Cá bám đá leonardi

• Bể phải có nắp đậy thật kín vì loài này có tiếng hay nhảy.
• Cá cần dòng chảy mạnh. Lọc phải luân chuyển toàn bộ nước trong bể 8–12 lần mỗi giờ.

Loài này cần nước ổn định và sống nhờ ăn lớp màng sinh học (biofilm) bám trên bề mặt. Vì thế, tuyệt đối không thả chúng vào bể mới set khi hệ vi sinh chưa ổn định. Bể cũng phải có nắp đậy kín, vì cá có thể leo thẳng lên kính.

Pseudohomaloptera leonardi là một loài cá chạch "thằn lằn". Chúng phân bố khắp bán đảo Malaysia và lên phía bắc vào Thái Lan, xa nhất tới lưu vực sông Tapi. Loài này rất giống P. sexmaculata, và cả hai đôi khi bị nhầm thành H. yunnanensis. Cá vốn nhút nhát, hay lẩn trốn. Chúng cần nước sạch, chảy mạnh, nhiều oxy và nên nuôi theo nhóm từ bốn con trở lên.2

Bể có đáy từ 80 × 30 cm trở lên (khoảng 72 lít) là đủ.2

Nhiệt độ nước nên từ 22 đến 24°C.1

• Nhiệt độ: 20–26°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 1–12 dGH2

Điều quan trọng nhất là nước phải sạch và giàu oxy. Vì thế, tối thiểu bạn nên dùng lọc có công suất dư so với bể.

Lý tưởng nhất là toàn bộ nước trong bể được luân chuyển 10–15 lần mỗi giờ. Nếu lọc chưa đủ, bạn gắn thêm máy tạo dòng, sủi khí và các thiết bị tương tự để có dòng chảy và lượng oxy như mong muốn.

Nền có thể dùng sỏi, cát hoặc trộn cả hai. Bên trên rải thêm một lớp đá cuội và sỏi tròn nhẵn do nước mài, đủ cỡ to nhỏ.

Rễ và cành lũa cũng hợp. Ngoài tự nhiên, nơi cá sống hiếm khi có cây thủy sinh, nhưng trong bể bạn vẫn có thể gắn các cây thuộc chi Microsorum, Crinum và Anubias lên đá, lũa. Anubias đặc biệt có ích vì cá Homaloptera có vẻ rất thích nằm nghỉ trên lá của nó.

Loài này cần nước ổn định và sống nhờ ăn lớp màng sinh học bám trên bề mặt. Vì thế, tuyệt đối không thả chúng vào bể mới set khi hệ vi sinh chưa ổn định. Bể cũng phải có nắp đậy kín, vì cá có thể leo thẳng lên kính.

Thay nước một phần định kỳ là bắt buộc. Còn lớp aufwuchs (lớp tảo và vi sinh vật bám trên bề mặt) thì cứ để mọc trên mọi bề mặt, có lẽ chỉ trừ mặt kính trước để ngắm.2

Nói chung, cá chạch suối nên được nuôi trong bể mô phỏng một con suối chảy nhanh. Bể cần có dòng chảy tốt. Nên bố trí nhiều loại sỏi, cát và đá (đến cả đá cuội tròn lớn cỡ nắm tay người đàn ông) để cá tự chọn.1

Homaloptera là loài săn mồi nhỏ và ăn nhiều loại thức ăn sống và đông lạnh. Cá đã thích nghi tốt thường cũng nhận thức ăn khô (tốt nhất là dạng hạt), nhưng không nên thử nghiệm cho ăn trong giai đoạn mới thả vì thức ăn thừa sẽ làm bẩn nước nghiêm trọng.1

Cá Homaloptera là loài chuyên gặm thức ăn trên bề mặt. Chúng ăn màng sinh học, giáp xác nhỏ, ấu trùng côn trùng và các động vật không xương sống khác.

Trong bể, cá có thể chịu ăn một số loại thức ăn khô dạng chìm. Tuy vậy, muốn cá khỏe thì phải cho ăn đều đặn thức ăn sống hoặc đông lạnh như bo bo, Artemia, trùng huyết... Bể cũng rất nên có đá và các bề mặt cứng khác có tảo và aufwuchs mọc sẵn.

Cá họ Balitoridae bán ngoài tiệm thường đã gầy rạc, và tình trạng này có thể khó cứu. Người bán có tâm sẽ chăm cho cá hồi lại trước khi bán. Nếu bạn vẫn muốn thử với những con đã suy kiệt nặng, lúc đầu phải cho chúng nguồn thức ăn phù hợp liên tục, dễ kiếm và không có cá khác tranh ăn thì cá mới có cơ hồi phục.2

Loài này không hung dữ. Có điều, yêu cầu về môi trường sống khiến bạn không có nhiều lựa chọn bạn cùng bể, và bản thân cá cũng vốn nhút nhát, hay lẩn trốn.

Những loài sống trong môi trường tương tự gồm Danio, Devario, một số Rasbora, các loài cá bống Rhinogobius, Sicyopterus và Stiphodon, cùng các loài cá da trơn như Glyptothorax, Akysis và Oreoglanis.

Nhiều loài cá chạch họ Nemacheilidae và phần lớn các loài họ Balitoridae cũng nuôi chung được. Đôi khi cá có thể xích mích vài trận vô hại, nhất là với các loài Balitoridae. Bạn nên tìm hiểu kỹ từng loài trước khi mua cho chắc.

Cá Homaloptera không mấy giữ lãnh thổ với đồng loại, và có vẻ phải sống cùng đồng loại thì mới khỏe mạnh. Vì vậy, nên mua từ bốn con trở lên.2

Cá cái trưởng thành thường lớn hơn và thân đầy đặn hơn cá đực một chút.2

Ngoài tự nhiên, có lẽ loài này sinh sản theo mùa. Theo những gì được biết hiện nay, chưa có ghi nhận nào về chuyện cá sinh sản trong bể nuôi.2

Nơi thu mẫu chuẩn được ghi là 'Kuala Tahan, Pahang (King George V National Park)'. Địa danh này ứng với làng Kuala Tahan thuộc bang Pahang, miền trung bán đảo Malaysia.

Làng nằm ngay chỗ sông Tahan và sông Tembiling hợp lưu, thuộc lưu vực sông Pahang. Vườn quốc gia King George V về sau đổi tên thành 'Taman Negara', sau khi Malaysia giành lại độc lập từ người Anh năm 1957.

Hiện nay, H. leonardi được xem là phân bố khắp bán đảo Malaysia và lên phía bắc vào Thái Lan, xa nhất tới lưu vực sông Tapi ở tỉnh Surat Thani. Các ghi nhận ở những hệ thống sông khác của Thái Lan và Campuchia, nhất là lưu vực sông Mê Kông, vẫn cần xác nhận thêm.2

Loài này chỉ sống ở suối nước chảy xiết và vùng đầu nguồn, nơi nước trong và bão hòa oxy. Cá trưởng thành thường ở các đoạn ghềnh cạn và đoạn nước chảy đều. Chúng thích vùng nước nông hơn, nền sỏi, đá, tảng đá lớn hoặc đá gốc. Những bề mặt này thường phủ một lớp màng sinh học dày do tảo và các vi sinh vật khác tạo nên.

Cá con hay gặp ở những đoạn nước chảy chậm hơn, nền sỏi, có gỗ chìm như rễ cây. Ở cả hai kiểu nơi sống, cây thủy sinh chỉ thỉnh thoảng mới có, nhưng cây cối ven bờ thường mọc rậm rạp.2

Trước khi được định danh, loài này từng mang tên tạm Homaloptera sp. 'H01'.

Fowler (1934) mô tả loài này trong chi Homaloptera. Nó nằm trong chi đó cho đến khi Kottelat (2012, 2013) chuyển sang Balitoropsis. Randall & Page (2012) xếp loài này vào phân chi giả định Balitoropsis, và theo họ thì lúc đó phân chi này chưa được định nghĩa rõ.

Từ lâu, Homaloptera đã bị xem là một nhóm đa ngành (Kottelat, 1998). Dựa vào hình thái miệng, Randall và Page (2012) chuyển một số loài từng thuộc chi này sang chi Homalopteroides (Fowler, 1905), chi mà họ phục hồi lại. Sau công trình của Randall và Page (2015), phần lớn các loài trong chi đã được chuyển sang những chi khác theo cách phân loại trong công trình đó.

Chi Pseudohomaloptera do Silas (1953) lập ra, với loài chuẩn là Homaloptera tatereganii Popta 1905. Tan (2009) coi Pseudohomaloptera là tên đồng nghĩa muộn của Homaloptera, và Kottelat (2012) cũng công nhận như vậy. Randall và Page (2015) phục hồi Pseudohomaloptera thành một chi riêng, gồm P. tatereganii (Popta 1905), P. sexmaculata (Fowler 1934), P. leonardi (Hora 1941), P. yunnanensis (Chen 1978), P. vulgaris (Kottelat & Chu 1988) và P. batek (Tan 2009).

P. leonardi rất giống P. sexmaculata, nhưng có thể phân biệt qua vây ngực. P. leonardi có 6 tia đơn và 11 tia phân nhánh, còn P. sexmaculata có 2 tia đơn và 12–14 tia phân nhánh. Cả hai loài đôi khi bị nhầm với H. yunnanensis, loài có 7 tia đơn và 12 tia phân nhánh ở vây ngực.

Tất cả các loài này đều rất thú vị khi nuôi trong bể, và người chơi hay gọi chúng là cá chạch 'thằn lằn' vì dáng vẻ và cách di chuyển. Giống mọi loài họ Balitoridae, cơ thể chúng thích nghi riêng cho đời sống trong nước chảy xiết, cụ thể như sau: các vây cặp xòe và duỗi ngang sang hai bên, đầu và thân dẹt, bụng phẳng. Những đặc điểm này hợp lại thành một giác hút khỏe, giúp cá bám chặt vào bề mặt cứng. Khả năng bơi ở vùng nước trống của chúng kém đi nhiều. Thay vào đó, chúng trông như đang bò và nhảy cóc trên đá và các bề mặt khác.2