Tôm càng lùn Cajun

Cambarellus shufeldtii khá phổ biến ở Bắc Mỹ, nhưng trên thị trường cá cảnh thì loài tôm càng nhỏ này vẫn còn khá hiếm. Chúng dễ nuôi, dễ cho sinh sản, không cần thay nước thường xuyên và cũng không cần bể to. Nếu so với các loài tôm càng khác, đây là một trong những loài hiền nhất. Con tôm nhỏ xíu nhưng bù lại rất cá tính và lúc nào cũng tràn năng lượng.

Cambarellus shufeldtii dễ cho ăn, dễ chăm, rất hợp với người mới chơi. Chúng nhiều cá tính và thả vào bể trồng cây thì rất hợp.1

Bể to hay nhỏ là tùy vào số tôm bạn định nuôi. Chẳng hạn, một bể 40 lít có nhiều chỗ trốn nuôi được 5–10 con trưởng thành. Nuôi 1 con trưởng thành trong bể 8 lít thì về lý thuyết vẫn được, nhưng thực tế không nên. Chúng rất hiếu động và cần nhiều chỗ để bò, kiếm ăn và khám phá. Bể nhỏ thì hễ có trục trặc là mọi thứ hỏng rất nhanh. Bể nhỏ nhất nên dùng là 20 lít. Nếu định cho sinh sản, bạn hãy chọn bể lớn hơn để tôm con có thêm chỗ.

Loài này trốn bể rất tài và có thể ở ngoài nước một thời gian. Vì vậy bể phải có nắp, và mực nước đừng để quá cao.1

Về nhiệt độ, chúng chịu được khoảng khá rộng, từ 18 đến 26 °C, nhưng trong bể thì 20–24 °C là tốt nhất. Chúng không cần sưởi, để nhiệt độ phòng là ổn.

Về pH, theo nghiên cứu thì chúng chịu được ít nhất trong khoảng 5,4–7,4.

Về độ cứng, KH lý tưởng là 3–15 và GH là 3–18.1

Nếu đây là lần đầu bạn nuôi tôm càng, hãy chạy vi sinh (cycle) cho bể trước khi mang tôm về, rồi dùng bộ test kiểm tra chất lượng nước. Loài này ít đòi hỏi và dễ chăm, nhưng bạn vẫn nên cố tạo môi trường càng giống ngoài tự nhiên càng tốt. Lúc thả, cũng nên cho tôm làm quen nước dần.

Cambarellus shufeldtii an toàn với mọi loại cây thủy sinh. Con tôm nhỏ nên gần như không có rủi ro gì. Chúng không đào bới cây như các loài tôm càng lớn và cũng không ăn cây khỏe. Bạn hoàn toàn có thể thả chúng vào một bể trồng cây đẹp.

Tôm lớn lên nhờ lột xác, và lột xác cũng là cách chúng mọc lại những chân càng bị mất. Khi lột, tôm bỏ lại lớp vỏ cũ. Ngay sau đó, trong một thời gian ngắn, chúng không cử động được cho đến khi điều khiển lại được cơ và lớp vỏ mới cứng lên. Trước khi lột, tôm sẽ đi tìm chỗ trốn. Không có chỗ trốn thì chúng rất dễ thành mồi cho các con khác trong bể.

• Tuyệt đối đừng làm phiền tôm khi chúng đang lột xác. Vài ngày liền không thấy chúng đâu thì cũng đừng hoảng.
• Vẫn cho thức ăn vào bể và thay thức ăn mới đều đặn.
• Vẫn cho ăn đồ giàu canxi.
• Đừng vớt vỏ cũ ra khỏi bể. Vỏ chứa nhiều khoáng và tôm sẽ ăn lại sau.1

Về lọc, với bể cỡ này thì lọc bio (lọc vi sinh bằng bông) là lựa chọn đơn giản nhất, vừa rẻ vừa hiệu quả. Chúng không xé nát bông lọc như các loài tôm càng lớn hay làm. Ngoại lệ là khi bông tích nhiều cặn bẩn, lúc đó chúng sẽ gặm bông để lấy cặn. Loại lọc nào cũng dùng được, miễn là tôm con không bị hút vào. Nếu dùng lọc thùng hoặc lọc treo và định cho sinh sản, bạn hãy bọc đầu hút bằng bông hoặc lưới.

Về ánh sáng, chúng thích ánh sáng dịu. Nhưng với bể trồng cây thì cứ chỉnh đèn theo nhu cầu của cây.

Về nền, nền đất, nền cát hoặc kết hợp cả hai đều lý tưởng.

Về trang trí, hãy tạo thật nhiều chỗ trốn, ít nhất 2 chỗ cho mỗi con. Cây thật hay cây giả, lá khô, đá, lũa, ống PVC, gạch, quả thông… đều dùng được. Chúng cũng thích những khe càng hẹp càng tốt, miễn là lọt vừa người. Một mẹo nhỏ là rải các vật lớn (như đá to) khắp bể để chúng ít đụng mặt nhau. Chuyện này càng quan trọng lúc tôm lột xác, vì tôm ăn thịt đồng loại sau lột xác có thể trở thành vấn đề.1

Cambarellus shufeldtii vốn là loài chuyên nhặt nhạnh thức ăn thừa và xác hữu cơ. Chúng ăn tạp, ăn cơ hội, gặp gì ăn nấy. Khi nuôi trong bể, muốn tôm lớn tốt thì khẩu phần cần phối hợp hợp lý giữa đồ thịt, rau và canxi, trong đó đạm chiếm khoảng 30–40%.

Những món chúng thích:

• Thức ăn viên và thức ăn hạt cho tôm
• Thức ăn cho cá (ví dụ dạng vảy)
• Thức ăn cho tép và giáp xác (như Hikari Shrimp Cuisine)
• Rau củ (bông cải xanh, bắp cải, cà rốt, dưa leo, xà lách, ngô, rau chân vịt, đậu Hà Lan, bí, rau lá xanh, v.v.)
• Trái cây (táo, chuối, lê, dưa, xoài, v.v.)
• Lá khô
• Trùng huyết đông lạnh
• Giun mùn bã (detritus worms)
• Artemia
• Trùng chỉ
• Giun đen (blackworms)
• Giun đất
• Ốc mới đập dập
• Cá hoặc tép chết, v.v.

Lá khô (như lá bàng, lá dẻ gai hay lá sồi rụng) lúc nào cũng nên có trong bể, vì tôm ăn cả lá lẫn lớp mùn từ lá. Bạn hãy bổ sung thêm vỏ trứng, mai mực, v.v. Ngoài ra, nên thường xuyên cho ăn thức ăn chuyên cho động vật không xương sống để tôm có đủ canxi làm vỏ.

Lúc ăn, chúng có thể khá vụng về. Ví dụ, trùng chỉ có thể bò đi mất trước khi tôm kịp tìm thấy.

Con trưởng thành cho ăn 3–4 lần mỗi tuần, còn con non thì nên cho ăn hằng ngày. Thức ăn có thể để trong bể 24 giờ rồi mới vớt. Lá khô thì để vài ngày hoặc vài tuần cũng được. Chúng hoạt động về đêm nên tốt nhất là cho ăn vào ban đêm, ít ra là buổi tối. Lượng ăn thì tùy vào bể của bạn mà điều chỉnh. Tôm càng vốn nhặt thức ăn thừa, nên khi bạn cho các con khác trong bể ăn thì chúng cũng được phần. Đừng để tôm bị đói, vì khi đói chúng có thể săn tép, cá bột, thậm chí ăn thịt lẫn nhau.1

Nếu trong bể không có cá lớn hay cá dữ, chúng rất hiếu động và chẳng nhút nhát chút nào. Bạn sẽ hay thấy chúng bò khắp bể cả ngày lẫn đêm, dù chúng vẫn được xem là loài hoạt động về đêm. Chúng mạnh dạn và hòa đồng hơn hẳn các loài khác. Tôm càng lùn Mexico hễ thấy một con đực khác là không chịu nổi, còn loài này nhìn chung dễ chịu hơn nhiều. Thỉnh thoảng chúng cũng gây gổ với nhau, chủ yếu là tranh ăn. Nhưng thường thì không con nào bị thương, và chúng hay chọn cách rút lui.

Ngoài tự nhiên, chúng có thể đào hang vào mùa khô, nhưng không phải loài bắt buộc phải đào hang. Có cơ hội thì chúng thường chiếm hang có sẵn rồi khoét rộng thêm. Chúng không bày bừa hay phá phách, cũng không xới tung bố cục bể của bạn.

• Hòa đồng: có
• Hiếu động: có
• Hiền: có (nhìn chung)
• Đào hang: không (nhìn chung)

Về bạn cùng bể, nhìn chung chúng an toàn với cây, cá và tép. Có điều chúng ăn cơ hội, nên đôi khi có thể nhắm vào một con trong bể. Lý do có thể là bị cho ăn thiếu, ăn không đúng, bể nuôi quá dày, hoặc đơn giản là tính khí riêng của từng con.

Về cá, đừng nuôi chung với cá dữ, cá tầng đáy, cá bơi chậm hoặc cá vây dài (như betta). Chúng không giết được phần lớn các loài cá, nhưng ban đêm có thể làm rách vây cá. Người ta thường nuôi chúng cùng các loài cá nhỏ hiền như cá bảy màu, neon, molly, Endler và kiếm lùn.

Về tép, có nhiều người kể đã nuôi chúng trong bể tép mà không mất con nào. Tuy vậy, dù bạn không thấy cảnh rượt đuổi, chúng vẫn thường xuyên kẹp vào những con tép lại quá gần, và nhiều con tép bị mất râu. Bị quấy nhiều lần như vậy, tép sẽ stress. Nuôi chung với tép đắt tiền là chuyện mạo hiểm, nhất là lúc tép lột xác. Nếu vẫn muốn nuôi chung, bạn hãy cho tôm càng ăn no và bố trí đủ chỗ trốn cho cả tôm lẫn tép.

Về ốc, chúng thường không đụng đến ốc lớn, dù có thể cắn đứt râu ốc. Còn ốc con thì có thể thành món ăn vặt của chúng.

Những bạn cùng bể không hợp gồm: cá lớn hoặc cá dữ, cá tầng đáy, cá bơi chậm và cá vây dài, mọi loài tôm càng khác, các loài cua nước ngọt khác, ếch lùn.1

Ở Cambarellus shufeldtii, con đực và con cái có ngoại hình khác nhau.

• Bụng. Nhìn phần dưới bụng là phân biệt được đực cái. Con đực có thêm một bộ chân bụng (pleopod) dùng để thụ tinh trong, trông như một cụm chân nhỏ xếp gần thành hình tam giác. Đôi chân bụng đầu tiên của con đực cũng cứng hơn. Con cái có túi chứa tinh. Phía sau các chân bò của con cái không có bộ chân bụng phụ mà chỉ có một mấu nhỏ. Bụng con cái cũng rộng hơn.
• Kích thước. Con cái lớn hơn một chút, tổng chiều dài thân thường đạt khoảng 33 mm. Con đực thường chỉ dài 15–30 mm.
• Càng. Càng con cái ngắn và dày hơn. Càng con đực thì tương đối thon và dài.1

Cambarellus shufeldtii đẻ rất sai và rất dễ sinh sản. Tôm con lớn nhanh, khoảng 2 tháng là trưởng thành, lúc đó dài chừng 18 mm. Trung bình mỗi con cái đẻ ít nhất 2 lứa trong đời.

Khi con cái sẵn sàng, nó sẽ để con đực lại gần. Con đực kẹp lấy càng con cái rồi lật ngửa nó ra. Lần giao phối có thể kéo dài từ vài phút đến khoảng một tiếng.

Theo nghiên cứu, các đặc điểm sinh sản của con cái có tương quan thuận với kích thước cơ thể, số trứng và số con non. Con cái thường ôm 15–74 trứng, trung bình 45 trứng. Chúng dùng các chân phụ để giữ trứng sạch và đủ oxy. Dù vậy, tỷ lệ chết ở giai đoạn trứng và những ngày đầu của tôm con vẫn cao, lên tới 44%.

Trứng thường nở sau 3–4 tuần, tùy nhiệt độ. Tôm con mới nở to hơn tép cherry con một chút (khoảng 3 mm) và lớn nhanh hơn. Chúng ở cùng mẹ khoảng 7–10 ngày. Tôm mẹ thường không tấn công con, nhưng tốt nhất vẫn nên tách tôm con sang bể nuôi riêng. Tôm con ăn được cùng loại thức ăn với tôm lớn, chỉ cần cho phần nhỏ hơn. Nếu không nuôi quá dày thì chuyện ăn thịt lẫn nhau ít khi xảy ra.1

Cambarellus shufeldtii là loài tôm càng nước ngọt thuộc họ Cambaridae. Chúng có nguồn gốc từ vùng Đồng bằng ven Vịnh Mexico của Hoa Kỳ, gồm các bang Alabama, Arkansas, Illinois, Kentucky, Louisiana, Mississippi, Missouri, Tennessee và Texas. Loài này phân bố rộng và sống được ở nhiều kiểu môi trường khác nhau. Ví dụ, ở Georgia người ta cũng gặp chúng, nhưng là loài du nhập.1

Ngoài tự nhiên, Cambarellus shufeldtii ưa những nơi nước nông, nước đứng hoặc chảy chậm như đầm lầy, đầm cỏ, hồ, ao, mương, suối chảy chậm và sông chảy chậm. Chúng thích chỗ nước nông có cây cỏ che phủ.1

Cambarellus shufeldtii có thể dài tới khoảng 3,5 cm. Cỡ trung bình là khoảng 3 cm, con cái lớn hơn một chút. Càng của chúng hẹp và dài. Màu sắc và hoa văn rất đa dạng nên khó nhận dạng. Có con màu nâu, có con ngả đỏ, có con màu nâu vàng nhạt với càng hơi đỏ. Màu nền có thể từ nâu vàng đến nâu nhạt, và một số con có sọc sẫm chạy dọc trên mai và bụng. Giống nhiều loài giáp xác khác, tôm con gần như chưa lên màu.

Cũng có những dòng màu xanh lam. Theo nghiên cứu, chúng có thể mang một trong hai kiểu hoa văn xanh, và giữa hai kiểu này không có dạng trung gian hay pha trộn:

• Dạng đốm, có nhiều hàng đốm màu xanh thép sẫm ở mặt lưng và hai bên của mai và bụng.
• Dạng sọc, có nhiều hàng sọc xanh thép sẫm chạy dọc mai và bụng, xen kẽ với những sọc không có sắc tố rộng bằng nhau.

Màu của chúng không cố định mà thay đổi theo quá trình lớn lên và lột xác. Một số người nuôi vẫn đang cố lai tạo dòng xanh lam thuần, nhưng hiện loài này vẫn chưa giữ được màu ổn định qua các thế hệ.

Về tuổi thọ, chúng sống khá ngắn, không quá 15–18 tháng, và có thể tới 2 năm nếu nuôi trong điều kiện tối ưu. Theo một số nghiên cứu, con cái sống khoảng 1 năm và trong khoảng đó có thể đẻ ít nhất hai lứa. Tuổi thọ ngắn có lẽ là do cơ thể kiệt sức, vì ở các loài phát triển trực tiếp, sinh sản tốn rất nhiều năng lượng. Trong bể chăm sóc kém, chúng có thể yếu dần và chết sớm.

Về các loài tôm càng lùn khác, chi này được cho là có 19 loài. Loài nào cũng nhỏ và trông giống nhau, nên người không chuyên gần như không phân biệt nổi. Đôi khi người ta dựa vào màu sắc (C. ninae màu nâu, C. montezumae màu vàng, C. patzcuarensis màu cam, C. shufeldtii từ xám, ngả đỏ đến nâu, C. texanus từ ô liu đến nâu, C. diminutus từ xám, ngả đỏ đến xám đậm, C. puer từ đỏ cam đến nâu nhạt). Nhưng cách này không chính xác, vì màu khác nhau ngay trong cùng một loài và còn tùy vào thức ăn và quá trình chọn lọc. Ngoài tự nhiên, nhiều loài Cambarellus còn lai với nhau, tạo ra những biến thể màu mới. Một số người chơi tận dụng chuyện này để tạo ra các dạng màu mới.1