Tôm càng marron

Một con tôm marron cần bể tối thiểu khoảng 500 lít. Một cặp (một đực, một cái) cần ít nhất 120 lít. Loài tôm này lớn rất to. Bể càng lớn thì thông số nước càng ổn định, và bạn cũng dễ bố trí nhiều kiểu chỗ trốn hơn.

• Nhồi quá nhiều tôm vào không gian chật sẽ khiến chúng hung hăng hơn, dễ bị thương và ăn thịt lẫn nhau. Nuôi quá dày là nguyên nhân chính gây stress cho tôm càng. Chuyện này càng tệ khi bể có nhiều hơn một con đực, vì con đực hung dữ hơn con cái.
• Với mọi loài tôm càng, bể dài luôn tốt hơn bể cao cùng dung tích. Khác với cá, chúng chủ yếu cần chỗ bò qua bò lại chứ không cần bơi lên xuống.
• Tôm càng là bậc thầy vượt ngục. Bể bắt buộc phải có nắp. Chúng đủ khỏe để đẩy nắp ra, vì vậy nắp phải thật chắc.1

• Nhiệt độ: Khoảng lý tưởng là 20–24°C. Chúng chịu được lạnh, nhưng dưới 12,5°C thì ngừng lớn. Trên 24°C tôm cũng chậm lớn hẳn đi, và từ 30°C trở lên là bắt đầu chết.
• pH: 7,0–9,0.
• Độ cứng: Chúng thích nước cứng, GH 8–20.
• Oxy: Nên giữ oxy hòa tan từ 6 mg/L trở lên. Khi oxy xuống dưới 3 mg/L, tôm bắt đầu bị stress. Bể cần sục khí mạnh và có dòng chảy tốt.
• Độ mặn: Thí nghiệm cho thấy tôm marron có thể chịu được độ mặn từ 0 đến 15 ppt, nhưng chưa chắc sinh sản được ở các mức này. Khi độ mặn vượt 6–8 ppt, tôm chậm lớn.1

Mọi loài giáp xác đều có lớp vỏ ngoài cứng, gồm nhiều lớp, và lớp vỏ này không lớn theo cơ thể. Vì thế tôm marron phải lột xác thì mới lớn được. Canxi (Ca) là thành phần không thể thiếu của vỏ, và để tạo vỏ mới cứng lại thì tôm cần rất nhiều canxi. Trong lúc lột xác, tôm rất yếu và dễ bị tấn công.

Khi sắp lột, tôm marron ít di chuyển hơn, bỏ ăn và tìm chỗ trốn. Nếu không có chỗ trốn, chúng dễ bị các con khác trong bể ăn thịt.1

Lọc

Loài này không đòi hỏi gì đặc biệt về lọc. Lọc nào hợp với kích thước bể đều dùng được. Riêng lọc mút (lọc sponge) thì có thể không phải lựa chọn hay. Tôm rất thích gặm và cắn miếng mút, lâu dần sẽ xé nát nó.

Ánh sáng

Ánh sáng cũng không cần gì đặc biệt. Đây là loài sống về đêm và quen với môi trường rất ít sáng. Nếu trong bể có cây hoặc con vật khác thì bạn cứ chỉnh đèn theo nhu cầu của chúng.

Nền

Nền không có yêu cầu riêng. Loài tôm này không đào bới.

Vật trang trí

Vật trang trí chính là chỗ trú ẩn của tôm càng, nên bày càng nhiều thì chúng càng thoải mái. Chúng thích đủ loại lá khô, đá, lũa, ống PVC, v.v.1

Tôm marron ăn tạp và hay ăn xác vụn, ăn cả thực vật lẫn động vật. Chúng không kén ăn và ăn được rất nhiều thứ: cây thủy sinh, xác cây mục, chất hữu cơ đã chết hoặc đang phân hủy, tảo, côn trùng nhỏ, ấu trùng côn trùng, giun, ốc, giáp xác, nòng nọc, ếch, trứng cá và cá bột, v.v. Chúng gặp gì ăn nấy và thay đổi khẩu phần theo nguồn thức ăn có sẵn.

Các nghiên cứu cho thấy muốn tôm lớn tốt nhất thì khẩu phần cần 30–40% đạm, với lượng ăn bằng 10–15% trọng lượng cơ thể mỗi tuần. Nếu cho ăn hằng ngày thì vào khoảng 2% trọng lượng cơ thể mỗi ngày. Con số này khó tính, nên thực tế chỉ cần miếng thức ăn không to hơn cái mai của tôm là đủ.

Trong bể, bạn có thể cho ăn lá khô, cây, rau củ trụng, ốc đập dập, giun đất, cá hoặc tôm chết, trùng huyết, giun mùn, trùng chỉ, giun đen, v.v.

• Kiểu ăn: Ăn tạp
• Ưa thích: Kết hợp thịt và rau
• Tần suất cho ăn: 3–4 lần mỗi tuần với tôm trưởng thành, mỗi ngày với tôm con

Quy tắc cho ăn

• Giờ ăn: Cho ăn trước khi tắt đèn.
• Để thức ăn trong bể 24 giờ rồi mới vớt ra. Trước khi cho ăn bữa mới, hãy hút sạch thức ăn thừa để nước không bị bẩn. Riêng lá khô thì có thể để trong bể vài ngày.
• Giữ lại vỏ lột: Đừng vớt vỏ cũ sau khi tôm lột ra, vì để lại sẽ tốt cho sức khỏe của tôm.
• Kiểm tra chỗ trốn: Tôm marron hay tha thức ăn về chỗ trốn để dành ăn sau. Thỉnh thoảng bạn nên kiểm tra những chỗ này để tránh vi khuẩn sinh sôi.
• Tôm càng cần ăn đa dạng. Đừng cho ăn mãi một món mà nên đổi thực đơn theo định kỳ.1

Tôm marron hoạt động lúc chạng vạng hoặc ban đêm, và hăng nhất là ngay sau khi mặt trời lặn. Ban ngày chúng thường nấp dưới khúc gỗ, hòn đá và đống vụn. Loài này không sống theo đàn và thường không chịu ở chung chỗ trốn. Phần lớn thời gian chúng sống đơn độc.

Chúng có thể hung hăng với nhau và với các loài tôm càng khác, nhất là khi giữ lãnh thổ, tranh ăn hoặc lúc giao phối. Con đực đặc biệt hay đánh nhau bằng đôi càng lớn phía trước. Khi bị đe dọa, tôm có thể búng lùi rất nhanh bằng cách cuộn bụng lại rồi duỗi ra.

Tôm marron không đào hang. Thay vì đào đường hầm sâu, chúng thích ở dưới các chỗ trú ẩn có sẵn.

• Sống theo đàn: Không
• Năng động: Không
• Hiền lành: Không
• Có tính lãnh thổ: Có
• Đào hang: Không

Bạn cùng bể

Không nên nuôi tôm marron chung với các loài tôm càng khác, kể cả với tôm cùng loài. Lý do thứ nhất là chúng lớn rất to. Lý do thứ hai là sớm muộn gì chúng cũng đánh nhau, và loài hung dữ hơn sẽ lấn át.

Chúng cũng có thể tấn công cá, cua, ếch lùn, và nhất là ốc nước ngọt. Những loài cá sống đáy, bơi chậm hoặc vây dài (như betta) sẽ là nạn nhân đầu tiên.

Cây thủy sinh

Tôm marron không hợp với cây thật. Giống phần lớn các loài tôm càng, chúng sẽ ăn, cắt, xé và nhổ bật mọi thứ trong bể. Vì vậy không nên nuôi chúng trong bể trồng cây. Lựa chọn khả thi duy nhất là cây nhựa, cây nổi và vài loại cây rẻ tiền mà bạn chấp nhận mất.1

Con đực gắn túi tinh (spermatophore) vào giữa đôi chân thứ 5 của con cái.1

Cherax cainii lớn nhanh hơn Cherax tenuimanus một chút và dễ cho sinh sản hơn, kể cả khi nuôi trong bể. Hai loài này có thể lai với nhau thành công.

• Trưởng thành: Ít nhất 2 đến 3 năm, khi tôm dài tổng cộng 8–11 cm.
• Giao phối: Trứng cần gần nửa năm để phát triển trong cơ thể con cái. Con đực gắn túi tinh vào giữa đôi chân thứ 5 của con cái.
• Trứng: Trung bình con cái ôm 200–400 trứng dưới đuôi, trên các chân bơi (pleopod), trong 12–16 tuần. Con cái lớn có thể đẻ tới 800 trứng. Từ số trứng này sẽ có khoảng 150–250 tôm con ra đời.
• Nở: Sau khi nở, tôm con vẫn chưa thể sống tách khỏi mẹ trong 2–4 tuần tiếp theo. Chúng phải lột xác một lần rồi mới tự lập hoàn toàn. Khi tôm con của một con cái đã tự lập, bạn nên tách con cái đó ra khỏi những con cái còn đang ôm trứng hoặc ôm con để tránh chúng ăn thịt lẫn nhau.1

Cherax tenuimanus (Hairy marron, hay Margaret River marron) là loài đặc hữu của sông Margaret ở tây nam nước Úc. Vùng phân bố tự nhiên của chúng rất hẹp. Người ta chỉ biết đến chúng ở mười một điểm dọc theo một đoạn sông Margaret, trong một khu vực dài chưa tới 50 km.

Cherax cainii (Smooth marron) có mặt ở phần lớn vùng tây nam bang Tây Úc, xa nhất về phía đông tới Esperance và về phía bắc tới Geraldton. Ở đây chúng là đối tượng chính của phong trào câu giải trí và nghề nuôi thủy sản rất phổ biến. Gần đây loài này còn được đưa sang Nam Phi, Zimbabwe, Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc và vùng Caribe để nuôi thương phẩm.1

Loài tôm này thích các con suối và dòng sông nước trong, chảy xiết, đáy cát và nhiều cây cỏ. Nước ở đó mềm, có tính axit và chứa nhiều tanin.

Ngoài tự nhiên, tôm marron sống khỏe nhất ở vùng nước mát, chảy đều và giàu oxy. Chúng thường tránh những vũng nước tù đọng. Môi trường lý tưởng cho marron là nước ngọt có nhiều cây cỏ, cành gỗ mục, bờ đá và nền bùn. Ở những chỗ như vậy chúng dễ tìm được nơi ẩn nấp lẫn thức ăn.1

Lưu ý: Có hai loài tôm càng cùng mang tên "Marron". Hai loài này họ hàng rất gần, giống nhau cả về sinh lý lẫn di truyền, gần đến mức có thể lai với nhau. Dù vậy, Cherax cainii tỏ ra thành công hơn và thích nghi để tồn tại tốt hơn. Cherax tenuimanus hiện nằm trong danh sách loài hiếm theo Đạo luật Bảo tồn Động vật hoang dã Tây Úc 1950. Chính phủ Tây Úc quản lý loài này ở mức "cực kỳ nguy cấp" theo tiêu chí IUCN (CALM 2005).

Phân loại

Năm 1912, G.W. Smith mô tả Cherax tenuimanus lần đầu và coi nó là một loài duy nhất. Nhiều nghiên cứu về phân loại chi Cherax sau đó cũng chỉ nhắc đến một loài.

Vào những năm 1980, người ta phát hiện thêm một loài tôm càng rất gần gũi ở cùng khu vực. Dựa trên khác biệt về đặc điểm điện di và hình thái, tôm marron được tách thành hai phân loài. Các nghiên cứu sau đó vẫn giữ cách chia này.

Năm 2002, sau khi xem xét lại dữ liệu allozyme, các nhà khoa học nâng phân loài mới lên thành loài riêng và đặt tên là Cherax cainii.

Nguồn gốc tên gọi

Tên chi Cherax được cho là bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp "Kherax", nghĩa là "một loại tôm hùm" hoặc "tôm càng". Cũng có thể đây là cách viết sai của từ Hy Lạp "charax", nghĩa là cái cọc nhọn hoặc vật dùng để cào. Cái tên này ám chỉ cái mỏ (rostrum) nhọn sắc và đôi càng đầy gai của chúng.

Tên loài "Tenuimanus" ghép từ hai chữ Latin là "tenuis" (mỏng, thon) và "manus" (bàn tay, chi). Tên này chỉ đôi càng (chelipeds) mảnh và thon của loài tôm này so với các loài khác trong chi Cherax.

Mô tả

• Kích thước: Đây là một trong những loài tôm càng lớn nhất thế giới. Tổng chiều dài có thể vượt 38 cm, và đã có con được ghi nhận nặng hơn 2 kg. Smooth marron có thể đạt 60–150 g sau 12 tháng và 100–300 g sau 24 tháng.
• Mai: So với Smooth marron, Hairy marron có gờ giữa (median carina) chạy liền một mạch tới rãnh cổ (cervical groove) mà không bị lõm. Chúng còn có những chùm lông dài nằm rạp rất rõ, và vùng areola không có mấu sần.
• Telson: Tôm marron rất dễ phân biệt với mọi loài Cherax khác vì chúng to hơn hẳn và có gai trên telson (đốt đuôi cuối).
• Màu sắc: Phần lớn có màu nâu marron sẫm. Màu này giúp chúng ngụy trang tốt trong vùng nước phía nam vốn giàu tanin nâu. Hiện nay đã có dòng màu xanh dương điện được nuôi để chơi bể cảnh. Gần đây người ta còn tìm thấy một con marron sọc cam ở vùng tây nam.

Tuổi thọ

Một số báo cáo cho thấy chúng có thể sống hơn 10 năm nếu điều kiện bể tối ưu. Ngoài tự nhiên, tuổi thọ của chúng phụ thuộc vào kẻ săn mồi, bệnh tật và các yếu tố môi trường.1