Cá lá Nam Mỹ

Cá lá Nam Mỹ có cái tên này vì nhìn nó giống y một chiếc lá khô rụng. Đây là loài cá nước ngọt khó nuôi, giá cũng có thể khá cao. Nó là loài săn mồi kiểu phục kích, ít gặp trên thị trường, và cần cách chăm sóc riêng.1

Bể tối thiểu khoảng 75-95 lít.1

Chiều dài chuẩn (SL): 10 cm. Đáy bể: 75 × 30 cm. Thể tích: khoảng 68 lít. Kích thước bể: 75 × 30 × 30 cm.2

• Nhiệt độ: 25 đến 28 °C
• pH: 6,0 đến 6,5
• Độ cứng: 2 đến 5 dH1

• Nhiệt độ: 23–29 °C
• pH: 5,0–6,8
• Độ cứng: 1–10 dGH2

Muốn cá lá Nam Mỹ khỏe, bạn cần cho nó nước mềm và ánh sáng dịu. Thả cây nổi sẽ gần với môi trường tự nhiên của cá hơn, lại chặn bớt ánh sáng gắt rọi xuống. Cá săn mồi bằng cách rình phục kích và rất dễ giật mình. Vì thế bể cần nhiều cây lá to và lũa để cá có chỗ nấp. Lọc phải đủ mạnh để giữ nước sạch, nhưng dòng chảy thì nên để càng êm càng tốt.1

Nước mềm, có tính axit là điều bắt buộc. Bể nên để ánh sáng tối dịu, thả thêm cây nổi để ánh sáng chiếu xuống càng tản hơn. Cá có thể rất nhát, nên bạn hãy trồng dày các loại cây lá to như các loài Echinodorus để cá thấy an toàn. Ngoài cây, nên có thêm lũa làm chỗ trốn. Dòng chảy trong bể càng ít càng tốt.2

Cá lá sống tốt trong bể với điều kiện thức ăn chính là cá sống. Mỗi ngày, mỗi con phải ăn ít nhất tương đương ba con cá bảy màu trưởng thành. Cho ăn ít hơn thì cá sẽ yếu đi rất nhanh rồi chết. Cá lá ăn cá bảy màu rất hăng, có điều nuôi bằng mồi sống cỡ lớn có thể tốn khá nhiều tiền. Ở một số vùng có sẵn nhiều cá nhỏ bản địa, bạn có thể bắt về cho cá lá ăn.

Cá lá thường bơi hoặc treo mình lơ lửng trong nước với tư thế chúc đầu xuống. Kiểu ngụy trang này giúp nó tránh được cá săn mồi lớn hơn, nhưng công dụng chính là để bắt cá nhỏ. Cá lá có thể trôi theo dòng nước, chờ đến khi một con cá nhỏ vô tư bơi lại gần. Cũng có lúc nó từ từ nhích sát lại con mồi cho đến khi miệng gần chạm vào. Rồi nó há thật nhanh cái miệng to khủng khiếp, tạo lực hút kéo tuột con mồi vào trong.1

Đây là loài ăn thịt và chỉ chịu ăn mồi sống. Lúc còn nhỏ, cá ăn trùng huyết sống và giun đất nhỏ. Về lâu dài, nó cần được ăn cá. M. polyacanthus có thể ăn mỗi ngày một lượng bằng trọng lượng cơ thể. Nếu bạn không sẵn lòng lo nguồn cá mồi sống đều đặn thì đừng nuôi loài này. Một số con có thể tập chuyển sang ăn tép sông sống, nhưng đó là ngoại lệ chứ không phải chuyện thường gặp.2

Cá lá là loài săn mồi phục kích. Nó nằm chờ sẵn, con mồi nào lọt vừa cái miệng rất to của nó thì đều bị đớp. Mỗi ngày nó có thể ăn lượng cá sống nặng bằng chính cơ thể mình. Dù trưởng thành chỉ dài khoảng 8 cm, nó có thể ăn sạch cả một bể cộng đồng trong một tuần nếu các loài cá khác nhỏ hơn nó. Vì vậy tốt nhất là nuôi riêng loài này. Nếu vẫn muốn nuôi chung, bạn hãy chọn những loài to hơn, khỏe hơn và dữ hơn, ví dụ cá da trơn bọc giáp hoặc các loài loricariid cỡ trung.1

Tốt nhất là nuôi riêng một bể chỉ có loài này. Dù vậy, M. polyacanthus vẫn có thể ở chung với cá lau kính, cá tỳ bà (họ Loricariidae) cỡ vừa và cá da trơn bọc giáp mà không gặp nhiều rắc rối.2

Cá đực và cá cái khác nhau rất ít. Vào mùa sinh sản, cá cái trông tròn bụng hơn. Cá đực thì có vây lớn hơn một chút.1

Phân biệt đực cái khá khó. Con cái trông tròn bụng hơn khi mang đầy trứng.2

Cho loài này sinh sản không quá khó. Cái khó là tìm được một cặp đang sẵn sàng đẻ. Khi cặp cá đã sẵn sàng và trong bể có cây lá rộng như cây kiếm Amazon, cá cái sẽ đẻ trứng ở mặt dưới lá, hoặc mặt dưới một hòn đá nhô ra. Cá cái đẻ xong thì cá đực thụ tinh. Mỗi quả trứng dính vào chỗ đẻ bằng một sợi ngắn, nên những quả trứng to, trong như thủy tinh hơi nhô lên khỏi bề mặt. Cả cá bố lẫn cá mẹ đều canh trứng rất sát. Trứng nở sau ba đến năm ngày.

Cá đực ở sát bên trứng và quạt nước lên trứng. Sau khi nở, cá con vẫn dính vào chỗ đẻ bằng sợi trứng thêm một tuần nữa. Khi đã bơi tự do, cá lá con cư xử khá giống bố mẹ, phần lớn thời gian nằm im một chỗ. Lúc đầu cá con ăn các vi sinh vật nhỏ trong nước. Đến khi dài khoảng 1,3 cm, chúng đã ăn được cá nhỏ cỡ cá bảy màu con hoặc Artemia.

Cá bột trong suốt trong khoảng hai tuần đầu. Thời gian này chúng gặm trùng cỏ bám trên cây và đá trong bể đã set lâu. Sau hai tuần, bạn nên vớt cá bột ra nuôi tách. Lý do là chúng lớn không đều, con to sẽ ăn con nhỏ ngay khi nhét vừa miệng.

Muốn cá bột lớn nhanh nhất, bạn phải cho chúng ăn thật nhiều bo bo, lăng quăng, Artemia, và cả cá bảy màu con nếu có. Cho đến khoảng hai tháng tuổi, cá bột có lấm tấm đốm trắng khắp người. Nhìn thì tưởng bị bệnh đốm trắng, nhưng đó chỉ là màu tự nhiên của cá ở tuổi này. Sau hai đến ba tháng, cá con lên màu trưởng thành và bắt đầu ăn được cá lớn hơn. Lúc này bạn phải tách chúng thêm một lần nữa theo kích cỡ.1

Loài này có thể sinh sản trong bể nuôi. Bể đẻ nên trồng dày cây lá bản rộng, nước mềm và có tính axit (pH 6,0–6,5, 1–5 dGH). Nước cần ấm (trên 25 °C) và ánh sáng tối dịu. Chỉ nên dùng một cặp, cho ăn thật nhiều mồi sống để vỗ béo trước khi đẻ.

Lúc đẻ, con đực lên màu đậm hơn, còn con cái lộ ống đẻ trứng. Hai con trôi lướt ngang qua nhau ở sát mặt nước. Màn này có thể kéo dài tới một giờ. Sau đó con đực lùi ra để con cái đẻ trứng, có khi con cái đẻ trong tư thế lộn ngược. Rồi con đực quay lại thụ tinh. Sau khi đẻ xong, nên vớt con cái ra vì con đực có thể quay sang đánh nó.

Cá có thể đẻ tới 300 trứng ở mặt dưới một chiếc lá to hoặc dưới một tảng đá chìa ra. Con đực ở lại giữ trứng và dùng vây quạt nước cho trứng. Trứng nở sau 3–4 ngày, đến lúc này có thể vớt luôn con đực ra.

Cá bột tiêu hết túi noãn hoàng là bắt đầu ăn được ấu trùng Artemia. Thức ăn phải là loại còn bơi trong nước, vì cá con không ăn mồi nằm dưới đáy. Khi cá lớn hơn thì chuyển sang cho ăn cá bột của loài khác. Cá con ăn khỏe đến khó tin so với kích thước của chúng. Ngay khi thấy các con lớn không đều, bạn phải tách chúng ra, nếu không chúng sẽ ăn thịt anh em trong đàn. Nước phải luôn được giữ thật sạch, nếu không cá sẽ chết nhiều.2

Cá lá Nam Mỹ sống ở lưu vực sông Amazon, trải qua các nước Peru, Brazil, Bolivia, Colombia và Venezuela.1

Brazil, Peru, Venezuela, Colombia, Bolivia.2

Ngoài tự nhiên, cá sống ở vùng nước nông. Nó nấp giữa đám cây dưới lòng sông, đầu chúc xuống. Cảnh vật xung quanh, thân hình ngụy trang và bộ vây trong suốt che nó khỏi mắt con mồi. Gần như không con nào phát hiện ra nó cho đến lúc nó lao vào đớp.1

Cá sống ở vùng nước nông, nước chảy rất yếu hoặc đứng yên, tại những chỗ lá rụng gom thành đám.2

Nhìn cá này giống lá khô đến mức khó tin. Cá nhỏ, thân hình bầu dục và dẹt hai bên. Vây hậu môn và vây lưng đều có gai, khiến viền thân lởm chởm răng cưa như mép lá. Thân cá màu vàng đến nâu, có các vệt loang lổ không theo trật tự nào. Trên thân có ba đường giống gân lá: một đường từ mắt xuống bụng, một đường từ miệng ra vây đuôi, một đường từ mắt lên vây lưng. Nhiều con có một mẩu da dài khoảng 0,6 cm chìa ra ở môi dưới, trông như cuống lá. So với kích thước cơ thể, miệng cá rất to.

Bình thường cá chỉ cử động vây ngực và phần mút sau của vây lưng, vây hậu môn. Những phần vây này đều trong suốt, ngay cả khi đang quạt cũng gần như không nhìn thấy. Cá còn đổi được màu để hòa vào nền giống tắc kè hoa, cả ngoài tự nhiên lẫn trong bể nuôi.1

Đây là loài thích nghi đến mức đáng kinh ngạc. Cả dáng người lẫn hoa văn của nó đều giống một chiếc lá khô. Cá có thể đổi màu cho hợp với xung quanh, và môi dưới có một cái gai nhô ra trông như cuống lá. Khi săn, cá chúc đầu xuống rình mồi và tiến lại gần như chiếc lá khô trôi theo dòng nước. Thật ra nó đang bơi bằng những cử động rất nhỏ của mấy chiếc vây trong suốt.

Lúc đớp mồi, cả cái miệng phóng ra phía trước thành một ống lớn và hút con mồi vào, thường là đầu vào trước. Cú đớp nhanh đến mức nhiều khi khó mà nhìn kịp. Bằng cách này, cá nuốt được con mồi to gần bằng chính nó.

Loài này khó nuôi trong bể và không dành cho người mới chơi. M. polyacanthus vừa là kẻ săn mồi phàm ăn, vừa nhát và dễ hoảng, lại rất nhạy với nước xuống cấp.2