Bèo ong tai chuột

• Tên gọi khác (tiếng Anh): African payal, Butterfly fern, Eared watermoss
• Bể tối thiểu: 40 lít
• Độ khó: dễ đến trung bình
• Ánh sáng: trung bình đến mạnh
• Nền: loại nào cũng được
• Tốc độ mọc: trung bình đến nhanh
• Vị trí: nổi trên mặt nước
• Phân: nên châm
• CO2: không cần
• Nhân giống: sinh dưỡng, cây tự đứt đoạn hoặc tách cây
• Màu sắc: xanh lục1

Salvinia auriculata nổi trên mặt nước nên bể to hay nhỏ, nông hay sâu đều nuôi được. Gặp điều kiện tốt, cây mọc rất nhanh và chiếm nhiều chỗ. Chỉ một cây cũng có thể phủ kín bể 50 cm trong thời gian khá ngắn. Nên dùng bể từ 40 lít trở lên.1

Nhiệt độ lý tưởng là 22–26 °C. Nước càng ấm thì cây mọc càng nhanh, lá càng to.

Cây sống được trong khoảng pH khá rộng, nhưng tốt nhất là pH 6,0–8,0.

Salvinia auriculata không kén độ cứng, nước mềm hay nước cứng đều chịu được. Muốn cây lên đẹp nhất thì giữ GH trong khoảng 3–18.

Ngoài tự nhiên, cây sống ở ao và suối nông, nước chảy chậm. Trong dòng chảy mạnh (trên 0,3 m/giây) cây thường không sống nổi. Vì vậy nên để nước tĩnh hoặc chảy nhẹ.1

Cây gần như không cần chăm sóc gì nhiều, nhưng vài mẹo sau sẽ giúp cây lên đẹp nhất.

• Khi cây mọc dày quá thì phải tỉa thường xuyên, nhất là lúc nó đã phủ kín mặt nước. Vớt bớt lá, nhưng chừa lại một lượng kha khá để cây tiếp tục mọc và ra chồi bên.
• Cây có thể che bóng quá nhiều. Khi ánh sáng không xuống được tới các cây tầng dưới, chúng sẽ chậm lớn và có thể còi cọc.
• Khi mặt nước đã quá chật, bạn dùng vợt vớt bớt chồi. Tiện tay nhặt luôn lá bệnh hoặc lá hỏng.
• Phần cây vớt ra nên cho vào túi nilon buộc kín rồi mới vứt, để cây không lọt ra kênh rạch, ao hồ xung quanh.
• Để ý màu của chồi. Thiếu dinh dưỡng thì lá mất màu tươi và có thể ngả vàng. Lúc đó hãy châm phân có đủ các chất thiết yếu, đúng liều.
• Đừng để giọt nước đọng trên nắp nhỏ xuống cây, vì cây sẽ bị thối. Bạn nghiêng nắp bể một chút để giọt nước chảy theo mặt dốc xuống bể chứ không rơi lên lá.
• Cứ hai tuần thay khoảng 20–25% nước bằng nước ngọt sạch. Giảm dòng chảy để nước chỉ chảy nhẹ.

Trồng và nhân giống

Cây nổi nằm phẳng trên mặt nước. Bạn chỉ cần rải các phần cây đã tách nhỏ lên mặt nước rồi để chúng tự nổi và đâm nhánh.

• Cây mới mua về thì tách nhỏ và khử trùng kỹ.
• Rải đều các phần cây trên mặt nước. Đừng thả kín cả mặt bể. Khoảng một phần ba là đủ, vì cây sẽ còn đâm nhánh và lan thêm.

Cây nhân giống sinh dưỡng bằng cách đứt đoạn. Cây liên tục phân nhánh, rồi các chồi bên và chồi ngọn tự tách ra thành cây mới. Khi một phần cây chết đi, các chồi ngủ thường bật lên phát triển. Mỗi đốt có tối đa 5 chồi ngủ. Thường thì khi chồi mới mọc nhiều lên, thân già sẽ tách khỏi các đốt này. Bạn cũng có thể tự tách nhánh từ cây đang có để làm cây mới.

Các vấn đề thường gặp

• Nếu bỏ mặc, cây có thể mọc tràn kín bể và che sáng các cây dưới đáy. Thỉnh thoảng bạn nên tỉa và vứt bớt những đám cây dày.
• Nếu bể không có sục khí hay dòng chảy làm động mặt nước, đừng để cây phủ thành lớp dày quá lâu. Lớp bèo dày cản trao đổi khí, làm nước thiếu oxy và có thể khiến cá, tép bị ngạt.
• Lá thối là do giọt nước đọng trên nắp nhỏ xuống lá nổi. Hạn chế để lá dính giọt nước, nếu không lá có thể chết, rồi thối rữa và làm hỏng nước.
• Cây bạc màu là dấu hiệu cây yếu, phần lớn do thiếu dinh dưỡng. Châm phân đều đặn sẽ bù lại dinh dưỡng, cây sẽ xanh đậm và mọc khỏe.1

Salvinia auriculata thích ánh sáng trung bình đến mạnh. Cây cần sáng mạnh mới mọc nhanh và ra chồi mới. Thiếu sáng thì cây chậm lại. Bạn có thể dùng đèn LED bật ít nhất 10 tiếng mỗi ngày để có đủ sáng. Ngoài tự nhiên, nắng trực tiếp là hợp với cây nhất. Nhưng trong bể còn có cây và con vật khác, và chúng có thể không ưa nắng trực tiếp hay đèn quá mạnh. Vì thế bạn cần cân đối ánh sáng cho hợp cả bể.

Không cần châm CO2. Cây lấy CO2 từ không khí.

Cây hút phần lớn dinh dưỡng từ nước, nên châm phân nước rất có lợi. Châm phân đều đặn giúp cây lên nhiều hơn và trông khỏe hơn. Muốn cây mọc nhanh hơn, hãy châm phân NPK (nitơ, phốt pho, kali) hoặc phân bổ sung thường xuyên.

Nếu nuôi tép chung với cây này, bạn cần nhớ CO2 cao và đồng (có trong hầu hết các loại phân) cực kỳ nguy hiểm cho tép.1

Salvinia auriculata là cây bản địa vùng nhiệt đới châu Mỹ. Hiện nay cây mọc nhiều nhất ở Argentina, Bolivia, Brazil, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Honduras, Mexico, Panama, Paraguay, Peru và Venezuela.

Người ta đã mang loài này tới nhiều nơi khác trên thế giới để làm cây cảnh, và ở đó nó đã mọc hoang thành quần thể tự nhiên. Cuba, Cộng hòa Dominica, Đài Loan, Zambia và Zimbabwe đã xếp nó vào danh sách loài xâm lấn.1

Đây là loài dương xỉ trôi nổi tự do. Nó sống ở vùng nước đứng hoặc chảy chậm như hồ, ao, sông, đầm lầy, vùng ngập nước, mương, hồ chứa và cả ruộng lúa.

Cây cạnh tranh rất mạnh. Nó mọc nhanh, có thể lấn át cây cỏ và động vật bản địa, thậm chí làm tắc cả kênh rạch và đường thủy. Cây sống khỏe nhất trong nước ấm, giàu dinh dưỡng. Nó vẫn chịu được khí hậu ôn đới dịu, sương giá thỉnh thoảng và nước hơi mặn.

Ngoài tự nhiên, cây mọc ở những ao, hồ, đầm lầy thoáng, gần như không có bóng râm.1

Salvinia auriculata thuộc họ Salviniaceae, một họ dương xỉ dị bào tử trong bộ Salviniales. Họ này có hai chi là Azolla và Salvinia. Tên chi Salvinia đặt theo Anton Maria Salvini, một nhà khoa học người Ý ở thế kỷ 17. Chi này có 12 loài đã biết, hình dáng khá giống nhau.

Đây là loài dương xỉ nổi, ra rất nhiều chồi bò ngang trên mặt nước. Khi gặp điều kiện bất lợi, cây có thể ngủ, tức là ngừng phát triển, rồi mọc lại khi điều kiện tốt lên. Cây khác các loài cây lâu năm thực thụ ở chỗ nó không có gốc hay thân rễ để lụi về đó. Màu cây đi từ xanh lục sáng đến xanh ô liu.

Cây ra nhiều lá, xếp thành vòng, mỗi vòng ba lá. Hai lá nổi trên mặt nước, thường dài 1–3 cm. Lá còn lại nằm chìm dưới nước. Mặt lá nổi phủ dày một lớp lông mịn hình cái đánh trứng để bảo vệ lá. Lá thứ ba trong mỗi vòng biến thành một chùm sợi mảnh giống rễ, dài khoảng 2,5–5 cm.

Hình dáng cây thay đổi theo môi trường, chia thành ba dạng sinh trưởng là sơ cấp, thứ cấp và tam cấp. Ở dạng sơ cấp, lá nổi phẳng, mọc thưa, hình bầu dục, gốc lá hơi chia thùy. Ở dạng tam cấp, lá mọc chen chúc và gập chặt lên trên dọc theo gân giữa. Lá nổi của dạng thứ cấp thì nằm giữa hai dạng này.

Salvinia auriculata không có rễ thật. Các sợi giống lông trên lá chìm làm nhiệm vụ của rễ. Lá chìm cũng là nơi mang các cấu trúc sinh bào tử, gọi là túi bào tử (sporocarp).

Đôi khi người ta nhầm cây này với Salvinia natans. Salvinia natans là cây một năm nên gần như không ai dùng trong bể thủy sinh.

Lợi ích

• Cá đẻ trứng rải và tép cảnh nhỏ có thể dùng đám bèo làm chỗ sinh sản.
• Cây tạo chỗ che và bóng râm cho những loài thích ánh sáng yếu. Đám lá chìm giống rễ bên dưới là chỗ trốn của cá bột và cá con.
• Cây có thể lọc bớt ánh sáng cho những cây không cần nhiều sáng như dương xỉ Java, kiếm Amazon, tảo cầu Marimo hay Anubias. Đèn bể quá gắt sẽ dịu đi khi xuyên qua lớp bèo.
• Cây quang hợp nên làm tăng oxy trong nước. Nó còn hút bớt các chất độc hại cho sinh vật trong bể.
• Cây giành dinh dưỡng với rêu hại, nhờ vậy rêu khó phát triển hơn.
• Tán lá xanh dày làm bể trông tự nhiên hơn.
• Cây hút bớt dinh dưỡng thừa và các chất có hại như amoniac, nitrat, nitrit, kim loại nặng, nhờ vậy nước giữ được sạch. Cây mọc nhanh nên ăn rất nhiều dinh dưỡng.

Cá và sinh vật nuôi chung

Nên nuôi Salvinia auriculata chung với những loài sống tốt trong bể nhiều bóng râm.

• Cá: cá chuột Corydoras, cá neon, cá tetra ember (tetra lửa), cá bảy màu guppy, cá molly, cá otto (Otocinclus), cá chuột lùn (pygmy Corydoras).
• Tép: tép red cherry, tép snowball (tép tuyết), Caridina cf. babaulti, tép kính, tép Amano, tép blue tiger (tép hổ xanh), tép blue velvet (tép nhung xanh), tép ma cà rồng, tép tre, tép cardinal, tép mũi đỏ...
• Ốc nước ngọt: ốc nắp Nhật (Japanese trapdoor), ốc sừng (ramshorn), ốc nerite, ốc tháp Malaysia (Malaysian trumpet), ốc quỷ đen (black devil), Asolene spixi, ốc thỏ...

Tránh nuôi chung với cá lớn, hung dữ hoặc ăn thực vật, vì chúng sẽ xé nát cây rất nhanh. Ví dụ như cá vàng, cá oscar, cá cầu vồng, cá Jack Dempsey và cá heo hề (clown loach).

Mua cây

Cây này phổ biến nên dễ mua ở tiệm cá cảnh gần nhà hoặc trên mạng. Bạn cũng có thể xin một ít từ người chơi quanh khu mình. Cây khỏe có màu xanh tươi, chồi không có gì bất thường.

Cách ly

Nên cách ly cây trước khi thả vào bể.

• Cây có thể mang theo ký sinh trùng, sinh vật hại như ốc, thậm chí cả động vật săn mồi như ấu trùng chuồn chuồn, chuồn chuồn kim...
• Cây cũng có thể đã bị xử lý bằng thuốc trừ sâu để diệt ký sinh trùng, ốc... Các hóa chất này cực độc với cá, tép và các loài không xương sống khác.1