Cá bảy màu

Bạn thích phối màu nào thì nhiều khả năng cũng có một dòng bảy màu hợp ý. Cá đực có màu rực rỡ hơn cá cái, với đủ các màu trắng, đỏ, vàng, cam, xanh lá, xanh dương, tím và đen. Vây đuôi và vây lưng của cá đực cũng dài hơn. Đuôi có thể mang hoa văn loang như vân đá hoặc có sọc, cũng có con chỉ một hay hai màu trơn. Tùy dòng, có con đuôi ngắn và tròn, có con đuôi hình chữ "V", có con lại có đuôi dài tới nửa thân.

Nhiều trang web và một số cửa hàng cá cảnh hay chào bán những dòng "tuyển chọn" hoặc "độc nhất" mà chỗ khác không có. Nhiều khi những dòng này là kết quả của lai cận huyết nặng. Cá sinh ra từ đó có sức đề kháng kém và tuổi thọ ngắn hơn. Tốt nhất bạn nên chọn các dòng phổ biến, có nguồn gốc rõ ràng. Nếu bạn cho hai dòng khác nhau phối với nhau, màu của cá con có thể pha trộn theo kiểu khiến bạn bất ngờ.

Các kiểu đuôi hay gặp gồm:

• Đuôi quạt (Fantail): đuôi mềm, xòe ra như chiếc quạt mở.
• Đuôi voan (Veiltail): đuôi dài và mềm rủ hơn đuôi quạt.
• Delta: giống đuôi quạt nhưng to hơn và tròn hơn một chút.
• Đuôi cờ (Flagtail): ngắn và hẹp hơn đuôi quạt một chút.
• Đuôi kiếm đôi (Double Swordtail): có hai mũi dài hình lưỡi kiếm, một ở trên và một ở dưới.
• Đuôi kiếm trên (Top Swordtail): chỉ có một "lưỡi kiếm" ở phía trên.
• Đuôi kiếm dưới (Bottom Swordtail): có một "lưỡi kiếm" ở phần dưới của đuôi.
• Đuôi đàn lia (Lyretail): cũng có hai mũi dài ở trên và dưới, nhưng tròn và mềm mại hơn đuôi kiếm nhiều.1

Bể tối thiểu khoảng 40 lít. Số cá bạn nuôi được tùy vào kích thước bể. Một quy tắc chung là cứ mỗi cm chiều dài cá cần khoảng 1,5 lít nước. Cá bảy màu dài trung bình khoảng 5 cm, nên bể 40 lít có lẽ chỉ nuôi thoải mái được năm con, còn bể 110 lít có thể nuôi khoảng 15 con. Cá bảy màu bơi lội rất nhiều, nên bể càng rộng càng tốt.1

Chiều dài chuẩn (SL): 60 mm.

Đáy bể: 45 × 30 cm.

Thể tích: khoảng 41 lít (45 × 30 × 30 cm).2

• Nhiệt độ: 17–28°C
• pH: 7,0–8,5
• Độ cứng: 8–30 dGH2

Cá bảy màu rất hợp với người mới chơi. Chúng ít đòi hỏi và chịu được một vài sai sót thường gặp của người mới. Chúng sống khỏe nhất trong bể có cây thủy sinh và đồ trang trí mềm.

Nếu không muốn bể đông nghẹt cá con, bạn rất nên tách cá đực và cá cái ra hai bể riêng. Cá cái giữ được tinh trùng cho nhiều lứa, kể cả khi đã tách khỏi cá đực. Vì thế một con cái từng ở chung với con đực có thể đẻ thêm nhiều lứa nữa. Vách ngăn bể dùng tạm thì được, nhưng nhiều loại vách nhựa mỏng thường không đủ chắc để giữ cá ở hai bên. Chỉ có tách ra hai bể riêng mới chặn hẳn chuyện cá đẻ ngoài ý muốn.1

Cá bảy màu không kén bể, nhưng chúng sẽ thích một bể trồng cây có thêm cây nổi.

Bạn nên tránh tạo dòng chảy mạnh.

Đây là cá nước cứng. Chúng có thể chịu được nước mềm và/hoặc nước có tính axit, nhưng nếu nuôi lâu dài thì nên giữ nước ở mức cứng vừa trở lên.2

Sưởi: Phần lớn trường hợp bạn cần một cây sưởi để cá bảy màu khỏe. Chúng thích nước khoảng 21–26 °C, và rất ít nhà đủ ấm để giữ được mức đó nếu bể không có sưởi nhúng. Bạn nên xem nhiệt độ nước mỗi ngày và chỉnh sưởi khi cần.

Lọc: Bể cần có lọc để lấy đi cặn bẩn và các chất độc trong nước. Không có lọc thì thức ăn thừa và chất thải của cá sẽ làm bẩn nước rất nhanh. Khi đó cá dễ bệnh, thậm chí chết. Trên thị trường có nhiều loại lọc, túi tiền nào cũng có lựa chọn phù hợp.1

Cá bảy màu ăn tạp và sống tốt với nhiều loại thức ăn bán sẵn. Cá tuy nhỏ nhưng thức ăn dạng viên siêu nhỏ (micro pellet) vẫn là lựa chọn tốt nhất, vì viên giữ dinh dưỡng lâu hơn thức ăn dạng mảnh. Bạn có thể cho ăn thêm thức ăn đông lạnh, nhưng chỉ một hoặc hai lần mỗi tuần thôi.

Tùy nhiệt độ bể và những loài khác nuôi chung, bạn có thể cho ăn một hoặc hai lần mỗi ngày. Lúc nào cũng nên rắc một ít trước, cá ăn hết rồi mới rắc thêm. Làm vậy trong vài phút. Tranh thủ lúc này, bạn quan sát hết đàn cá xem có con nào bơi lạ hay có dấu hiệu bệnh không.1

Ngoài tự nhiên, cá bảy màu chủ yếu ăn côn trùng. Cá nuôi bể ngày nay thì đã khác xa tổ tiên, cho ăn gì chúng cũng ăn gần hết.2

Cá bảy màu là cá cộng đồng hiền lành, dễ tính, sống hòa thuận với nhiều loài cá không hung dữ khác. Bạn có thể nuôi chúng chung với các loài đẻ con tương tự như cá platy hay cá molly. Những loài cá nhỏ như neon xanh hoặc cá ngựa vằn cũng là bạn cùng bể tốt. Có một điều cần nhớ: cá cái đẻ liên tục, và cá bột của nó có thể thành mồi cho các cá khác trong bể. Vì vậy nuôi chung với những loài nhỏ thì sẽ có nhiều cá bột sống sót hơn.

Nhiều người chọn nuôi bể chỉ toàn cá bảy màu. Bạn có thể thả lẫn nhiều dòng bảy màu khác nhau trong cùng một bể. Thường thì cứ một con đực nên đi kèm hai hoặc ba con cái là hợp lý nhất.1

Cá bảy màu rất hiền. Bạn đừng nuôi chung chúng với các loài hay rỉa vây như cá tứ vân, cá hồng nhung và những loài tương tự. Chúng sống tốt trong một bể cộng đồng yên tĩnh, nuôi cùng các loài cá đẻ con khác, rasbora, cá chuột, các loài loricariid nhỏ và tetra.2

Cá đực thường nhỏ hơn và màu sặc sỡ hơn. Cá cái thường có màu nâu, thân to và tròn hơn. Khi cá đực lớn dần, thân nó lên những màu mà cá cái không có.

Nhìn ở phía bụng, vây hậu môn của cá đực dài, mảnh và thuôn nhọn ở đầu. Vây hậu môn của cá cái to hơn, có hình tam giác hoặc hình quạt.

Nếu muốn tách đực cái, bạn có thể phân biệt được khi cá khoảng 1 tháng tuổi.1

Ở dạng hoang dã, cá đực có màu sặc sỡ hơn và vây dài hơn cá cái. Ở các dòng chọn lọc trong bể, đặc điểm này còn được đẩy lên mức cực đoan.

Cá đực còn có gonopodium. Đây là vây hậu môn biến đổi thành cơ quan sinh sản, trông giống một chiếc que nhỏ.

Cá cái to hơn, bụng tròn hơn và thường có màu xỉn. Tuy vậy, ở các dòng nuôi bể, cá cái có thể có màu khá đậm ở vây đuôi.2

Cá bảy màu trưởng thành sinh dục sau khoảng hai đến ba tháng. Cá cái đẻ lứa đầu khi được 10–20 tuần tuổi và tiếp tục đẻ đến khoảng 20–34 tháng tuổi.

Nhiều người mới chơi chỉ mua một con cái, rồi bỗng dưng có cả bầy. Cá cái giữ được tinh trùng, nên chỉ cần con đực phối một lần là nó có thể đẻ vài lứa. Để bể không quá tải, tốt nhất bạn nên tách đực và cái ra.

Cá bảy màu đẻ con, mỗi lứa cá cái đẻ ra 10–50 con cá bột bơi ngọ nguậy. Cá bột mới đẻ thường bị các cá khác trong bể ăn. Muốn giữ lại, bạn nên chuyển chúng sang bể riêng hoặc hộp đẻ. Bể trồng cây dày cũng cho cá con chỗ trốn để sống sót.

Sau nhiều đời phối trong cùng một đàn, bạn có thể thấy cá dị tật bẩm sinh xuất hiện nhiều hơn, như cong xương sống, hoặc cá sống ngắn hơn. Đàn cá nuôi khép kín thường bị cận huyết, và cách đơn giản để khắc phục là đưa thêm nguồn gen mới vào. Nhiều người đổi cá với những người nuôi bảy màu khác. Bạn cũng có thể mua cá mới về thả chung, sau khi đã cách ly chúng xong.1

Rất dễ sinh sản. Cá bảy màu là cá đẻ con. Bạn nên nuôi vài con cái cho mỗi con đực, vì cá đực có thể đuổi theo cá cái rất hăng và gần như không ngừng. Bạn không cần làm gì đặc biệt để cá đẻ. Nếu muốn cá con sống sót nhiều nhất thì cách tốt nhất là dùng một bể nuôi riêng loài này, trồng cây dày và thả nhiều cây nổi.

Cá cái mang thai có một đốm thai (vùng sẫm màu) phía sau vây hậu môn, ngay sau bụng. Nhìn đốm này là bạn biết cá đang có bầu. Mỗi con cái có thể đẻ từ 5 đến 100 cá con. Thời gian mang thai kéo dài từ 4 đến 6 tuần.

Cá cái có thể giữ phần tinh trùng dư còn sống trong ống dẫn trứng một thời gian dài.

Vì vậy, dù không còn cá đực trong bể, cá cái vẫn có thể đẻ tiếp trong 6 tháng hoặc lâu hơn. Cá lớn sẽ ăn cá con. Nếu muốn giữ lại toàn bộ cá con thì sau khi cá đẻ xong, bạn nên tách cá bố mẹ ra. Cá bảy màu đẻ cực kỳ sai. Nếu không muốn bể toàn cá con, bạn chỉ nên mua cá cùng một giới tính.2

Cá bảy màu đã được nuôi và nhân giống trong bể hơn 100 năm nay, nhưng quê gốc của chúng là Nam Mỹ. Tên tiếng Anh "guppy" lấy theo tên Robert John Lechmere Guppy, người thu mẫu loài cá này trên đảo Trinidad vào năm 1866. Ngoài tự nhiên, chúng sống ở các con suối nước ngọt phía bắc Nam Mỹ như Suriname, Guyana, Venezuela, và trên các đảo vùng Caribe như Barbados, Trinidad và Tobago. Ngày nay người ta đã đưa chúng đến mọi châu lục trừ Nam Cực. Bạn có thể gặp cá bảy màu ở nhiều sông suối nước ấm khắp thế giới.1

Cá bảy màu có nguồn gốc ở vùng đông bắc Nam Mỹ và phía nam vùng Caribe. Vùng phân bố gốc của chúng được cho là gồm Venezuela, Guyana, Suriname, Guiana thuộc Pháp, cùng các đảo Trinidad và Tobago, Barbados, Antigua và Barbuda và Antilles thuộc Hà Lan.

Nơi thu mẫu chuẩn là 'sông Guayre, Caracas, Venezuela'.

Cá hoang dã khá hiếm trong giới chơi cá cảnh. Phần lớn cá ngoài thị trường là cá nhân giống thương mại.

Loài này cũng đã du nhập hoặc sống hoang dã ở khoảng năm mươi quốc gia khác trên thế giới, trong đó có Vương quốc Anh.2

Cá bảy màu thích nghi cực tốt. Chúng có mặt ở gần như mọi kiểu sinh cảnh bạn có thể nghĩ ra, từ suối trên vùng cao cho tới đầm lầy nước đục và mương rãnh.

Một số quần thể còn sống được trong nước lợ.

Dù vậy, chúng thường phát triển tốt nhất ở những nơi có nhiều tảo, cây ven bờ và/hoặc cây thủy sinh mọc dày.2

Cá bảy màu thường sống được hai đến ba năm, và cá cái nhìn chung sống lâu hơn cá đực. Muốn cá sống lâu hơn, bạn cho ăn đủ chất, để ý phát hiện bệnh sớm và giữ nước bể ổn định.1

Nguồn gốc tên gọi: Poecilia bắt nguồn từ chữ Hy Lạp poikilo, nghĩa là 'thay đổi, nhiều màu'. reticulata bắt nguồn từ chữ Latin reticulatus, nghĩa là 'có dạng lưới, mang hoa văn như mạng lưới'.

Cá bảy màu là một trong những loài cá cảnh phổ biến nhất thế giới, và hầu như ai nhìn cũng nhận ra ngay. Loài này có rất nhiều dòng lai tạo trong bể. Phần lớn các dòng đều có vây dài và màu sắc lòe loẹt. Dạng hoang dã thì hiếm khi thấy bán.

Đáng tiếc là nhiều cá bảy màu nuôi thương mại khá yếu do cận huyết và nhân giống ồ ạt. Những con này dễ bệnh và hay chết sớm. Vì thế, bạn nên mua cá tốt từ người nhân giống hoặc tại các buổi đấu giá của hội chơi cá.

P. reticulata đã được đưa vào nhiều nước đang phát triển để kiểm soát bệnh sốt rét, vì loài cá này ăn lăng quăng (bọ gậy) rất hăng.2