Cá devario chrysotaeniatus

Bể cần có nắp đậy thật kín vì loài này nổi tiếng hay nhảy. Bạn nên coi việc thay 30-50% nước mỗi tuần là chuyện thường lệ.

Devario chrysotaeniatus là một loài devario sống ở thượng nguồn sông Mekong, thuộc Vân Nam (tây nam Trung Quốc), bắc Lào và bắc Thái Lan. Cá xuất hiện lần đầu trong giới chơi cá vào năm 2005 và đến nay vẫn hiếm gặp. Lý do có lẽ là vùng nước nơi chúng sống nằm ngoài khu vực mà phần lớn người bắt cá thương mại hoạt động. Hoa văn hai bên thân khá mờ. Cá chỉ có vài sọc ngang ngắn và mảnh, một sọc sẫm chạy dọc lưng và một đốm phía sau khe mang.1

Chiều dài chuẩn: 75 mm SL (7,5 cm). Đáy bể: 120 × 30 cm. Thể tích: khoảng 108 lít.

Cá bơi lội rất nhiều. Bể có đáy 120 × 30 cm hoặc tương đương là mức tối thiểu bạn nên tính đến.1

• Nhiệt độ: 23–26°C
• pH: 6,0–7,0
• Độ cứng: 1–8 dGH

Nhiệt độ: Ở vùng phân bố tự nhiên, nhiệt độ không khí khá ổn định. Trung bình tháng dao động từ khoảng 17°C vào tháng 12 và tháng 1 đến 38°C vào tháng 4. Vì vậy, nuôi trong bể ở mức 23–26°C là ổn.1

Cá không khó nuôi nếu bể được chăm sóc tốt. Dù vậy, bạn nên set bể theo kiểu một con suối hay dòng sông đang chảy. Nền có thể gồm đá cuội mòn nhẵn đủ cỡ, cát, sỏi mịn và thêm vài tảng đá nhỏ nếu muốn.

Bạn có thể đặt thêm rễ hoặc cành lũa. Phần lớn cây thủy sinh sẽ không lên nổi trong kiểu bể này. Những loại cây khỏe như Microsorum, Bolbitis hay các loài Anubias thì vẫn sống được khi buộc lên lũa, đá.

Ngoài tự nhiên, loài này sống ở những vùng nước còn nguyên sơ. Vì thế chúng không chịu được chất bẩn hữu cơ tích tụ trong bể. Muốn cá khỏe thì nước phải gần như sạch hoàn toàn.

Bể không cần dòng chảy xiết như thác. Tuy vậy, cá sống tốt nhất khi nước giàu oxy hòa tan và có dòng chảy vừa phải.

Bạn nên coi việc thay 30-50% nước mỗi tuần là chuyện thường lệ. Nắp bể phải đậy thật kín, vì loài Devario nào cũng nhảy rất giỏi.1

Ngoài tự nhiên, gần như chắc chắn chúng ăn chủ yếu côn trùng và ấu trùng côn trùng. Trong bể thì cá khá dễ tính và ăn được hầu hết các loại thức ăn.

Bạn có thể cho ăn thức ăn khô loại tốt làm khẩu phần chính. Nhưng nên cho ăn thêm thường xuyên các loại thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như trùn chỉ đỏ (bloodworm), Daphnia, Artemia... Cá sẽ lên màu đẹp nhất và có thể trạng tốt nhất khi được ăn như vậy.1

Đây không phải loài cá hung dữ. Tuy nhiên, chúng bơi suốt ngày và ăn rất hăng, nên có thể làm phiền những bạn cùng bể bơi chậm hoặc nhút nhát. Hợp nhất là nuôi trong bể lớn, chung với các loài cá khỏe có kích thước tương đương.

Có rất nhiều lựa chọn phù hợp, gồm nhiều loài thuộc họ cá chép, cá chạch, cichlid, cá da trơn và characin. Dù vậy, như mọi lần ghép bể cộng đồng, bạn cần tìm hiểu kỹ trước khi chọn cá.

Bản tính của loài này là sống theo đàn. Tốt nhất nên nuôi một đàn ít nhất 8-10 con. Nuôi đông như vậy cá sẽ bớt nhát, và bể trông cũng đẹp, tự nhiên hơn hẳn.

Trong đàn, cá mải lo giữ thứ bậc của mình nên những va chạm cũng được hạn chế. Cá đực cũng thường lên màu đẹp hơn khi có đối thủ cạnh tranh.1

Cá cái trưởng thành thường bụng tròn hơn, màu nhạt hơn và lớn hơn cá đực một chút.

Vào mùa sinh sản, cá đực có phần dưới và phần sau thân cùng các tia giữa vây đuôi ửng màu cam tươi.1

Giống như phần lớn các loài cá chép nhỏ, các loài Devario đẻ trứng rải tự do và không chăm con.

Khi khỏe, chúng đẻ khá thường xuyên. Trong một bể trồng nhiều cây và đã chạy lâu, có thể bạn sẽ thấy vài con cá bột xuất hiện mà không cần làm gì.

Còn nếu muốn thu được nhiều cá con nhất thì bạn cần chủ động kiểm soát hơn.

Bạn vẫn có thể vỗ béo cả đàn cá bố mẹ chung một bể. Nhưng cần set thêm một bể nhỏ hơn, đáy khoảng 45 cm x 30 cm, và đổ đầy nước cũ đã ổn định.

Bể đẻ nên để ánh sáng thật mờ. Đáy bể phủ một lớp lưới có mắt đủ lớn để trứng lọt xuống, nhưng đủ nhỏ để cá bố mẹ không chui vào ăn được. Tấm nhựa giả cỏ bán rất phổ biến cũng dùng được và hiệu quả tốt. Một lớp bi thủy tinh cũng vậy.

Một cách khác là thả kín phần lớn bể bằng cây lá nhỏ như các loài Taxiphyllum hoặc búi len. Cách này cũng cho kết quả khá tốt.

Nước nên có pH hơi axit đến trung tính. Nhiệt độ để ở gần mức cao của khoảng đã nêu ở trên. Bạn nên đặt thêm lọc vi sinh chạy bằng sủi khí hoặc một vài viên đá sủi để cấp oxy và tạo dòng chảy.

Khi cá bố mẹ đã được vỗ béo tốt và cá cái trông có vẻ đầy trứng, bạn thả một hoặc hai cặp vào bể đẻ.

Nếu cá đã sẵn sàng, chúng thường đẻ trong vòng 24 giờ. Sau khi đẻ, cá cái trông thon đi thấy rõ. Dù bạn có thấy cá đẻ hay không, sau 48 giờ cũng nên vớt cá bố mẹ ra.

Thời gian trứng nở phụ thuộc phần nào vào nhiệt độ, nhưng thường mất 24-36 giờ. Vài ngày sau đó cá con bắt đầu bơi tự do.

Lúc đầu nên cho cá con ăn Paramecium hoặc loại thức ăn tương tự. Khi cá bột đủ lớn thì cho ăn thêm Artemia mới nở, giun microworm, thức ăn khô nghiền bột...1

Loài này được mô tả từ mẫu thu ở vùng nước gần Manzhuo và Jinghong, thuộc châu tự trị dân tộc Thái Xishuangbanna, tỉnh Vân Nam, tây nam Trung Quốc. Về sau người ta còn ghi nhận chúng ở lưu vực sông Nam Youan, tỉnh Louang Namtha, bắc Lào.

Sông Nam Youan chảy về Vân Nam. Mọi địa điểm từng ghi nhận loài này đều nằm trong lưu vực thượng nguồn Mekong. Ngoài ra còn có những quần thể được phát hiện ở tỉnh Chiang Mai, bắc Thái Lan.

Địa điểm thu mẫu chuẩn được ghi là 'Manzhuo, Mengla County, Yunnan Province, China' (Manzhuo, huyện Mengla, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc).1

Nơi loài này sinh sống nằm ở độ cao khá lớn và mưa rất nhiều từ tháng 5 đến tháng 10.

Nhiều khả năng chúng chỉ sống ở các con suối vùng đồi và sông nhỏ. Nền ở đó là sỏi và đá đủ cỡ, hai bên bờ có ít cây cỏ mọc ven hoặc rủ xuống mặt nước. Dòng chảy gần như chắc chắn thay đổi theo mùa trong năm.1

Loài này còn ít người biết đến. Cá xuất hiện lần đầu trong giới chơi cá cảnh vào năm 2005 nhưng từ đó đến nay hiếm khi gặp lại. Lý do có lẽ là vùng nước nơi chúng sống nằm ngoài khu vực mà phần lớn người bắt cá thương mại hoạt động.

Có thể nhận ra loài này nhờ tổ hợp các đặc điểm sau: đường bên hoàn chỉnh, không có mấu dưới ổ mắt (infraorbital process), hai cặp râu ngắn, vây lưng có 8-9 tia phân nhánh, vây hậu môn có 12-13 tia phân nhánh, sọc P bắt đầu phía trên vây bụng và kéo dài đến cuối các tia giữa vây đuôi, có sọc P+1 mờ nhạt dần phía trên gốc vây hậu môn, có đốm cleithral phía sau khe mang, một sọc sẫm chạy dọc mặt lưng từ gáy đến gốc vây đuôi, có sọc mờ sát mép ở vây lưng và vây hậu môn, hoa văn sọc hai bên thân không rõ, chỉ gồm vài sọc ngang khá ngắn và mảnh trên nền hơi sẫm màu hơn.

Tên giống hiện nay chỉ được dùng rộng rãi từ năm 2003. Trước đó, các loài này được xếp vào giống Danio. Năm 2003, Fang Fang thực hiện một nghiên cứu chi tiết dựa trên đặc điểm hình thái. Kết quả cho thấy giống Danio theo cách hiểu cũ là một nhóm đa ngành (polyphyletic). Tên giống Devario được đề xuất cho các loài lớn hơn, còn Danio chỉ dành cho các loài nhỏ. Về sau Kottelat (2013) thu hẹp Danio chỉ còn loài chuẩn D. dangila và chuyển phần lớn các thành viên cũ sang hai giống được phục hồi là Brachydanio và Celestichthys. Kullander (2015), Catalog of Fishes và FishBase không theo cách tách này và vẫn giữ các loài đó trong Danio.

Kottelat (2013) cũng phục hồi giống Inlecypris. Ông lưu ý rằng các bằng chứng phát sinh chủng loại cho thấy trong Devario có hai dòng di truyền. Dòng thứ nhất gồm các loài có sọc bên nổi rõ. Vì vậy, vị trí phân loại của các loài còn lại (D. apogon và D. chrysotaeniatus) vẫn chưa chắc chắn.1