Cá Lobocheilos melanotaenia

Chiều dài chuẩn (SL) của cá đạt 200 mm. Bể tối thiểu phải có đáy 180 × 60 cm hoặc tương đương, tức khoảng 648 lít.1

• Nhiệt độ: 20–26°C
• pH: 6,0–8,0
• Độ cứng: 2–12 dGH1

Cách bố trí phù hợp nhất là dựng bể giống một đoạn suối hay sông đang chảy. Nền nên có đá cuội bị nước mài tròn đủ cỡ, cát, sỏi nhỏ và có thể thêm vài tảng đá nhỏ. Bạn có thể bày thêm rễ hoặc cành lũa cùng vài loại cây khỏe như Microsorum, Bolbitis hay Anubias. Mấy loại cây này buộc lên lũa, đá là sống được.

Điều quan trọng nhất là nước phải sạch và nhiều oxy. Lưu lượng lọc tốt nhất nên đảo nước bể trên 10 lần mỗi giờ. Nếu lọc chưa đủ, bạn có thể gắn thêm máy tạo dòng và sủi khí để có dòng chảy và lượng oxy như ý. Đèn mạnh sẽ làm lớp màng sinh học phát triển trên các bề mặt cứng, và cá sẽ gặm lớp màng này để ăn.1

Các loài Lobocheilos chuyên gặm periphyton (lớp sinh vật bám), tảo đáy và những sinh vật khác mọc bám trên đá cùng các bề mặt cứng. Chỗ nào chúng đã ăn qua thường còn lại vết cạo nhìn thấy rõ.

Dù vậy, chúng hoàn toàn không phải cá ăn chay. Bạn nên cho ăn thêm đồ tươi giàu đạm như trùng huyết (ấu trùng muỗi lắc) sống hoặc đông lạnh, trùng chỉ, Artemia, tôm băm nhỏ và các loại tương tự. Bên cạnh đó cần có thức ăn khô loại chìm, chất lượng tốt. Trong số thức ăn khô, ít nhất phải có một phần chứa nhiều thành phần thực vật như tảo Spirulina hoặc loại tương tự.1

Cá đôi khi khá hung dữ, nhất là lúc thả thức ăn vào bể. Con nào bơi lạc vào gần thì thường bị nó chủ động rượt đuổi.

Bạn cùng bể hợp nhất là các loài cá chép hiếu động và hiền, vì chúng thường đủ lanh lẹ để né những cú rượt này. Phần lớn trường hợp nên bỏ qua các loài bơi chậm hoặc vây dài.

Cá không chịu đồng loại lắm, nhất là khi bể chật. Tuy vậy, ngoài tự nhiên chúng thường sống thành từng đám lỏng lẻo, nên tốt nhất vẫn là nuôi theo nhóm.1

Con cái trưởng thành có thân cao hơn con đực. Còn con đực thì có nhiều nốt sần (tubercle) trên đầu và mõm hơn.1

Hiện chưa có ghi nhận nào về việc cá sinh sản trong bể nuôi. Ngoài tự nhiên, cá di cư để đẻ theo mùa. Chúng bơi từ hạ lưu Mekong và hệ thống Tonlé Sap ngược lên đoạn giữa lưu vực Mekong ở Lào để đẻ.1

Đây là loài bản địa của sông Mekong ở Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam. Cá còn có ở lưu vực sông Đồng Nai thuộc miền Nam Việt Nam, ở hệ thống sông Chao Phraya miền trung Thái Lan và hệ thống sông Mae Klong miền tây Thái Lan.

Nơi thu mẫu chuẩn được ghi là 'Nam Poo Mountain, Pasak River, Petchabun, Thailand', tức sông Pa Sak ở tỉnh Phetchabun, miền bắc Thái Lan. Pa Sak là một nhánh lớn của lưu vực sông Chao Phraya.1

Ở dòng chính sông Mekong có những đợt cá chép di cư theo mùa rất lớn, diễn ra từ tháng 12 đến tháng 2 và từ tháng 5 đến tháng 7. Loài này được xem là một trong những loài đông nhất trong các đợt di cư đó.

Ngoài mùa di cư, người ta ghi nhận cá ở sông suối đủ mọi cỡ, có chỗ hẹp chỉ khoảng 2–3 m. Phần lớn những nơi này có dòng chảy từ vừa đến xiết và nền đá.1

Phần lớn các loài Lobocheilos là loài đặc hữu của quần đảo Đại Sunda, gồm Borneo, Sumatra và Java. Chúng ít khi xuất hiện trên thị trường cá cảnh. Riêng hai taxon phân bố rộng ở Đông Dương là L. melanotaenia và L. rhabdoura thì lâu lâu vẫn có hàng.

Để phân biệt L. melanotaenia với L. rhabdoura, cần xét chung các đặc điểm sau. Thân tương đối cao, chiều dài chuẩn bằng 3,2–3,7 lần chiều cao thân. Miệng tương đối hẹp, không rộng bằng đầu. Nốt sần trên mõm tương đối nhỏ. Vây lưng có một mảng sẫm màu ở giữa. Cá có 11–13 vảy trước vây lưng và 5+20–25 lược mang ở mặt trước cung mang thứ nhất.

Các loài Lobocheilos được xếp vào tông Labeonini, thuộc phân họ Cyprininae của họ Cá chép (vị trí này còn mang tính giả định), hoặc đơn giản được xếp vào phân họ Labeoninae (tên gọi khác nhau tùy tác giả). Theo nghiên cứu phát sinh loài gần đây nhất, nhóm này được chia tiếp thành bốn phân tông: Labeoina, Garraina, Osteochilina và Semilabeoina (Yang et al., 2012). Lobocheilos nằm trong phân tông Osteochilina, cùng với các chi Epalzeorhynchos, Crossocheilus, Barbichthys, Thynnichthys, Labiobarbus, Osteochilus và một số chi khác.1