Cá đánh nhau trong bể: vì sao và cách nuôi chung cho yên

Là gì, vì sao cần

Cá sống chung một bể lúc nào cũng tranh nhau thức ăn, bạn tình và chỗ ở. Vì vậy các loài nuôi chung phải sống được trong cùng một kiểu nước và phải có khả năng sống hòa thuận với nhau.

Cá còn tự chia thứ bậc trong bể. Khi cá lớn lên, thứ bậc này có thể thay đổi. Đó là lý do một bể đang yên ổn vẫn có thể bỗng dưng loạn lên.

Vì sao cá đánh nhau

• Giữ lãnh thổ. Nhiều loài chiếm riêng một chỗ như khúc lũa, cái hang, hòn đá hay đám cây nổi. Chúng giữ chỗ đó chủ yếu để bảo vệ nơi đẻ, trứng hoặc cá con. Cá có tính lãnh thổ dữ nhất với con cùng loài, cùng giới.
• Nhìn màu đoán đối thủ. Cá nhận ra đối thủ một phần nhờ màu sắc, hoa văn và dáng người. Cá xiêm đôi khi tấn công cả cá khác loài có màu đỏ, như cá platy hay serpae tetra.
• Đàn quá ít con. Cá tứ vân (tiger barb) mà nuôi ít con thì sẽ rượt cá khác và rỉa vây chúng.
• Bản năng xã hội không có chỗ thể hiện. Khi không có bạn cùng loài, một con ông tiên nuôi lẻ, cá đẻ con giống đực hay nhiều loài barb có thể trở thành kẻ phá bể.
• Cá tới tuổi sinh sản. Có những con chỉ bắt đầu đánh nhau khi đã trưởng thành sinh dục.
• Bể chật cho cặp cichlid. Nếu bể quá nhỏ, một cặp cichlid đang sinh sản như cá ông tiên sẽ không giữ được lãnh thổ riêng. Lúc đó cặp này có thể quay sang hung hăng với các con khác.

Trong bể cộng đồng, thủ phạm hay gặp nhất là mua cá theo hứng mà không tính trước.

Dấu hiệu

Cá đánh nhau thường để lại các dấu hiệu sau:

• Vây bị rách toạc.
• Một con bỗng dưng trốn biệt.
• Cá đổi chỗ ở trong bể.
• Thân có vết xước, vết trầy.
• Rách môi, tróc vảy.
• Có vết thương hở hoặc vết loét.
• Mất một mắt.

Vây rách do đánh nhau trông khác với mép vây tưa xơ do bệnh thối vây.

Cá khỏe có vảy, vây và da trơn láng, không tì vết. Mắt cá sáng và cá bơi đều. Cá mà bơi vòng tròn, trôi lờ đờ theo dòng nước hoặc uể oải thì có thể là đang bệnh.

Làm gì ngay

Giai đoạn đầu, bạn cứ để cá tự phân ngôi thứ. Lần nào cũng lấy vợt can ra thì thường chỉ khiến trận đánh xảy ra muộn hơn thôi.

Nếu có một con cứ bắt nạt cả bể, bạn nhốt nó vào lồng đẻ dạng lưới chừng một tuần, coi như phạt. Con bị đánh chỉ cần chuyển ra ngoài khi vết thương nặng.

Muốn cách ly hay chữa riêng một con, bạn có thể dùng một bể trống 19 hoặc 38 lít. Bể cần có nắp hoặc tấm kính đậy, kèm một bộ lọc nhỏ. Tốt nhất là lọc bông (sponge filter).

Chữa cá bị thương

Cá bị thương cần nước sạch, thức ăn tốt và một chỗ ở riêng. Bạn có thể dùng thêm thuốc dưỡng lớp nhớt trên da cá.

Có tài liệu liệt kê thêm các cách sau:

• Muối, liều một thìa cà phê cho mỗi 3,8 lít nước, dùng cho cá bị thương.
• Bôi i-ốt hoặc thuốc đỏ (mercurochrome) lên vết thương.
• Kháng sinh như kanamycin, triple sulfa hoặc nhóm furanoid. Nhóm này chỉ dành cho vết thương nặng.

Các bước nuôi chung cho yên

1. Trước khi mua, bạn tra tính khí và nhu cầu sống bầy của từng loài. Loài nào hay rỉa vây hay hung dữ thường đã có nhiều tài liệu ghi rõ.
2. Set bể cho đúng và chạy bể một thời gian rồi hẵng thả cá.
3. Chỉ mua cá khỏe, ở bể sạch, và mấy con khác chung bể đó cũng phải trông khỏe.
4. Khi thả cá mới, bạn sắp xếp lại đồ trang trí để cá mới có chỗ ở.
5. Theo dõi dấu hiệu đánh nhau. Con nào cứ bắt nạt con khác thì cách ly nó một thời gian, hoặc bắt hẳn ra khỏi bể.

Phòng

• Sắp lại lũa, đá, cây để cá phải chia lại lãnh thổ từ đầu. Thêm chỗ trốn và vật che tầm nhìn giữa các khu.
• Nuôi cá bầy đàn cho đủ số lượng. Có loài chỉ cư xử bình thường khi sống thành đàn.
• Với cá tứ vân, có tài liệu cho biết nuôi từ sáu con trở lên thường là đủ để chúng ngoan.
• Trước khi nuôi cặp cichlid như cá ông tiên, bạn cần chắc chắn bể đủ rộng để chúng giữ một khu sinh sản.

Bể cho cá xiêm

Các nhà nghiên cứu khuyên bể trưng bày và bán cá xiêm phải từ 5,6 lít trở lên. Cá xiêm nuôi cảnh ở nhà thì nên cho ở bể lớn hơn. Bể nên có nền sỏi, cây thật và chỗ trốn. Bể dài và rộng ngang thì tốt hơn bể cao.

Trong nghiên cứu, cá xiêm trống nuôi ở bể nhỏ hoặc bể trống trơn cứ bơi lặp đi lặp lại một kiểu. Chúng đứng yên một chỗ rất lâu và hay tương tác với vách kính hơn. Cá ở bể lớn thì hoạt động nhiều hơn.

Mỗi con cá xiêm trống có tính nết và sở thích riêng. Vì vậy bạn nên xét nhu cầu của từng con một.

Nuôi chung với cá xiêm ở Việt Nam

Hay được gợi ý nuôi chung	Không nên nuôi chung
Cá chuột (Corydoras)	Một con cá xiêm trống khác
Cá neon	Cá bảy màu đực và các loài vây dài, màu rực khác
Cá tam giác (harlequin rasbora)	Cá tứ vân và các loài hay rỉa vây khác
Cá bảy màu cái	Cá nhỏ hoặc tép mà cá xiêm có thể ăn được
Cá tỳ bà, cá lau kính
Ốc Nerita, ốc táo nhỏ

Mùa nóng có làm cá hung hơn?

Một nghiên cứu trên loài cichlid Cichlasoma paranaense nâng nhiệt độ nước từ mức 27 °C lên thêm 6 °C. Dù cá nuôi lẻ hay nuôi theo nhóm, mức tăng này không làm cá hung hăng hơn đến mức đo được. Dù vậy, các nhà nghiên cứu lưu ý rằng chưa thể loại trừ tác động của nhiệt độ cao kéo dài.

Cũng trong nghiên cứu đó, khi hạ nước xuống 6 °C so với mức 27 °C, cá bơi ít hơn và đánh nhau ít hơn. Loài này chịu được nhiệt độ tối đa 39 °C. Kết quả này chỉ đo trên một loài cichlid.

Sai lầm hay gặp

• Mua cá theo hứng mà không kiểm tra các loài có hợp nhau không. Đây là sai lầm chính khiến cá trong bể cộng đồng đánh nhau.
• Nuôi quá ít con với các loài bầy đàn hay rỉa vây như cá tứ vân. Khi đó chúng rượt và rỉa vây cá chung bể.
• Lần nào cá đánh nhau cũng lấy vợt tách ra. Làm vậy thường chỉ hoãn trận đánh lại.

Kiểm tra lại

• Các loài trong bể có hợp cùng một kiểu nước và có tính khí hợp nhau không.
• Cá bầy đàn đã đủ số lượng chưa.
• Bể có đủ chỗ trốn và vật che tầm nhìn không. Cặp cichlid có đủ chỗ giữ khu sinh sản không.
• Vảy, vây, da cá có trơn láng không, mắt có sáng không, cá có bơi đều không.
• Có con nào bị rách vây, xước, tróc vảy hay bỗng dưng trốn biệt không.