới mua vào bể: cách thuần nước đúng để cá không sốc

Là gì, vì sao cần

Thuần nước là cho cá mới mua làm quen dần với nhiệt độ và các chỉ số nước trong bể nhà mình. Nước thay đổi đột ngột có thể nguy hiểm cho cá hơn cả chuyện cá phải ở thêm một lúc trong nước túi không được sạch. Vì vậy, chậm một chút vẫn an toàn hơn thả ào vào.

Nước trong túi có một cái bẫy mà nhiều người không để ý. Trong túi buộc kín, cá thở ra CO2 làm pH trong túi tụt xuống. Ở pH thấp, chất thải amoniac của cá phần lớn nằm ở dạng amoni (NH4+). Dạng này khá vô hại trong thời gian ngắn. Dạng độc là NH3, và amoniac nằm ở dạng nào nhiều hơn là do pH và nhiệt độ quyết định.

Khi bạn mở túi, CO2 thoát ra ngoài và pH tăng nhanh. Lúc đó amoniac chuyển sang dạng độc và có thể làm bỏng mang cá. Cá nằm trong túi càng lâu thì oxy càng cạn và chất thải càng nhiều. Nên nhớ một điều: đã mở túi thì phải đưa cá ra khỏi nước túi nhanh, hoặc cho chất khử độc amoniac vào trong lúc thuần.

Trên đường mang cá về

Túi đựng cá nên có khoảng 1/3 là oxy. Bạn cố về đến nhà trong vòng 1–2 giờ và đừng để túi phơi nắng trực tiếp.

Cách thả nổi túi (hợp với phần lớn cá nước ngọt)

1. Tắt đèn bể.
2. Thả nổi túi còn buộc kín trên mặt nước bể khoảng 15–20 phút cho nhiệt độ trong túi bằng nhiệt độ bể. Có nguồn ghi thời gian thả nổi túi kín ngắn hơn, chỉ 10–15 phút.
3. Cho chất khử độc amoniac vào túi.
4. Cứ vài phút bạn lại cho một ít nước bể vào túi, đến khi lượng nước trong túi tăng lên khoảng gấp đôi.
5. Vớt cá sang bể bằng vợt hoặc một cái cốc nhỏ. Túi và nước trong túi thì bỏ đi hết.

Cách thuần bằng cốc

Cách này gọn, không cần dụng cụ gì đặc biệt. Có hai cách làm hơi khác nhau:

• Nhân đôi ba lần: đổ cá cùng một ít nước túi vào cốc, thêm nước bể cho gấp đôi. Đợi 15 phút rồi nhân đôi lần nữa. Đợi thêm 10 phút, nhân đôi thêm một lần, sau đó vớt cá thả vào bể.
• Thêm từng nửa cốc (cho cá nước ngọt khỏe): đổ túi vào một hộp sạch, cứ năm phút thêm 1/2 cốc nước bể cho đến khi thể tích gấp khoảng ba lần lúc đầu. Vớt cá sang bể bằng vợt mềm.

Cách nhỏ giọt

Bạn dùng ống dây sục khí làm ống siphon, hút nước bể nhỏ giọt vào hộp đựng cá với tốc độ khoảng 2–4 giọt mỗi giây. Đến khi lượng nước gấp đôi thì xong, thường mất 30–60 phút.

Một hướng dẫn tiếng Việt gộp hai cách lại. Bạn thả nổi túi kín 15–20 phút trước, rồi nhỏ nước bể vào với tốc độ 2–3 giọt mỗi giây đến khi gấp đôi, mất 30–60 phút. Sau đó bạn bắt cá bằng vợt sạch.

Với tép: nhỏ chậm hơn nhiều, khoảng 1 giọt mỗi giây, đến khi trong hộp có khoảng 1/3 nước túi và 2/3 nước bể. Quá trình này mất 1–2 giờ. Bạn nên cho thêm chất khử độc vào hộp. Tép và các loài không xương sống nhạy với hóa chất trong nước, nitrat, pH và nhiệt độ, vì thế chúng cần thuần chậm nhất.

Ai cần nhỏ giọt thì các nguồn nói khác nhau. Một nguồn cho rằng nhỏ giọt chủ yếu chỉ cần cho động vật nước mặn, tép lùn và cá rất nhạy cảm, còn phần lớn cá gửi hàng thì dùng cách "thả nhanh" bên dưới. Nguồn khác khuyên nhỏ giọt cho cá biển, cá nước ngọt nhạy cảm, tép và phần lớn động vật không xương sống.

Cá gửi hàng đường xa: cách "thả nhanh"

Cá đi đường dài thường nằm trong túi lâu, nước túi đã bẩn. Có nguồn chọn cách gọn hơn:

1. Thả nổi túi kín 10–15 phút.
2. Cắt túi, đổ qua vợt đặt trên một cái xô.
3. Thả cá vào bể, không cho nước túi vào.

Nếu cá đựng trong loại túi thở (túi cho khí đi qua), bạn đặt túi lên nắp bể 30–60 phút thay vì thả nổi.

Thời gian thuần gợi ý

Chất khử độc amoniac

Loại khử độc hay dùng có tác dụng khử clo và chloramine, đồng thời giữ amoniac, nitrit, nitrat ở dạng ít hại trong tối đa 48 giờ. Với một sản phẩm phổ biến loại này, nhà sản xuất ghi liều như sau:

• 5 mL (1 nắp) cho 200 L nước mới.
• Lúc khẩn cấp có thể dùng tới 5 lần liều.
• Nước trên 30 °C mà clo hoặc amoniac thấp thì dùng nửa liều.

Sau khi thả cá

• Tắt đèn: các nguồn ghi khác nhau. Một nguồn khuyên tắt đèn bể và để phòng tối ít nhất 12 giờ đầu để cá bớt căng thẳng và bạn cùng bể bớt rượt đuổi. Nguồn khác ghi 6–8 giờ.
• Cho ăn: một nguồn khuyên hoãn bữa đầu 12–24 giờ. Hướng dẫn tiếng Việt khuyên nhịn 24–48 giờ, sau đó cho ăn ít.
• Cá hoảng loạn trong lúc thuần: làm tối phòng hoặc phủ khăn lên hộp đựng cá.
• Loài chịu không khí kém như cá nóc, rasbora tí hon, ốc và tép lùn thì nên vớt bằng vợt múc được cả nước, đừng nhấc chúng ra khỏi nước.

Cách ly và thả từ từ

Cách an toàn nhất là nuôi cá mới riêng ở bể cách ly trước khi cho vào bể đang chạy ổn, để ký sinh trùng và bệnh không theo vào. Một bể 20–40 L là đủ để theo dõi cá mới trong 1–2 tuần.

Bạn chỉ nên thả cá khi amoniac và nitrit trong bể đều ở mức 0 ppm. Mỗi lần thả 2–3 con, các đợt cách nhau 1–2 tuần.

Sai lầm hay gặp

• Đổ nước túi vào bể. Nước này chứa amoniac tích lại trên đường đi, có thể còn chất thải, thuốc, ký sinh trùng hoặc mầm bệnh.
• Thả cá thẳng vào bể không thuần, hoặc thuần quá vội.
• Để cá trong túi quá lâu.
• Không để ý chênh lệch nhiệt độ, pH hay độ cứng giữa túi và bể.
• Để hộp nhỏ giọt tràn nước, hoặc bỏ đi chỗ khác trong lúc thuần. Cá có thể nhảy ra ngoài.
• Thả quá nhiều cá một lần. Chu trình nitơ trong bể có thể sập.
• Bật đèn sáng mạnh trong mấy ngày đầu.
• Cho ăn ngay sau khi thả.
• Dùng vợt còn dính hóa chất.

Kiểm tra lại

• Amoniac và nitrit trong bể đã về 0 ppm chưa.
• Nhiệt độ trong túi đã bằng nhiệt độ bể chưa.
• Nước túi đã bỏ đi hết, không giọt nào vào bể.
• Đèn đã tắt và bạn đã hoãn cho ăn.

Mỗi loài có khoảng nước riêng. Ví dụ với cá bảy màu, hướng dẫn tiếng Việt ghi nhiệt độ lý tưởng 24–28 °C, dao động trong ngày không quá 2 °C, pH 7.0–8.0.