Cá leporinus sọc

• Bể phải có nắp đậy thật khít vì loài này vốn có tiếng hay nhảy.

Cá leporinus sọc (Leporinus fasciatus) thuộc họ Anostomidae. Chúng sống ở hệ thống sông Amazon và Orinoco, cùng vùng ven biển Guyana, Suriname và Guiana thuộc Pháp. Cá con thường được bày bán mà không kèm lời cảnh báo nào về cỡ cá khi lớn và điều kiện nuôi. Loài này khá phổ biến trong các bể trưng bày của thủy cung. Người ta hay nhầm chúng với L. affinis. Số sọc đen trên thân tăng dần theo tuổi, từ năm sọc ở cá con lên khoảng mười sọc ở cá trưởng thành.1

Chiều dài chuẩn (SL): 270 mm (khoảng 27 cm). Đáy bể: 210 × 60 cm. Thể tích: khoảng 756 lít.

Bể nhỏ nhất bạn nên tính đến là bể có đáy 210 × 60 cm hoặc tương đương.1

• Nhiệt độ: 20–28°C
• pH: 5,0–7,5
• Độ cứng: 1–15 dGH1

Cách bày trí bể không quan trọng lắm. Nuôi loài này cũng đơn giản, miễn là bể đủ rộng và nước đủ oxy.

Nếu muốn bố trí theo kiểu tự nhiên, bạn có thể rải nền cát, thả thêm ít lá khô, rồi đặt vài cành lũa lớn và rễ cây xoắn.

Bạn có thể trồng cây thủy sinh nếu thích, nhưng cá có thể ăn cây.

Chất lượng nước là điều quan trọng nhất. Tuyệt đối không thả loài này vào bể mới set, khi hệ vi sinh chưa ổn định.

Nắp đậy khít cũng là thứ bắt buộc phải có, vì các loài trong họ Anostomidae nhảy rất giỏi.1

Ngoài tự nhiên, các loài Leporinus phần lớn là cá ăn tạp kiếm ăn ở tầng đáy. Chúng ăn tảo, động vật không xương sống và mùn hữu cơ.

Trong bể, chúng khá dễ ăn và nhận gần như mọi loại thức ăn bạn cho. Tuy vậy, tốt nhất nên tránh các loại thức ăn giàu đạm.

Người ta từng mổ dạ dày cá L. fasciatus hoang dã và thấy bên trong có lẫn trái cây, hạt, aufwuchs (lớp rêu tảo và sinh vật nhỏ bám trên bề mặt). Có một con còn ăn cả cá nhỏ hơn.1

Ngoài tự nhiên chúng sống thành đàn lớn. Thế nhưng nếu chỉ nuôi vài con thì chúng hay gây gổ với nhau.

Trong bể lớn, bạn có thể nuôi một nhóm từ 6 con trở lên. Nếu bể không đủ lớn thì chỉ nên nuôi một con, chung với các loài cá hiền cỡ vừa đến lớn.

Bạn có thể chọn các loài characid cỡ lớn, loricariid, doradid và cichlid hiền. Các loài ưa nước chảy đặc biệt hợp. Còn cá nhỏ hơn hẳn thì nhiều khả năng sẽ bị ăn thịt.1

Cá cái trưởng thành lớn hơn cá đực một chút và thường có bụng tròn hơn.1

Loài này được mô tả từ mẫu thu ở Suriname, nhưng bản mô tả không ghi địa điểm cụ thể.

Hiện nay giới nghiên cứu công nhận loài này có mặt ở phần lớn hệ thống sông Amazon và Orinoco, kể cả các nhánh sông lớn ở Brazil, Bolivia, Peru và Venezuela. Ngoài ra còn có ghi nhận từ các lưu vực ven biển của Guyana, Suriname và Guiana thuộc Pháp, như sông Essequibo, Courantyne (còn gọi là Corantijn), Demerara và Coppename.

Với vùng phân bố rộng như vậy, không lạ khi cá ở mỗi nơi có đôi chút khác biệt về hình thái, và khác nhiều nhất ở màu sắc, hoa văn.1

Loài này không kén môi trường sống. Người ta đã thu được mẫu của chúng ở dòng sông chính, các nhánh sông nhỏ, hồ móng ngựa và hồ vùng ngập lũ.

Chúng thường di cư theo mùa mỗi năm. Vào mùa mưa, chúng thường xuống các khu rừng ngập nước.1

Loài này còn có các tên gọi khác là 'black-banded leporinus', 'striped leporinus' và 'eight-banded leporinus'.

Chi này có nhiều loài trông khá giống nhau. Chẳng hạn, L. fasciatus thường bị nhầm với L. affinis.

Theo Mahnert và cs. (1997), L. fasciatus khác L. affinis ở các đặc điểm sau. Giữa đường bên và vây lưng có 6–7½ hàng vảy, còn ở L. affinis là 8–9. Giữa đường bên và gốc vây bụng có 5–6 hàng vảy, so với 6–8. Đường bên có 40–45 vảy, so với 42–44. Thân có từ 8 (cá con) đến 10 (cá trưởng thành) sọc đen to, hơi nghiêng, còn L. affinis có 8 dải ngang.

Các tác giả này cũng ghi rằng vây hậu môn của L. affinis 'tròn và khá dài'. Một điểm cũng đáng chú ý là Günther (1864) đã đếm được 11 sọc đen trên thân L. fasciatus.

Thực ra số sọc tăng dần theo tuổi. Cá con chỉ có 5 sọc. Cứ khoảng 6 tháng, các sọc này lại tách đôi, cho đến khi cá có đủ hoa văn của con trưởng thành.

Leporinus là một trong những chi đa dạng nhất của bộ Characiformes, với khoảng 90 loài hợp lệ. Nghiên cứu phát sinh loài của Sidlauskas và Vari (2008) cho thấy chi này là một nhóm đa ngành (polyphyletic), tức là các loài trong chi không cùng chung một tổ tiên gần.

Vì thế, bốn loài (H. despaxi, H. megalepis, H. mormyrops và H. pachycheilus) đã được chuyển sang chi Hypomasticus. Chi này do Borodin (1929) đề xuất từ trước và nay được khôi phục.

Các loài Leporinus còn lại, trừ L. gomesi, hợp với Abramites thành một nhánh. Nhánh này lại nằm trong một nút đa phân (polytomy) lớn, cùng các chi Anostomoides, Anostomus, Gnathodolus, Laemolyta, Petulanos, Pseudanos, Rhytiodus, Sartor, Schizodon và Synaptolaemus.

Nhìn chung, quan hệ giữa các loài bên trong Leporinus vẫn chưa được làm rõ. Các tác giả cho rằng nhiều khả năng phải phân tích phân tử thì mới giải quyết trọn vẹn được mối quan hệ giữa chúng.

Họ Anostomidae phân bố ở phần lớn vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Nam Mỹ, từ tây bắc Colombia đến miền trung Argentina.

Phần lớn các loài có thân khá thuôn dài và hơi tròn. Cũng có vài ngoại lệ, ví dụ Abramites có thân tương đối cao.

Tuy vậy, hình thái miệng mới là chỗ các loài khác nhau nhiều nhất. Răng và cấu trúc hàm của chúng có rất nhiều kiểu thích nghi khác nhau.

Một số loài trong họ Anostomidae hay bơi nghiêng, đầu chúi xuống. Vì vậy người ta gọi chung chúng bằng cái tên dân dã 'headstanders' (cá trồng chuối).1