Cua len Trung Quốc

Eriocheir sinensis là loài cua xâm lấn cực kỳ thành công ở châu Âu. Nó còn nằm trong danh sách 100 loài xâm lấn "tệ nhất thế giới". Kể cả khi bang hay quốc gia nơi bạn sống không cấm loài này, TUYỆT ĐỐI KHÔNG thả chúng ra tự nhiên! Loài cua này có thể làm biến đổi hệ sinh thái, khiến các loài bản địa biến mất và gây thiệt hại kinh tế lớn.

Ở Trung Quốc, cua len là món ăn truyền thống và rất phổ biến vì thịt ngon, giàu dinh dưỡng.1

Cua len Trung Quốc có thể lớn khá to, nên bạn cần nuôi chúng trong bể rộng. Loài này cũng rất hiếu động và cần nhiều chỗ để đi lại.

Bể tối thiểu nên vào khoảng 60 lít.

Khi cua đã trưởng thành, bạn có thể nuôi chung một đực một cái trong bể từ 180 lít trở lên. Còn hai con đực trưởng thành thì cần bể rộng hơn thế rất nhiều để bớt đánh nhau giành lãnh thổ.

• Bể nhỏ bó hẹp chỗ đi lại của cua rất nhiều và khiến chúng hung dữ với nhau hơn. Lâu dần cua bị stress và giảm tuổi thọ.
• Cua len trốn rất giỏi nên bể phải có nắp. Chúng còn khỏe, đẩy bật được cả nắp nhẹ.1

• Nhiệt độ: 15–21°C là khoảng chúng ưa thích và được xem là tối ưu. Loài này chịu được dải nhiệt rộng, chỉ ngừng lớn khi nước xuống dưới 7°C hoặc lên trên 30°C.
• pH: 7,0–8,5
• Độ cứng: KH 3–20, GH 3–25
• Độ mặn: cua trưởng thành chịu biến động độ mặn cực tốt. Chúng thích nghi rất nhanh khi chuyển từ nước rất mặn sang nước lợ nhạt và nước ngọt.

Cua trưởng thành cũng chịu khô rất giỏi. Chúng có thể nằm ngoài nước vài giờ mà không chết.1

Cua len Trung Quốc thích nghi rất tốt và sống khỏe trong hầu hết điều kiện, nên chăm khá đơn giản. Dù vậy, bạn vẫn phải lo đủ những nhu cầu cơ bản của chúng.

Nếu đây là lần đầu bạn nuôi cua, hãy chạy chu trình nitơ (cycle) cho bể trước khi mang cua về. Bể chạy xong chu trình thì bạn dùng bộ test kiểm tra chất lượng nước.

Cua ăn chậm, nên bạn có thể để thức ăn trong bể 24 giờ rồi mới vớt ra. Đừng để thức ăn thừa quá lâu, vì nó có thể bốc mùi và sinh vi khuẩn. Loài cua này còn hay tha thức ăn thừa về giấu trong hang.

Trang trí và chỗ trốn

Cua len thích đủ loại lá, đá, gỗ, cây, ống PVC và các vật trang trí khác. Có chỗ trú thì cua bớt hung hăng hẳn. Nhiều chỗ trốn cũng làm cua bớt stress, và lúc lột xác thì chúng không thể thiếu chỗ trốn.

Lột xác

Cua có bộ xương ngoài nên muốn lớn thì phải lột xác. Lột xác cũng là cách để chúng mọc lại chân, càng đã mất. Quá trình này gồm 4 giai đoạn: tiền lột xác, lột xác, hậu lột xác và giai đoạn giữa hai lần lột.

• TUYỆT ĐỐI KHÔNG làm phiền cua sắp lột xác. Vài ngày không thấy cua đâu thì bạn cũng đừng hoảng. Đây là lúc căng thẳng nhất trong đời chúng.
• Vẫn cho ăn đều và thay thức ăn trong bể như thường.
• Vẫn cho cua ăn đồ giàu canxi.
• Đừng vớt lớp vỏ cũ ra khỏi bể. Vỏ chứa nhiều khoáng chất và cua sẽ ăn lại sau.

Nguyên tắc khi bắt cua

• Cua không phải thú cưng để chơi đùa. Đừng bắt chúng ra chỉ vì bạn thích.
• Không bao giờ nhấc cua bằng chân hay càng. Chúng có thể tự rụng chi (autotomy).
• Làm càng nhiều chỗ trốn cho cua càng tốt.
• Đóng thật chặt nắp bể để cua không trốn ra được.1

Lọc: Đừng dùng lọc sponge (lọc bông vi sinh), vì cua sẽ cấu, nhai và xé nát miếng bọt biển. Hãy chọn loại lọc khó bị phá, ví dụ lọc treo hoặc lọc thùng.

Đèn: Không có yêu cầu gì đặc biệt.

Nền: Sỏi nhỏ, cát hoặc trộn cả hai là lý tưởng.1

Cua len Trung Quốc chủ yếu ăn tạp và ăn mùn bã, kiếm được gì thì ăn nấy. Khi phân tích thức ăn trong ruột cua, người ta thấy chúng ăn cây thủy sinh, tảo, mùn bã, trứng cá, côn trùng và động vật không xương sống nhỏ. Càng lớn tuổi, chúng càng ăn thịt nhiều hơn.

Một số thức ăn bạn có thể cho cua ăn trong bể:

• Rau (bông cải xanh, bắp cải, cà rốt, dưa chuột, xà lách, ngô, rau bina, đậu Hà Lan, bí, rau lá xanh, v.v.)
• Trái cây (táo ngọt, chuối, lê, dưa, xoài, v.v.)
• Lá cây
• Thức ăn viên và dạng hạt cho tép
• Thức ăn cho cá (cám vảy TetraMin, v.v.)
• Thức ăn cho tép (Hikari Shrimp Cuisine, viên tảo, v.v.)
• Trùng huyết đông lạnh
• Giun mùn bã

Cua trưởng thành cho ăn 3–4 lần mỗi tuần, cua con cho ăn hằng ngày. Đừng để cua đói, vì chúng có thể quay ra ăn thịt lẫn nhau rất nhanh.

Canxi

Canxi là thành phần thiết yếu của bộ xương ngoài và cần cho sức khỏe chung của cua. Bạn có thể bổ sung canxi từ các nguồn sau: cải xoăn, bông cải xanh, rau bina, mai mực, vỏ trứng nghiền bột, sung, các loại hạt, vỏ hàu, rong biển, hạt giống và côn trùng. Lúc nào cũng nên để sẵn một mẩu mai mực nhỏ trong bể.1

Dù sống hoàn toàn dưới nước, cua len Trung Quốc vẫn có thể bò qua đất liền để sang các hệ thống sông mới. Ban ngày chúng cực kỳ năng động, còn ban đêm thì ít hoạt động hơn hẳn.

Cua len là loài đào hang, và ngoài tự nhiên chúng có thể làm sạt lở bờ sông nghiêm trọng. Tuy vậy, phần lớn chỉ những con non nhỏ (mai dài tới 2,5–3 cm) mới đào hang và sống trong đó. Hang có thể sâu tới 50 cm.

Cua len hung dữ và có tính lãnh thổ. Con đực hung hăng hơn con cái rõ rệt. Khi bể có nhiều chỗ trú và đủ thức ăn, chúng có thể bớt hung hăng.

• Sống bầy đàn: Không
• Hiếu động: Có
• Hiền hòa: Không
• Tính lãnh thổ: Có
• Đào hang: Có

Bạn cùng bể

Nuôi nhiều con chung một bể là có rủi ro, nhất là với con đực. Không nên nuôi cua len chung với cua khác, tôm càng, ếch lùn, và nhất là ốc nước ngọt, vì cua len ăn ốc rất hăng.

Chúng thường không săn cá, nhưng bạn nên tránh những loài cá sống tầng đáy, bơi chậm hoặc vây dài (như cá betta). Cua len di chuyển khá chậm, nên khả năng chúng bắt được cá khỏe đang bơi tự do là thấp.

Tép cảnh quá nhỏ và nhanh với chúng. Có điều cua len hễ có dịp là chộp, nên thỉnh thoảng bạn vẫn có thể mất tép. Tốt nhất là nuôi cua len riêng một mình.

Cây thủy sinh

Cua len không hợp với cây. Chúng sẽ ăn, cắt, xé vụn hoặc nhổ bật cây lên, nên không nên nuôi chúng trong bể thủy sinh trồng cây. Bạn có thể dùng cây nhựa, cây nổi, hoặc những cây rẻ tiền mà mất cũng không tiếc.1

Ở loài này, con đực và con cái có hình dạng khác nhau (dị hình giới tính).

• Kích thước: Con cái thường nhỏ hơn con đực.
• Lông: Cả đực lẫn cái đều có lông phủ ở càng, nhưng ở con đực lông thường rậm hơn và phủ rộng hơn.
• Yếm: Khi mai rộng hơn khoảng 2,5 cm, bạn có thể phân biệt đực cái qua hình dạng yếm. Con đực có yếm hẹp, thon (hình tam giác), còn con cái có yếm bụng rộng.1

Cua len Trung Quốc có vòng đời kiểu di cư ra biển để sinh sản: chúng trưởng thành ở nước ngọt, sinh sản ở nước lợ, còn ấu trùng sống ở biển. Cua thành thục khi mai rộng khoảng 3,5 cm. Ở Trung Quốc, cua mất 1–3 năm để đạt cỡ này, còn ở châu Âu là 3–5 năm.

Loài này thường chỉ sinh sản một lần, hiếm khi hai lần, rồi cả đực lẫn cái đều chết. Con đực chết sau khi giao phối, còn con cái chết sau khi trứng nở.

Trứng

Sau khi giao phối ở vùng nước lợ cửa sông, con cái di chuyển ra chỗ mặn hơn và thả ấu trùng vào đầu xuân. Một lần giao phối có thể cho tới 2 lứa đẻ. Ở lứa đầu, con cái có thể ôm từ 250.000 đến 1.000.000 trứng. Lần thành thục thứ hai diễn ra khoảng một tháng sau lứa đầu, nhanh hơn nhiều so với lần thành thục đầu tiên (3–4 tháng). Trứng bám vào các chân bụng ở mặt dưới yếm con cái.

Trứng nở

Ở 15–21°C và độ mặn phù hợp (20–25‰), trứng đã thụ tinh mất 3 tuần để phát triển thành ấu trùng zoea. Trước khi nở, trứng ngả màu xám và bạn có thể thấy điểm mắt đã thành hình.

Ấu trùng

Ấu trùng trải qua 5 giai đoạn zoea và một giai đoạn megalopa. Mỗi giai đoạn zoea kéo dài 2–4 ngày, còn giai đoạn megalopa kéo dài 5–10 ngày, tùy nhiệt độ, thức ăn và độ mặn. Sau 3 ngày nuôi đầu tiên thì bắt đầu thay nước. Ở giai đoạn 2 và 3, bạn thay 10–20% nước. Sang giai đoạn 4 và 5, mức thay là 40–50%. Đến cuối chu kỳ ương thì thay 100%.

Ấu trùng có thể biến thái qua các giai đoạn ở 12–18°C và độ mặn từ 15 đến 32‰. Kể cả trong điều kiện tối ưu, tỷ lệ sống từ giai đoạn đầu đến megalopa thường chỉ khoảng 10–15%.

Ấu trùng ăn chủ yếu vi tảo, thực vật phù du, luân trùng, copepod và artemia. Chúng hay ăn thịt lẫn nhau lúc biến thái từ giai đoạn 5 sang megalopa. Tăng khẩu phần và điều chỉnh chế độ cho ăn cho hợp lý có thể làm giảm tình trạng này.

Ngoài tự nhiên, megalopa định cư ở vùng nước lợ vào cuối xuân, rồi theo dòng triều ngược lên thượng nguồn, mỗi ngày đi được 8–12 km. Sau 7–10 ngày, chúng biến thành cua con và tiếp tục ngược dòng vào vùng nước ngọt với tốc độ 1–3 km mỗi ngày. Trong lúc lớn dần đến cỡ trưởng thành, chúng có thể lên tới các sông, hồ và ao cách bờ biển tới 1200 km.1

Cua len Trung Quốc là loài bản địa Đông Á. Vùng phân bố tự nhiên của chúng kéo dài từ Hồng Kông lên tới biên giới Triều Tiên.

Năm 1912, loài cua này theo con người vào tới Đức. Từ đó chúng lan khắp Bắc Âu. Theo ước tính, hiện nay chúng có mặt từ Phần Lan, qua Thụy Điển, Nga, Ba Lan, Đức, Cộng hòa Séc, Hà Lan, Bỉ, Anh cho đến Pháp.

Ở Bắc Mỹ, chúng cũng có mặt tại vịnh San Francisco, vịnh Chesapeake và vùng bờ biển Trung Đại Tây Dương. Tại đây, loài này đã thành một trong những loài thủy sinh xâm lấn khét tiếng nhất.1

Cua len Trung Quốc sống ở sông, suối, lạch, đầm lầy, hồ, và cả ở cửa sông lẫn vùng triều, từ mép bờ thấp xuống tới độ sâu khoảng 10 m.

Loài này không kén chỗ ở. Bạn có thể gặp chúng ở nơi nhiều đá, nơi đáy bùn hay chỗ có cây cỏ.

Cua trưởng thành sống chủ yếu ở nước ngọt, nhưng đến lúc sinh sản thì di cư ra biển.1

Mai cua trưởng thành trung bình dài 7–8 cm, sải chân tới 18–20 cm hoặc hơn. Cua trưởng thành có thể nặng 250–300 gram. Màu sắc thay đổi từ cam nâu (chủ yếu ở cua non) đến nâu xanh lục ở cua trưởng thành và cua mới lột.

Đặc điểm nhận dạng:

• Càng có đầu màu trắng, phủ những mảng lông dày trông như đôi găng tay. Loài cua này mang tên như vậy cũng vì đặc điểm đó.
• Mỗi bên mắt có 4 gai bên.
• Giữa hai mắt có một khía đặc trưng.
• Mai rộng hơn dài một chút.

Tuổi thọ của cua phụ thuộc vào lúc chúng thành thục và sinh sản, vì cua chết không lâu sau khi sinh sản. Tuổi thọ bình thường từ 1–3 năm ở Trung Quốc đến 3–5 năm ở châu Âu.1