Cá bảy màu sắp đẻ: dấu hiệu, cách tách cá mẹ và nuôi cá con

Cá bảy màu đẻ thế nào

Cá bảy màu là cá đẻ con. Cá đực thụ tinh ngay trong bụng cá mái bằng gai sinh dục, vốn là vây hậu môn đã biến đổi. Màn giao phối diễn ra rất nhanh. Nhìn qua có khi bạn tưởng cá đang gây hấn với nhau.

Trứng nở ngay trong bụng mẹ, vì thế cá con chào đời đã hoàn chỉnh. Do cá con phải tự sống được ngay từ lúc sinh ra, cá đẻ con đẻ ít con hơn cá đẻ trứng, bù lại con nào cũng to hơn.

Một thai thường kéo dài 21 đến 31 ngày, có khi tới 35 ngày. Nhiệt độ nước, thức ăn và sức khỏe cá mẹ đều làm con số này xê dịch. Một nguồn trong nước ghi dòng Full Gold mang thai khoảng 25–35 ngày.

Mỗi lứa đẻ bao nhiêu con thì mỗi nguồn ghi một kiểu:

• Một nguồn ghi 10 đến 50 con.
• Một nguồn ghi 5 đến 80 con.
• Một bài hướng dẫn trong nước chỗ thì ghi 5–30 con, chỗ lại ghi thường 20–50 con tùy dòng.
• Cá bảy màu rừng (Endler) mỗi lứa chỉ đẻ 1–20 con.

Cá mái giữ được tinh trùng trong người khoảng mười tháng. Nó có thể mang thai lại chỉ vài giờ sau khi đẻ. Cá mái trưởng thành sinh dục lúc khoảng sáu tuần tuổi. Cá mái đang có thai cũng hay rượt đuổi cá đực, có khi còn rỉa vây chúng.

Dấu hiệu sắp đẻ

• Đốm thai. Đốm nằm sau vây hậu môn sẽ sẫm và to dần theo đà lớn của cá con. Ngay trước khi đẻ, đốm này gần như chuyển đen. Những ngày cuối, bạn có thể nhìn thấy qua da cá mẹ những chấm nhỏ li ti. Đó là mắt của cá con.
• Bụng. Bụng cá phình dần qua vài tuần và có thể thành hình vuông, có góc cạnh. Tầm ngày 18–25, bụng đã vuông và căng thấy rõ.
• Hành vi lúc gần đẻ. Cá mẹ có thể bỏ ăn, đi trốn, thở nặng nhọc, run hoặc co giật. Cá thường bơi lờ đờ.
• Lúc chuyển dạ. Cá có thể cọ mình vào cây, run người và thở mạnh. Bể mà ít chỗ trốn thì cá có thể nằm sát mặt nước.

Bụng to chưa chắc đã là có thai. Bệnh phù (dropsy) và bệnh bong bóng cũng làm bụng cá phình lên. Muốn phân biệt cá có thai với hai bệnh này, cách chính là nhìn đốm thai.

Một lần đẻ thường kéo dài khoảng 2 đến 6 tiếng. Có lứa xong chỉ trong vòng ba tiếng.

Tách cá mẹ

Tách cá mẹ lúc nào thì các nguồn nói hơi khác nhau. Một nguồn khuyên chuyển cá mái sang bể đẻ hoặc hộp đẻ ngay khi thấy rõ là có thai. Nhiều người chơi khác lại tách vào khoảng ngày 18–25 của thai kỳ. Điểm mọi người đều đồng ý là không bắt cá chuyển bể khi đã sát ngày đẻ, vì cá có thể sẩy thai hoặc chết. Lúc đó bạn nên dùng vách ngăn ngay trong bể.

1. Chuẩn bị một bể đẻ riêng, cỡ khoảng 40 lít là vừa. Bạn cũng có thể dùng hộp đẻ treo trong bể.
2. Làm chỗ trốn cho cá con. Bạn có thể dùng hộp đẻ đáy nghiêng, lưới đẻ, hoặc cây lá mảnh như rêu java và rong đuôi chó.
3. Nếu muốn tự làm, một bài hướng dẫn trong nước gợi ý căng khung bằng lưới nylon hoặc cước mắt nhỏ. Cá con lọt xuống dưới được, còn cá lớn thì ở lại bên trên.
4. Chuyển cá mẹ sang khi còn sớm. Cá đã sát ngày đẻ thì dùng vách ngăn chứ đừng bắt chuyển bể.
5. Cá đẻ xong thì vớt cá mẹ ra, vớt luôn những con chết lưu. Cá con khỏe sẽ bơi lên, còn cá chết lưu thì chìm xuống đáy.
6. Cho cá mẹ ở riêng một hai ngày để hồi sức rồi hẵng thả lại bể chính.

Nuôi cá con

Cá lớn thường ăn cá con, kể cả chính cá bố mẹ. Vì vậy bạn cần nuôi cá con tách riêng khỏi cá lớn.

1. Dùng một bể ương nhỏ có chỗ trốn, nước giống với bể chính. Lọc phải chạy nhẹ và không hút được cá con. Hộp ương treo có lưới mịn cũng là một lựa chọn.
2. Thức ăn đầu tiên nên là ấu trùng artemia mới nở. Không có artemia thì dùng infusoria hoặc thức ăn dạng bột.
3. Ngoài ra bạn có thể cho ăn thức ăn chuyên cho cá con, cám vảy bóp thật mịn, hoặc đồ sống, đồ đông lạnh loại thật nhỏ. Các nguồn trong nước cho cá ăn cám bột mịn và bo bo (rận nước) từ lúc cá được 1–2 ngày tuổi.
4. Chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Canh lượng thức ăn sao cho không còn thừa nằm thối trong bể.
5. Thay 20–30% nước đều đặn thì cá con lớn nhanh.
6. Cứ vài tuần lại lọc bỏ những con dị tật như cong lưng, thiếu vây một lần. Nên làm lại nhiều lần, vì có những tật phải đến sau mới lộ ra.
7. Nuôi riêng khoảng hai đến ba tháng rồi mới thả cá con vào bể chung.

Nếu bạn muốn cả đàn tự sinh sản trong một bể, cá con sẽ ở chung với cá lớn và sống sót nhờ đám cây rậm. Trường hợp này nên dùng lọc bông (sponge filter), hoặc bọc mút quanh đầu hút của lọc để cá con không bị hút vào. Giữ tỉ lệ một đực với hai đến ba mái để cá mái đỡ căng thẳng.

Nhiệt độ và nước

Hai bài hướng dẫn trong nước ghi nhiệt độ khác nhau. Một bài cho rằng 24–28°C là nhiệt độ phù hợp với cá bảy màu. Bài còn lại khuyên giữ nước ở 28–30°C để phòng bệnh. Bài này cũng dặn xử lý nước trước 2–3 ngày rồi mới thả cá.

Sai lầm hay gặp

• Cho ăn dư khiến thức ăn thối rữa và làm bẩn nước. Đây là lỗi rất hay gặp.
• Nuôi cá trong nước rất mềm mà không bổ sung khoáng. Cá có thể mắc bệnh của cá đẻ con mà người ta hay gọi là "shimmies".
• Cho muối vào bể có trồng cây thủy sinh. Muối có thể làm hại cây.
• Lấy cá đang nuôi nước lợ thả thẳng sang nước ngọt. Cá có thể bị sốc thẩm thấu.
• Bắt cá mẹ chuyển bể khi đã sát ngày đẻ.

Khi nào cần lo

• Nước kém có thể làm cá đẻ muộn hoặc mất thai. Thấy cá đã quá ngày mà chưa đẻ thì bạn nên kiểm tra lại chất lượng nước.
• Chuyển dạ kéo dài hơn mười hai tiếng là chuyện hiếm. Những ca như vậy ít khi cho ra cá con khỏe.
• Bụng cá to mà đốm thai không sẫm lên thì nên nghĩ tới bệnh phù hoặc bệnh bong bóng.
• Cá con chìm xuống đáy ngay sau khi đẻ là cá chết lưu. Bạn nên vớt chúng ra sớm.