Cá hồng nhung

Các dạng cá này lai với nhau thoải mái, nên gần như trại cá nào cũng có “dòng nhà” của riêng mình. Cá bắt ngoài tự nhiên thì rất lâu mới thấy bán một lần, mà số lượng cũng ít. Tên thường gọi của cá không ai giữ bản quyền, nên người bán muốn gọi cá hồng nhung của mình là gì cũng được. Vì vậy, muốn tìm đúng một dạng cụ thể qua các tin rao bán đôi khi khá khó, có lúc gần như không tìm nổi.1

Bể phải có đáy ít nhất 80 × 30 cm (khoảng 72 lít) hoặc tương đương. Đây là mức tối thiểu tuyệt đối.2

• Nhiệt độ: 20–28°C
• pH: Cá trại bán ở tiệm khá dễ tính về thông số nước và sống tốt trong khoảng 5,0–7,5. Nếu bạn kiếm được cá hoang dã thì nên giữ nước từ hơi axit đến trung tính.
• Độ cứng: 1–15 dGH2

Với loài này, trang trí không quá quan trọng. Dù vậy, cá thường lên màu đẹp hơn trong bể bày biện kỹ, có cây thủy sinh thật và nền tối màu.

Muốn bể trông tự nhiên, bạn có thể dùng nền cát mềm, đặt rễ lũa và cành lũa sao cho tạo ra nhiều góc râm.

Rải thêm lá khô sẽ làm bể ra chất biotope hơn. Khi lá phân hủy, các quần thể vi sinh có lợi cũng phát triển theo. Đám vi sinh này là nguồn thức ăn phụ rất quý cho cá bột. Còn tanin và các chất khác tiết ra từ lá mục sẽ giúp nước giống môi trường tự nhiên hơn.

Bạn có thể để lá trong bể cho mục hẳn, hoặc vớt ra và thay lá mới sau vài tuần.

Phần lớn cá bán trên thị trường là cá nhân giống ở trại, nên chúng dễ thích nghi hơn cá bắt ngoài tự nhiên.2

Ngoài tự nhiên, cá nhiều khả năng là loài ăn tạp. Chúng có lẽ ăn động vật không xương sống nhỏ, giáp xác, tảo sợi, trái cây rụng và những thứ tương tự.

Trong bể, cá có thể sống được chỉ với thức ăn khô. Nhưng cũng như phần lớn các loài cá, chúng khỏe nhất khi được ăn đa dạng. Với hồng nhung, thực đơn nên có thêm ấu trùng muỗi lắc (trùng huyết), bọ gậy, Daphnia, Moina... loại sống lẫn đông lạnh.2

Dạng cá hồng nhung nào cũng đẹp và dễ nuôi, nhưng chúng có một tật khó chịu. Cá trong đàn tranh giành nhau suốt ngày, và trong lúc đó chúng hay rỉa rách vây của nhau. Cảnh chúng ganh đua nhau thì xem rất đẹp. Dù sao cá hồng nhung cũng có thể coi là họ hàng nhỏ của cá piranha. Thế nên hiếm có lúc nào cả bể đều lành lặn vây. Bù lại, vây rách kiểu này không hại gì và lành rất nhanh. Bạn nên luôn nuôi cá hồng nhung thành đàn càng đông càng tốt, từ 10 con trở lên. Nuôi ít hơn thì chúng sẽ quay sang gây sự với các loài cá khác, thậm chí có thể thành hung thần thật sự trong bể.1

M. eques mang tiếng là loài hung hăng trong bể cộng đồng, hay rỉa vây cá khác. Tuy vậy, tật này thường lộ rõ nhất khi nuôi không đủ số lượng hoặc bể chật.

Đây là loài sống bầy đàn, trong đàn có thứ bậc lỏng lẻo. Các con đực liên tục gây gổ với nhau để giành sự chú ý của con cái và giành chỗ đứng trong đàn.

Một đàn ít nhất 12 con là mức tối thiểu. Khi đàn đông, cá sẽ mải để ý lẫn nhau hơn là quấy cá khác, và đàn cá trông cũng tự nhiên, bắt mắt hơn. Với bể cỡ tối thiểu nêu ở trên, nên nuôi đàn 12–15 con và không thả thêm loài nào khác sống ở tầng nước trên. Muốn nuôi chung các loài hợp tính khác thì cần bể lớn hơn.

Cá đực cũng lên màu đẹp hơn khi có đối thủ cùng loài bên cạnh.

Dù vậy, hồng nhung khá hiếu động. Chúng không phải bạn cùng bể lý tưởng cho các loài rất nhút nhát, bơi chậm hoặc vây dài, như nhiều loài cá đẻ con, cichlid và cá mê cung.

Lựa chọn tốt nhất có lẽ là các loài cá khỏe sống ở môi trường tương tự ngoài tự nhiên, nhất là các loài characid cỡ tương đương bơi ở tầng nước mở. Ngoài ra còn có thể cân nhắc gasteropelecid, lebiasinid, các loài cá da trơn callichthyid hoặc loricariid cỡ nhỏ và một số cichlid cỡ nhỏ đến vừa.

Nếu bạn không câu nệ chuyện cá phải cùng vùng địa lý thì nhiều loài cá cầu vồng và cá họ chép (cyprinid) cũng hợp. Nhưng nhớ tìm hiểu kỹ từng loài trước khi mua.2

Cá cái trưởng thành có thân tròn hơn thấy rõ và to hơn cá đực một chút.2

Hồng nhung đẻ trứng rải tự do và không chăm con.

Khi cá bố mẹ khỏe, chúng đẻ khá thường xuyên. Trong bể đã ổn định lâu, bạn có thể thấy lác đác vài cá bột xuất hiện mà không cần làm gì. Còn nếu muốn thu được nhiều cá con thì phải làm bài bản hơn.

Bạn vẫn có thể vỗ béo cả đàn bố mẹ chung một bể, nhưng nên set thêm một bể nhỏ hơn dùng nước cũ đã ổn định. Bể này để ánh sáng thật mờ. Đáy bể phủ một lớp lưới có mắt đủ to cho trứng lọt xuống nhưng đủ nhỏ để cá bố mẹ không chui vào ăn được. Thảm nhựa kiểu 'cỏ' bán khắp nơi cũng dùng được và cho kết quả tốt, một lớp bi thủy tinh cũng vậy. Một cách khác là thả thật nhiều cây lá nhỏ như Taxiphyllum spp. hoặc búi sợi cho cá đẻ, cách này cũng cho kết quả khá.

Nước nên có pH từ hơi axit đến trung tính, nhiệt độ để ở mức cao trong khoảng đã nêu ở trên. Bể cần có lọc bọt biển chạy bằng sủi khí hoặc vài viên đá sủi để cấp oxy và tạo dòng nước.

Khi cá bố mẹ đã được vỗ béo tốt, thả vào mỗi bể một cặp hoặc một nhóm gồm một hai con đực với vài con cái. Để chúng ở đó đến khi thấy trứng, thường là vào sáng hôm sau.

Thức ăn đầu tiên cho cá bột nên là Paramecium hoặc thức ăn khô chuyên dụng đủ mịn (5–50 micron). Khi cá bột đủ lớn để ăn được thì chuyển sang ấu trùng Artemia, giun vi sinh (microworm)...2

Theo hiểu biết hiện nay, M. eques (trước đây là H. eques) phân bố rất rộng, khắp phần lớn lưu vực Amazon ở Brazil, Peru và Bolivia. Cá còn có ở sông Río Paraguay thuộc Brazil, Paraguay và Argentina. Thượng nguồn sông Paraguay nối với Amazon qua rio Guaporé.

Địa điểm mẫu chuẩn là 'Villa Bella, Obidos', tức thị trấn cùng tên bên sông Amazon thuộc bang Pará, Brazil, nằm giữa Santarém và Oriximiná.

Các quần thể hoang dã có hoa văn màu khác nhau tùy nơi xuất xứ. Khác biệt thấy rõ nhất ở các vây, cùng với kích thước và hình dạng của đốm vai. Một số quần thể trước đây từng được mô tả thành loài riêng. Hiện nay chỉ có tên M. eques là hợp lệ, nhưng trong tương lai một vài hoặc tất cả các tên kia có thể sẽ được khôi phục.

Loài này đã bị du nhập vào Guiana thuộc Pháp thông qua đường buôn bán cá cảnh.2

Cá thường sống ở các nhánh sông và vùng nước tù, nước tĩnh hoặc chảy chậm, kể cả ao và hồ nhỏ. Ở đó chúng tụ thành đàn quanh các đám cây ven bờ hoặc quanh rễ cây ngập nước.2

Cá hồng nhung (tên khoa học hiện nay là Megalamphodus eques, trước đó là Hyphessobrycon eques, và từng mang tên H. callistus hoặc H. serpae) là loài gần như cửa hàng cá cảnh nào cũng có. Điều đó cũng dễ hiểu, vì đây là loài cá đẹp, màu đỏ trong như pha lê. Từ những năm 1930, chuyện xếp các dạng khác nhau của loài này vào đâu cho đúng đã gây nhầm lẫn khá nhiều. Ngay cả cá hồng nhung ngoài tự nhiên cũng khác nhau đáng kể giữa các con trong cùng một quần thể. Chỉ khá ít con hoang dã giữ được màu đỏ máu mà ai cũng thích. Nhiều con bình thường có màu nâu hoặc xanh lục, chỉ chuyển đỏ vào mùa sinh sản. Tuy vậy, nếu chọn lọc giống cẩn thận thì có thể rất nhanh tạo ra các dạng cá hồng nhung thuần chủng, màu ổn định. Dân chơi cá đặt cho các dạng này nhiều tên khác nhau. Dạng màu xanh lục ngả nâu, có đốm vai hình dấu phẩy khá nhỏ, được gọi là Hyphessobrycon serpae. Dạng màu đỏ, có đốm vai hình dấu phẩy lớn, được gọi là H. callistus. Dạng màu đỏ trong, đốm vai tròn nhỏ và vây hậu môn không có viền đen, được gọi là H. minor. Có điều, các dòng “minor” bây giờ thường lại có viền đen ở vây hậu môn. Ngoài ra, ít nhất từ những năm 1980 đã có thêm dạng gọi là “Brillant”. Dạng này có màu giống “minor” thời trước, nhưng vảy lấp lánh, nhất là ở phần lưng. Và tất nhiên cũng có cả các dạng vây dài (veil)… Theo khoa học hiện nay, tất cả các dạng trên đều là một loài, đó là M. eques.1

Loài này rất phổ biến trong giới buôn bán cá cảnh và còn có các tên gọi khác như tetra 'jewel', 'red minor', 'blood' hay 'callistus'.

Người ta đã lai tạo chọn lọc ra một số dòng cá cảnh, gồm 'metallic', 'vây dài', 'bóng' và 'fairy-fin'.

Năm 2024, loài này được chuyển từ Hyphessobrycon eques sang Megalamphodus eques (Phylogenomics of Characidae).2