Cá mũi voi

Người ta nuôi nhóm khoảng 50 con trong bể 200 x 60 x 60 cm.2

Bể 120 × 45 × 45 cm (khoảng 243 lít) là mức tối thiểu tạm chấp nhận được. Muốn nuôi một đàn kha khá thì bạn cần bể lớn hơn.1

• Nhiệt độ: 23–28 °C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 5–15 dGH1

Cá mũi voi hoạt động về đêm, nên bể phải để ánh sáng dịu thì cá mới thấy an toàn. Bể cũng cần nhiều chỗ trốn, nhất là khi bạn nuôi vài con chung. Bạn có thể dùng đá nhẵn, lũa và các loại cây sống được dưới đèn yếu như Anubias sp., dương xỉ java hay Vallisneria. Nền cát là bắt buộc với loài này. Cá rúc vào nền bằng cái môi dưới dài như vòi. Nền có cạnh sắc hoặc hạt thô có thể làm trầy miệng cá, và khi đó cá không kiếm ăn theo cách tự nhiên được nữa.1

Phần lớn cá mũi voi không kén ăn. Chúng nhận nhiều loại thức ăn khô, đông lạnh và thức ăn sống. Món G. petersii khoái nhất là giun, loại nào cũng được.1

Loài mormyrid kỳ lạ này thường chỉ được nuôi một con. Lý do là nuôi nhóm nhỏ thì về lâu dài chúng thường không sống tốt. Chúng có thể hùa nhau tấn công một con, có khi đến chết. Ngoài tự nhiên thì khác. Loài cá này dài tối đa 30 cm nhưng hiếm con vượt quá 15 cm, và đôi khi chúng sống thành những đàn rất lớn. Ở một trại nuôi, người ta giữ chúng theo nhóm khoảng 50 con trong bể 200 x 60 x 60 cm. Trong điều kiện đó, cá vòi voi kết thành đàn và bơi theo đàn kiểu hầu như không thấy ở loài cá cảnh nào khác.2

Đây là loài trầm tính nhưng có tính lãnh thổ. Cá hiền với các loài khác. Dù vậy, bạn đừng thả chung với những loài quá hiếu động hoặc hung dữ, vì đến giờ ăn cá mũi voi sẽ bị giành hết mồi. Cá cũng không sống hòa thuận với các loài mormyrid khác. Bạn cùng bể hợp lý là các loài châu Phi khác như cá bướm châu Phi, cá khủng long cỡ nhỏ, cá tetra Congo, cá da trơn Synodontis và các loài Ctenopoma. G. petersii cũng có thể sống ổn với các loài cichlid hiền như Satanoperca, một số loài Geophagus và cá ông tiên.

Nuôi chung với đồng loại thì khó hơn. Đừng chỉ mua 2 con, vì con khỏe thường bắt nạt con yếu đến chết. Nếu muốn nuôi nhiều hơn một con, bạn cần bể đủ rộng và có nhiều chỗ trốn. Nên mua ít nhất 5 con để sự hung hăng chia đều ra trong đàn, không dồn lên một con.1

Nhìn bên ngoài thì không phân biệt được đực cái. Một số nguồn cho rằng hình dạng vây hậu môn có thể là một dấu hiệu. Muốn phân biệt chắc chắn thì phải đo điện trường do cá phát ra. Tất nhiên người chơi bình thường không làm được cách này.1

Người ta cho rằng chưa ai cho loài này đẻ thành công trong bể. Một nghiên cứu khoa học cho thấy khi bị nuôi trong không gian chật hẹp của bể, kiểu xung điện đặc trưng cho từng giới của cá trở nên mờ nhạt, thậm chí bị đảo ngược. Vì thế cá không nhận ra bạn khác giới và không chịu đẻ.1

Cá mũi voi phân bố rất rộng. Người ta đã ghi nhận loài này ở Mali, Benin, Niger, Nigeria, Chad, Cộng hòa Trung Phi, Cameroon, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo và Zambia.1

Ngoài tự nhiên, cá sống ở những đoạn đáy sông tối, nhiều bùn và những khúc sông có nhiều cây thủy sinh. Chúng thường ở nơi nước chảy chậm.1

Loài cá thú vị này còn có tên Peter's elephantnose. Hiện nay đây là loài mormyrid phổ biến nhất trong giới chơi cá. Tiếc là vì phổ biến nên cá hay bị nuôi sai cách. Bắt cá sống trên nền không mềm thật sự là tàn nhẫn, vì cá dùng cái "vòi" để tìm thức ăn vùi trong nền. Cá cũng cần ánh sáng dịu. Nuôi dưới đèn sáng, cá thường thu mình lại rồi gầy mòn dần. Nếu không chỉnh được ánh sáng cho phù hợp, bạn hãy thả thức ăn vào lúc tắt đèn để cá ra ăn. Bể cũng cần nhiều chỗ trốn để cá nấp trong những giờ bật đèn.

Giống các loài cá không vảy khác, cá mũi voi nhạy cảm với nhiều loại thuốc trị bệnh cho cá, kể cả muối. Nước chỉ hơi xuống cấp là cá cũng bị ảnh hưởng. Ở một số nơi tại Đức và Mỹ, người ta còn dùng loài này để theo dõi chất lượng nước trong hệ thống cấp nước thành phố. Nước càng ô nhiễm thì cá phóng điện càng dày. Dù vậy, nếu được chăm đúng cách, cá mũi voi là một lựa chọn tuyệt vời cho bể biotope châu Phi hoặc bể cộng đồng gồm các loài sống hợp nhau.

Giống các loài mormyrid khác, cá tạo ra một điện trường yếu nhờ một mô cơ biến đổi đặc biệt nằm ở phần gần đuôi. Cá còn có các thụ thể điện để nhận tín hiệu điện. Khi có vật gì làm xáo trộn điện trường quanh mình, cá cảm nhận được dù chuyển động nhỏ đến đâu. Nhờ vậy cá định hướng được cả trong bóng tối hoàn toàn. Với một loài mắt kém, khả năng này rất có ích khi săn mồi hay né kẻ thù trong chỗ tối. Thú vị nhất là cá còn dùng điện trường để nói chuyện với nhau và tìm bạn đời.

Mormyrid cũng có bộ não khá lớn. Xét về kích thước, não của chúng tương đương não người. Cá có 3 loại thụ thể điện khác nhau, mỗi loại đưa thông tin về một phần riêng của não. Nhờ đó G. petersii phân biệt được các loài cá khác nhau, và nhận ra đồng loại là đực hay cái ngay trong bóng tối hoàn toàn. Thật đáng kinh ngạc!1