Nền aquasoil và nền đất: cây lên thế nào sau 12 ngày đầu

Nền aquasoil hay nền đất trồng cây phủ sỏi là câu hỏi mà người set bể có cây nào cũng từng nghĩ tới. Cách so sánh công bằng nhất là dựng hai bể 20 lít giống nhau về đèn, lọc, CO2, bố cục và cây, rồi chỉ đổi lớp nền. Kết quả dưới đây mới là 12 ngày đầu. Đây là những gì quan sát được ở giai đoạn sớm, chưa đủ để kết luận loại nền nào tốt hơn.

Bài này mô tả cách làm hai loại nền, những gì nhìn thấy sau gần hai tuần và cách đọc dấu hiệu thiếu chất ở bể nền đất. Phần cuối nói về cách tăng đèn cho bể mới và lúc nào thả lại tép.

Hai loại nền khác nhau ở đâu

Aquasoil là loại nền làm riêng cho bể cây. Nó có sẵn nhiều dinh dưỡng và không cần rửa trước khi đổ vào bể.

Nền đất (dirted tank) làm theo kiểu gần giống phương pháp Diana Walstad:

1. Rải một lớp đất trồng cây ở đáy bể. Loại đất dùng ở đây là đất dành cho súng, nên chắc chắn dùng được dưới nước.
2. Phủ lên trên một lớp sỏi đen để giữ đất lại, tránh bể biến thành vũng bùn mỗi lần trồng cây hay hút đáy.

Cả hai bể đều châm CO2, dùng lọc treo khoảng 360 lít/giờ và cùng một loại đèn. Bể aquasoil set theo kiểu quen thuộc: nền tốt, lọc tốt, có CO2, đèn khá mạnh và trồng thật nhiều cây. Với tổ hợp này, phần lớn trường hợp cây sẽ lên tốt.

Bể aquasoil sau 12 ngày

Bể aquasoil trông đúng như mong đợi ở tuổi này:

• Thảm Monte Carlo bắt đầu bò ra, nhiều nhánh mới mọc ngang.
• Marsilea hirsuta ra nhiều lá non màu xanh nhạt.
• Ludwigia repens cao thêm khoảng 5 cm, đã nhô lên khỏi lũa.
• Rotala orange juice dài thêm khoảng 10 cm sau 12 ngày.
• Micranthemum umbrosum (giant baby tears) lên ổn dù còn khuất sau lũa.

Bucephalandra và moss thì khó nhìn ra lá mới trong thời gian ngắn như vậy. Trên kính có một lớp mỏng tảo silic (diatoms) màu nâu và một ít rêu bụi xanh (green dust algae, GDA). Ở bể mới chừng này ngày, như vậy là bình thường.

Bể nền đất sau 12 ngày

Bể nền đất chạy khá êm trong 12 ngày đầu. Phần lớn cây lên gần giống bể aquasoil. Marsilea và rotala trông như nhau. Ludwigia còn cao hơn một chút, nhưng có thể cây đã cao hơn từ lúc trồng. Hygrophila araguaia thì chưa lên mấy, nhiều khả năng nó cần thêm thời gian để bén rễ.

Monte Carlo ở bể này cũng bò ra, nhưng có vẻ chậm hơn bên aquasoil. Một nguyên nhân có thể là lúc làm nền, đất đã bị gạt ra khỏi mép kính phía trước để không lộ đất. Làm vậy thì ngay dưới thảm Monte Carlo gần như không có đất. Rễ có lẽ phải mất thêm thời gian mới vươn tới lớp đất nằm phía sau. Nhiều người vẫn gạt đất ở mép kính, nên đây chỉ là phỏng đoán, chưa phải sai lầm chắc chắn. Nếu bạn định làm nền đất, nên cân nhắc chỗ trồng cây tiền cảnh trước khi gạt.

Ngọn lá bạc màu ở bể nền đất nói lên điều gì

Khác biệt lớn nhất giữa hai bể nằm ở màu lá. Ngọn Monte Carlo và giant baby tears bên bể nền đất nhạt gần như trắng. Cũng hai cây đó bên bể aquasoil thì xanh tươi.

Lá non nhạt màu thường là dấu hiệu cây thiếu chất. Khó nói chính xác thiếu chất nào. Nhiều khả năng là thiếu cả đạm lẫn sắt, vì kết quả test nước cho thấy:

Với Monte Carlo thì chuyện thiếu chất còn dễ hiểu, vì rễ chưa chạm tới đất. Giant baby tears lại trồng thẳng vào lớp đất, lẽ ra phải đủ chất. Nếu cây này vẫn bạc ngọn, có thể chính loại đất được chọn không có nhiều dinh dưỡng như mong đợi.

Dù nước gần như không có sắt và đạm, phần lớn cây vẫn mọc rất nhanh. Rotala đã dài tới mức sắp phải tỉa ở cả hai bể.

Thiếu chất ở bể nền đất: châm phân hay chờ

Có hai hướng xử lý, và hiện chưa có lựa chọn nào được chốt:

• Châm phân nước. Đây là cách sửa nhanh và dễ nhất. Nhược điểm là bạn không còn dựa hoàn toàn vào nền nữa. Nếu đang so sánh hai loại nền thì kết quả sẽ không còn công bằng.
• Để nguyên và theo dõi. Bể mới 12 ngày, rễ còn đang phát triển. Có thể khi rễ tìm tới lớp đất thì tình trạng thiếu chất tự hết, nhưng chưa có gì chắc chắn.

Cũng có một ý là thả thêm tép, cá để tăng tải sinh học, tức là có thêm chất thải trong bể. Ý này mới là phỏng đoán, chưa được kiểm chứng. Với bể cây bình thường, không cần giữ điều kiện thí nghiệm, thì châm phân nước là cách thẳng nhất.

Tăng đèn cho bể mới thế nào

Thời gian chiếu sáng giữ cố định 8 tiếng mỗi ngày, dù bể mới một tuần hay đã một năm. Thứ thay đổi là cường độ đèn:

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:08 Bể thủy sinh nhỏ dưới đèn LED, cây và lũa lên màu đẹp.

1. Bắt đầu ở khoảng 60% cường độ.
2. Sau một tuần, nếu bể ổn, tăng lên 70%.
3. Tuần sau đó lên 75%, rồi 80%.
4. Chỉ tăng khi chắc bể đã đủ ổn để chịu thêm đèn.
5. Thấy rêu hại bắt đầu lên thì đừng tăng nữa. Có thể hạ về khoảng 60% trong một hai tuần.

Mục tiêu là cân bằng đèn, CO2 và phân, rồi đẩy dần cường độ lên để cây lên đẹp nhất mà không kéo rêu hại theo.

Khi nào thả lại tép và cá dọn rêu

Tép cherry được thả lại vào ngày thứ 9, sau khi test amoni và nitrit đều bằng 0. Đây là mốc an toàn cho cá và tép.

Trong video

• Xem video từ ▶ 15:37 Thả túi tép và cá vào bể thủy sinh có lũa và thảm cỏ.
• Xem video từ ▶ 16:46 Bể 20 lít đã thả xong, lũa và cây xanh um tùm.

Để dọn lớp tảo silic và rêu bụi xanh ban đầu, mỗi bể được thả tạm 3 con otocinclus. Bể 20 lít là quá nhỏ cho loài này, nên chúng chỉ ở đó một hai tuần rồi chuyển sang bể lớn. Otocinclus mua ở tiệm thường hơi gầy. Phần lớn là cá bắt tự nhiên, quen ăn rêu bám, mà bể ở tiệm thì ít rêu. Bể mới đang có tảo silic và rêu bụi trên kính chính là nguồn thức ăn hợp cho chúng hồi sức.

Bắt đầu từ đâu

• Nếu set nền đất, chọn loại đất dùng được dưới nước, ví dụ đất trồng súng, và tính trước chỗ trồng cây tiền cảnh trước khi gạt đất khỏi mép kính.
• Mua sẵn bộ test sắt và nitrat. Khi ngọn lá bạc, test nước trước rồi mới quyết định châm gì.
• Đặt đèn 8 tiếng, chạy khoảng 60% cường độ trong tuần đầu, rồi tăng từng nấc 5–10% mỗi tuần nếu chưa thấy rêu hại.
• Đợi test amoni và nitrit về 0 rồi mới thả tép, cá.