Cá Pethia shalynius

Chiều dài chuẩn (SL): 5,5 cm.

Đáy bể: 75 × 30 cm. Thể tích: khoảng 68 lít.

Bạn cần bể có đáy tối thiểu 75 × 30 cm hoặc tương đương.1

• Nhiệt độ: 16–24°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 2–12 dGH1

Cá lên màu đẹp nhất dưới ánh sáng dịu. Chúng trông rất nổi trong bể trồng dày cây với nền màu hơi tối. Một lựa chọn khác là set bể mô phỏng sông suối, nền gồm đá và sỏi đủ cỡ, thêm vài tảng đá lớn đã bị nước mài nhẵn.

Bạn có thể bày thêm cành lũa và các cây như Microsorum, Bolbitis hoặc Anubias. Mấy loại cây này buộc lên lũa, đá là sống được.

Ngoài tự nhiên cá sống ở nước chảy và cần nước ổn định. Vì vậy tuyệt đối không thả chúng vào bể chưa ổn định vi sinh. Thay nước 30–50% thể tích bể mỗi tuần là việc bắt buộc.1

Ngoài tự nhiên, cá nhiều khả năng sục sạo kiếm ăn. Thức ăn của chúng là tảo silic, tảo, mùn hữu cơ, côn trùng nhỏ, giun, giáp xác và các loại động vật phù du khác.

Trong bể, cá dễ cho ăn. Muốn cá khỏe và lên màu đẹp nhất thì nên cho ăn đều đặn thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như trùng huyết, bo bo, Artemia. Kèm theo đó là cám vảy và cám viên loại tốt, trong đó ít nhất một phần nên có thêm thành phần thực vật hoặc tảo.1

Cá rất hiền nhưng khó hợp với bể cộng đồng thông thường, vì chúng ưa nước mát.

Bạn cùng bể tốt nhất có lẽ là những loài sống ở môi trường tương tự ngoài tự nhiên, nhất là các loài cá chép cùng cỡ bơi ở tầng nước thoáng. Ngoài ra bạn có thể chọn các loài chạch thuộc họ Balitoridae, Cobitidae và Nemacheilidae, hoặc các loài cá chép sống đáy như Crossocheilus và Garra.

Ngoài tự nhiên đây là loài sống theo đàn, nên mua ít nhất 6–10 con.

Nuôi đủ đàn thì cá bớt nhát và bể trông tự nhiên, đẹp mắt hơn. Cá đực cũng lên màu đẹp hơn khi có đối thủ cùng loài.1

Cá đực trưởng thành nhỏ hơn, thon hơn và nhiều màu hơn hẳn cá cái, nhất là vào mùa sinh sản.1

Địa điểm mô tả loài (type locality) là 'hồ Barapani, cách Shillong khoảng 20 km về phía bắc, đồi Khasi, Meghalaya, Ấn Độ, độ cao 1100 m'. Loài này có vẻ là loài đặc hữu của bang Meghalaya. Ở đây người ta mới ghi nhận nó tại vài địa điểm thuộc vùng đồi Khasi và Jaintia.

Loài này có vẻ đang bị đe dọa do hoạt động công nghiệp trong vùng. Những ghi nhận cũ ở Assam nhiều khả năng là do nhận dạng nhầm.1

Đây là loài sống ở tầng giữa và tầng đáy (benthopelagic). Phần lớn ghi nhận đến từ các con suối và nhánh suối nhỏ ở độ cao khá lớn, trên 1200 m so với mực nước biển. Nước ở đó mát, trong và nhiều oxy. Nền gồm đá gốc, đá tảng, đá cuội và sỏi.

Ở những nơi này thường không có cây thủy sinh, dù cây cối ven bờ có thể mọc rậm.

Loài này cũng sống ở một số ao và hồ nhỏ, kể cả vài vùng nước tù có nền bùn.

Tại Meghalaya có một con suối tên 'Seinpoh' chảy nhẹ trên nền đá. Người ta ghi nhận P. shalynius sống ngay trong suối, đồng thời bắt gặp chúng đẻ ở các ruộng lúa gần đó (Engeszer et al. 2007).

Sống chung ở địa điểm này có Danio rerio, D. meghalayensis và Olyra longicaudata, cùng vài loài thuộc chi Dario và Lepidocephalichthys chưa xác định được tên.

Phần lớn Meghalaya là đồi rừng và mưa rất nhiều. Vì vậy độ sâu, tốc độ dòng chảy, độ đục và thông số nước ở đây nhiều khả năng thay đổi mạnh vào một số thời điểm trong năm.1

Loài này còn ít người chơi biết đến. Ngoài Ấn Độ thì chỉ thỉnh thoảng mới có hàng, dù người ta đang cố gắng sản xuất thương mại để bán làm cá cảnh.

Có thể phân biệt P. shalynius với các loài trông giống nó qua tổ hợp đặc điểm sau. Cá không có râu. Hàng vảy ngang có 6–7 vảy, hàng vảy dọc có 20–23 vảy. Đường bên không hoàn chỉnh, kết thúc ở hoặc trước vảy thứ 11. Phần trước thân không có đốm đen. Cuống đuôi có hai vệt đen, vệt phía trước rõ hơn. Dọc thân có một sọc xanh lam.

Trước đây loài này nằm trong 'nhóm' Puntius conchonius, gồm các loài có họ hàng gần với nhau: P. ater, P. bandula, P. conchonius, P. cumingii, P. didi, P. erythromycter, P. gelius, P. khugae, P. macrogramma, P. manipurensis, P. meingangbii, P. nankyweensis, P. nigripinnis, P. nigrofasciatus, P. padamya, P. phutunio, P. punctatus, P. reval, P. shalynius, P. stoliczkanus, P. thelys, P. tiantian và P. ticto. Pethiyagoda et al. (2012) đã chuyển toàn bộ các loài này sang chi mới Pethia. P. melanomaculata, P. pookodensis, P. muvattupuzhaensis, P. ornatus và P. yuensis cũng được chuyển theo.

Riêng 'Puntius' narayani không được chuyển sang chi mới. Hiện chưa rõ loài này thuộc chi nào, vì nó là loài duy nhất có 9 tia vây lưng phân nhánh và 6 tia vây hậu môn phân nhánh.

Các loài Pethia được nhận diện qua tổ hợp đặc điểm sau. Chúng không có râu mõm. Râu hàm rất nhỏ hoặc không có. Tia vây lưng không phân nhánh cuối cùng cứng và có răng cưa. Cuống đuôi có một vệt đen, và hai bên thân thường có thêm vệt, đốm hoặc sọc đen. Xương dưới ổ mắt thứ 3 rộng và chồng một phần lên xương nắp mang trước.

Nhiều năm liền, chi Puntius bị xem là một chi gom chung, đa ngành (polyphyletic), chứa hơn 100 loài cá chép cỡ nhỏ đến vừa. Tình trạng này kéo dài cho đến khi Pethiyagoda et al. (2012) công bố bản rà soát một phần, tập trung vào các loài ở Nam Á.

Phần lớn các loài Puntius ở vùng dưới chân dãy Himalaya được phân loại lại. Các chi mới Dawkinsia, Dravidia và Pethia được lập ra để chứa một số loài. Số còn lại hoặc vẫn ở trong Puntius, hoặc chuyển sang nhóm Systomus vốn có sẵn. Tuy vậy, định nghĩa của Systomus cũng bị sửa lại, nên một số loài Đông Nam Á trước đây xếp ở đó không còn thuộc nhóm này nữa.

Sau đó người ta phát hiện tên Dravidia đã bị một chi ruồi thịt dùng trước. Vì vậy Pethiyagoda (2013) đưa ra tên thay thế là Haludaria.

Nghiên cứu trên không xét loài nào ở Đông Dương, Trung Quốc hay Indonesia. Do đó khá nhiều loài từng thuộc Puntius hiện bị xếp là incertae sedis, tức chưa rõ vị trí phân loại. Một số loài Nam Á chưa được xác định rõ tình trạng cũng rơi vào trường hợp này.

Tạm thời có lẽ nên gọi các loài này là 'Puntius', đặt tên chi trong dấu ngoặc kép để cho thấy cách gọi này còn nghi vấn. Ở đây hiện cũng dùng cách viết đó.1