Cá chạch công

• Chiều dài chuẩn: 156 mm
• Đáy bể: 120 × 30 cm
• Thể tích: ~108 lít

Về lâu dài, cá sẽ cần bể có đáy rộng hơn 120 × 30 cm.1

• Nhiệt độ: 20–24°C
• pH: 6,5–7,5
• Độ cứng: 2–12 dGH1

Cá sống tốt trong phần lớn các bể cỡ lớn, chăm sóc kỹ, miễn là có nhiều chỗ trốn. Nó cũng không phá các loại cây lá mềm.

Dù vậy, tốt nhất nên nuôi cá trong bể bố trí giống một đoạn suối hay sông chảy chậm, hoặc vùng nước ven bờ. Nền nên là cát, có thể thêm vài tảng đá đã bị nước mài tròn.

Bạn có thể trang trí thêm bằng rễ và cành lũa, xếp sao cho tạo ra vài khoảng bóng râm, rồi rải vài nắm lá khô của cây dẻ gai, sồi hoặc bàng (Terminalia). Các loại cây dễ tính như Microsorum, Bolbitis hay Anubias có thể buộc lên lũa, đá. Đèn mạnh sẽ giúp lớp aufwuchs (màng tảo và vi sinh vật bám trên bề mặt) phát triển, làm bể trông tự nhiên hơn.

Tuy dòng chảy mạnh không bắt buộc, cá nhiều khả năng cũng sống tốt trong bể kiểu suối đồi núi đã ổn định lâu, bố cục nhiều đá.1

Cá có vẻ không ăn thực vật. Ngoài tự nhiên, có lẽ nó săn ấu trùng côn trùng và những con mồi tương tự.

Trong bể, cá chịu ăn thức ăn khô dạng chìm. Dù vậy, bạn vẫn nên cho ăn đều đặn các loại mồi sống và đông lạnh cỡ nhỏ như Daphnia, Artemia, trùng huyết… Muốn cá khỏe nhất thì phải cho ăn đa dạng.1

Vài báo cáo hiếm hoi về việc nuôi loài này cho thấy cá bạo dạn nhưng không hung hăng. Tuy vậy, cá trưởng thành khá to, vì thế tốt nhất không thả chung với những loài cá quá nhỏ.

Bạn cùng bể hợp nhất là những loài có kích cỡ tương đương và sống trong môi trường tương tự ngoài tự nhiên, như nhiều loài cá họ chép và cá chạch.

Các loài từ lưu vực Brahmaputra có thể nuôi chung gồm Acanthocobitis botia, Botia dario, Barilius barna, B. shacra, Chagunius chagunio, Tariqilabeo latius, Devario acuticephala, Garra arupi, G. kempi và G. lissorhynchus.

Có lẽ nuôi được một nhóm cá chạch công trong bể đủ rộng, nhưng chuyện này vẫn chưa có xác nhận chắc chắn.1

Con đực trưởng thành có vạt da dưới mắt (suborbital flap) to hơn, và thường thon hơn hẳn con cái.1

Đến nay chưa thấy ghi nhận nào về việc loài này sinh sản trong bể. Với các loài họ hàng, những lần thành công đều chỉ là một hai cá con tự xuất hiện trong bể lớn, đã ổn định lâu.1

Nơi thu mẫu chuẩn (type locality) chỉ ghi vỏn vẹn 'Assam, Ấn Độ'. Loài này có vẻ chỉ sống ở lưu vực sông Brahmaputra thuộc bang Assam, đông bắc Ấn Độ, và có lẽ cả ở bang West Bengal kế bên. Lý do là A. longipinnis, một tên đồng nghĩa của loài này (xem phần 'Ghi chú'), được mô tả từ mẫu ở lưu vực sông Hằng.

Singer và Page (2015) giới hạn vùng phân bố của loài này ở lưu vực sông Brahmaputra và sông Hằng thuộc miền bắc Ấn Độ và Bangladesh [tr. 398].1

Đến nay vẫn chưa có thông tin chi tiết nào về môi trường sống của loài này.1

Loài này ít gặp ngoài thị trường. Thỉnh thoảng có thể bắt gặp vài con lẫn trong các lô cá bắt ngoài tự nhiên từ đông bắc Ấn Độ, đôi khi được bán dưới tên chạch 'panther' hoặc 'puma'.

Trong tài liệu hiện nay, loài này hay xuất hiện dưới tên khoa học Nemacheilus pavonaceus. Tuy vậy, lúc mô tả ban đầu nó thuộc chi Cobitis, và về sau từng được xếp vào Noemacheilus lẫn Acanthocobitis. Theo Grant (2007), Acanthocobitis là chi đúng.

Theo Kottelat (1990), chi Acanthocobitis phân biệt chủ yếu nhờ các đặc điểm sau. Vây lưng có 9–18½ tia phân nhánh. Hoa văn không có vạch đen ở gốc vây đuôi, nhưng có một đốm mắt ở phía trên gốc vây đuôi. Môi trên có hoặc không có vài hàng nhú. Môi dưới có một khoảng hở rộng ở giữa, mỗi bên có một đệm nở rộng phủ nhú.

Loài chuẩn của chi là Acanthocobitis longipinnis Peters, 1861. Trong nhiều năm, loài này bị coi là tên đồng nghĩa muộn (junior synonym) của A. botia [theo cách xếp lúc đó], trong khi thực ra nó đồng nghĩa với A. pavonacea. Chi tiết này quan trọng vì một số tác giả đánh giá A. pavonacea là 'tách biệt về phân loại', tức là không có quan hệ gần với các loài Acanthocobitis khác. Những khác biệt rõ nhất gồm vây lưng tương đối dài (14–18 tia), vây đuôi thuôn nhọn hình mũi giáo (các loài kia có vây đuôi tròn, cụt hoặc hơi lõm), thân khá dài và mảnh, cùng kích thước trưởng thành. Grant (2007) đề xuất phân chi Paracanthocobitis cho các loài còn lại. Tuy nhiên, Kottelat (2012a) nhận xét rằng danh tính của A. longipinnis vẫn cần xác minh. Sau đó, Kottelat (2012b) xếp Paracanthocobitis là tên đồng nghĩa còn nghi vấn của Acanthocobitis.

Singer và Page (2015) xem Acanthocobitis là chi đơn loài, chỉ gồm A. pavonacea. Acanthocobitis longipinnis được coi là tên đồng nghĩa của A. pavonacea (Grant, 2007)[1]. Tuy nhiên, mẫu vật duy nhất hiện có của A. longpinnis là mẫu holotype bảo quản kém. Nếu thu thập được mẫu mới, có thể sẽ thấy hai dạng này phân biệt được với nhau [tr. 398].

Do loài chuẩn của chi ngay từ đầu đã là tên đồng nghĩa của A. pavonacea, A. pavonacea bắt buộc phải ở lại chi Acanthocobitis. Tiếp nối Grant (2007), Singer và Page (2015) nâng Paracanthocobitis lên thành chi để chứa chín loài "Acanthocobitis" còn lại, cùng năm loài mới mô tả trong công trình đó.

Họ Nemacheilidae phân bố rộng trên phần lớn lục địa Á–Âu. Tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á và Trung Quốc là những trung tâm đa dạng loài nổi bật của họ này.

Cảm ơn Steve Grant.1