Cá cyprichromis leptosoma

Chiều dài chuẩn (SL): 12,5 cm. Đáy bể: 120 × 45 cm. Thể tích: khoảng 243 lít (120 × 45 × 45 cm).1

• Nhiệt độ: 24–27°C
• pH: 7,8–9,0
• Độ cứng: 10–25 dGH1

Nước nên hơi kiềm, pH 7,5 – 8,5, và ấm, khoảng 28°C.2

Loài này sống ở tầng nước mở và thường bơi ở nửa trên của bể. Vì vậy, khoảng bơi quan trọng hơn chuyện bày trí. Phần lớn người chơi thích nuôi chúng chung với các loài khác, nên bể sâu với các cụm đá xếp khá sát nền có lẽ là hợp nhất. Nhớ đậy nắp kín, vì cá đực hay nhảy khi phô diễn lúc sinh sản.1

Cá ăn gần như mọi loại thức ăn, nhưng phần lớn khẩu phần nên là thức ăn sống và đông lạnh. Ngoài tự nhiên chúng ăn động vật phù du nên miệng khá nhỏ. Lúc cho ăn, bạn để ý kỹ xem cá có ăn đủ không, nhất là thời gian đầu mới thả vào bể.1

Cá ăn được mọi loại thức ăn cá cảnh thông dụng, miễn là vừa miệng.2

Loài này rất hiền. Đừng nuôi chung với các loài hiếu động, hay quậy như Mbuna. Bạn cùng bể hợp nhất là các loài Tanganyika khác sống ở những khu vực khác trong bể. Các loài sống quanh đá như Julidochromis hay Altolamprologus đặc biệt hợp, các loài sống trong vỏ ốc cũng vậy. Cá sardine rất thích sống thành đàn. Lúc nào cũng nên mua một đàn ít nhất tám con. Nếu bể chứa được nhiều hơn thì nuôi đông hơn rất đáng cân nhắc. Với đàn lớn hơn, bạn có thể thấy hai con đực đầu đàn trở lên cùng lên màu đầy đủ.1

Ngoài tự nhiên, cá đôi khi sống thành những đàn rất lớn. Chúng không giữ lãnh thổ riêng. Cá cái có màu càng kín đáo càng tốt, và chúng nhờ cả đàn che chở khỏi kẻ săn mồi.

Cyprichromis dễ nuôi. Bạn nên nuôi theo nhóm từ 8 con trở lên. Tỷ lệ đực cái không quan trọng. Nuôi nhiều đực hơn thì cá cái đỡ bị quấy, bể cũng nhiều màu hơn, vì cá cái chỉ có màu nâu xỉn.2

Cá đực có màu rực rỡ hơn cá cái nhiều.1

Cá đực có thể lên màu rất rực rỡ để gây chú ý với cá cái. Cá cái thì màu nâu xỉn. Có dạng đực đuôi xanh và dạng đực đuôi vàng. Có một loài khác trông rất giống nhưng chưa được mô tả. Cyprichromis leptosoma khác loài đó ở phần đỉnh đầu màu xanh lam sáng. Màu vây lưng là nét đặc trưng của một số quần thể ở Zambia.2

Cá thường tự đẻ ngay trong bể cộng đồng. Tuy vậy, nếu muốn nuôi được nhiều cá bột thì nên set bể riêng chỉ nuôi loài này. Bể càng sâu càng tốt và rộng ít nhất 45 cm. Mức lý tưởng là pH 8,0–8,5 và nhiệt độ 24–25,5 °C. Hãy mua đàn đông nhất mà bể chứa được, mỗi con đực đi kèm vài con cái. Mỗi con đực cần khoảng 45 × 45 × 45 cm làm lãnh thổ. Cá đực chiếm lãnh thổ sinh sản theo không gian ba chiều ngay giữa tầng nước mở. Cá loài khác và cá cái được bơi qua lãnh thổ này bất cứ lúc nào, còn con đực đối thủ thì bị đuổi đi. Khi một con cái đã sẵn trứng bơi qua, con đực sẽ đuổi theo và khoe màu với nó. Nếu ưng, con cái sẽ theo con đực vào giữa lãnh thổ. Hai con đẻ ngay giữa tầng nước. Trứng ra đến đâu, con cái đớp vào miệng đến đó. Đầu vây bụng của con đực có những mấu hình quả trứng, và con cái cũng bị các mấu này thu hút. Khi con cái cố đớp chúng để gom vào ổ trứng trong miệng, nó nhận tinh trùng của con đực. Tinh trùng thụ tinh cho trứng ngay trong miệng cá cái.

Con cái ngậm ổ trứng nhỏ, khoảng 5–20 trứng, tối đa 4 tuần rồi mới nhả cá bột. Suốt thời gian này nó không ăn. Bạn dễ nhận ra con cái đang ngậm trứng nhờ cái miệng phình to và động tác "nhai" đặc trưng khi nó đảo trứng. Nếu bị stress quá mức, con cái có thể nhả trứng sớm hoặc ăn luôn ổ trứng. Vì vậy, nếu định chuyển nó đi thì phải làm thật cẩn thận. Cũng nên biết rằng con cái tách khỏi đàn quá lâu có thể mất chỗ đứng trong thứ bậc của đàn. Nếu con cái đang ngậm trứng không bị cá khác quấy phá thì tốt nhất cứ để nó ở yên chỗ cũ.

Một số người nuôi chủ động lấy cá bột ra khỏi miệng mẹ ở giai đoạn 2 tuần rồi tự ương. Cách này thường được nhiều cá bột hơn, nhưng không dành cho người mới. Nếu để tự nhiên, cá mẹ sẽ nhả cá bột vào các khe đá. Ngoài tự nhiên, cách này bảo vệ cá bột theo hai kiểu. Đá cho chúng chỗ nấp. Ngoài ra, cá bột còn lẩn vào bầy con của loài khác (đáng chú ý là Lepidiolamprologus profundicola) và được cá mẹ của loài đó bảo vệ như con ruột. Cá bột ăn được artemia mới nở ngay từ ngày được nhả ra. Bạn có thể để chúng chung với cá lớn, thường chúng sẽ không bị làm hại.1

Cyprichromis leptosoma "Mpulungu" là loài ấp trứng bằng miệng kiểu agam, và chỉ cá cái ngậm trứng. "Agam" nghĩa là cá không ghép đôi cố định.2

Đặc hữu của hồ Tanganyika (CHDC Congo, Tanzania, Zambia).1

Cyprichromis leptosoma phân bố rộng khắp hồ. Mpulungu, nơi lấy tên cho dạng này, nằm ở Zambia.2

Đây là loài sống ở tầng nước mở. Chúng ở các vùng trung gian, nơi có đá rải rác và đáy cát.1

Cyprichromis và Paracyprichromis đôi khi sống thành những đàn rất lớn. Chúng ăn các con vật nhỏ, đớp ngay giữa tầng nước mở. Trong ấn bản thứ 4 của cuốn "Tanganyika Cichlids in their Natural Habitat", Ad Konings nhấn mạnh rằng thói quen này không có nghĩa là chúng sống kiểu cá tầng nổi ngoài khơi, xa bờ. Cá tầng nổi là loài sống ở vùng nước mở và không gắn với cấu trúc nào như đá hay lũa. Thực tế thì ngược lại. Chúng chỉ có mặt ở những nơi có bờ đá. Gặp nguy hiểm là chúng chạy vào đá, và cá con cũng lớn lên ở đó. Vì vậy mà nhóm cichlid này có rất nhiều dạng địa phương, giống như Tropheus và những loài cichlid sống bám đá khác. Cyprichromis nhỏ không bao giờ bơi đi xa khỏi rạn đá nơi chúng sinh sống.2

Đây là một trong những loài cichlid Tanganyika được người chơi chuộng nhất. Loài này có nhiều dạng địa lý, và dạng nào cũng có cả kiểu xanh lẫn kiểu đuôi vàng. Ngoài tự nhiên, chúng họp thành những đàn lớn đến vài nghìn con để săn động vật phù du. Trên thị trường, bạn cũng có thể gặp cá bán dưới tên C. leptosoma sp. "Jumbo". Những con này lớn đến kích thước nêu ở trên, còn leptosoma "thật" chỉ dài khoảng 10 cm. Nhiều khả năng đây là hai loài khác nhau, nhất là khi sp. "Jumbo" cũng có nhiều dạng. Tuy vậy, hiện tất cả vẫn được xếp chung là C. leptosoma, nên phần này gộp chung cả hai. Cách nuôi gần như giống hệt nhau. Riêng các dạng nhỏ như C. leptosoma 'Utinta' thì nên nuôi với bạn cùng bể có kích cỡ nhỏ tương ứng. Không nên nuôi chung các dạng và biến thể này trong một bể vì chúng có thể lai với nhau. Dạng nào cũng rất hợp với bể cộng đồng Tanganyika. Chúng hiền, nhiều màu và sống ở khu vực khác trong bể so với phần lớn các loài đang có bán. Chúng còn làm cá dẫn đàn (dither fish, loại cá bơi thoải mái ngoài chỗ trống khiến cá nhút nhát yên tâm hơn) rất tốt cho những bạn cùng bể nhát hơn.1

Hiện nay có 5 loài Cyprichromis đã được biết đến: C. coloratus, C. leptosoma, C. microlepidotus, C. pavo và C. zonatus. Ngoài ra còn có vài loài có lẽ vẫn chưa được mô tả: C. sp. "Leptosoma Jumbo", C. sp. "Leptosoma Kigoma", C. sp. "Leptosoma Kitumba" và C. sp. "Kibishi". Phần lớn các loài này có nhiều dạng màu khác nhau. Một số loài còn đa sắc ở cá đực, tức là trong cùng một quần thể sinh sản hay cùng một dạng địa phương vẫn có những con đực mang màu khác nhau. Đến nay người ta vẫn chưa hiểu hiện tượng đa sắc ở cá đực có ý nghĩa gì.2