Rêu Monosolenium

• Loại: rêu (rêu tản)
• Nguồn gốc: châu Á
• Tốc độ phát triển: trung bình
• Chiều cao: 3 - 5+ cm
• Nhu cầu ánh sáng: thấp
• CO2: thấp1

• Tên gọi khác: Pellia moss
• Kích thước bể: bể nào cũng được
• Ánh sáng phù hợp nhất: trung bình đến mạnh
• Nền: nền nào cũng được
• Tốc độ mọc: trung bình đến nhanh
• Vị trí trong bể: tiền cảnh và trung cảnh
• Kích thước: cao đến 20 cm hoặc hơn
• Kích thước lá: 2,5 đến 3,5 cm
• Phân bón: không cần hoặc châm ít
• CO2: không cần hoặc châm ít
• Nhân giống: tách nhỏ
• Màu sắc: xanh lục đậm2

Monosolenium tenerum chịu được nhiều thông số nước khác nhau. Bạn thậm chí có thể trồng nó trong một cái lọ đặt ở bậu cửa sổ trước rồi mới cho vào bể.

• Nhiệt độ: phù hợp nhất là 20 – 28 °C. Tuy có nguồn gốc cận nhiệt đới, cây vẫn sống được trong nước lạnh hơn và chịu được nhiệt độ thấp tới 10 °C.
• pH: cây không kén pH lắm, nhưng ưa khoảng 6,0 – 8,0.
• Độ cứng: cây rất dễ thích nghi và phát triển tốt từ nước mềm đến nước cứng, ở mức GH 2 – 16.2

Cây này giòn và rất dễ gãy thành mảnh. Vì vậy khi đưa vào bể, cách tốt nhất là buộc nó vào đá bằng dây cước. Bạn cũng có thể chia thành từng cụm nhỏ rồi đặt xen giữa các cây khác như Eleocharis. Khi Monosolenium đã bám chắc thì nó gần như không đòi hỏi gì.1

Mô tả

Monosolenium tenerum là cây lâu năm có cơ thể dạng tản (thallus). Vì vậy, xét về mặt cấu tạo, nó không có lá và thân phân hóa rõ ràng. Các tản của cây khá mỏng, màu xanh lục đậm và phân nhánh kiểu chạc đôi. Mỗi tản (thường được gọi là "lá") dài khoảng 2,5 đến 3,5 cm và rộng 5 – 8 mm. Giữa tản có một đường gân dày, hai bên là phần cánh mỏng hơn, hơi trong và có mép gợn sóng. Mặt trên của tản nhẵn, không có lỗ khí hay vân lưới. Mặt dưới có rất nhiều rễ giả (rhizoid). Đây là những sợi nhỏ như lông giúp cây bám vào đá, lũa hoặc đồ trang trí.

So sánh với các cây tương tự

• Subwassertang (Lomariopsis lineata): tản của Subwassertang trong hơn, mỏng hơn, xanh đậm hơn, mềm dẻo hơn và ít giòn gãy hơn. Nó không có gân giữa và mọc thành hình tròn, không đều. Còn Monosolenium tenerum mọc khá đồng đều và các đầu tản nhọn.
• Riccia fluitans (Crystalwort): Monosolenium tenerum trông giống một cây Riccia to hơn và sẫm màu hơn. Crystalwort có lỗ khí nên nổi được. Monosolenium tenerum không có lỗ khí và nặng hơn nước, nên nó chìm.

Kích thước bể

Cây sống được trong mọi loại vật chứa, từ hộp nhựa, hộp thủy tinh, lọ, bình hoa cho đến bể lớn. Khi gặp điều kiện tốt, cây có thể mọc rất nhanh và chẳng mấy chốc lấn hết bể nano. Cây cũng khó giữ yên một chỗ. Vì thế nó không hợp với bể thủy sinh lớn đã được bố cục đẹp. Bể nên có dung tích khoảng 40 lít.

Ánh sáng

Cây cần ánh sáng trung bình đến mạnh mới mọc tốt nhất. Với mức sáng này, cây lên nhanh thấy rõ và nhả ra rất nhiều oxy. Đèn càng mạnh thì cây càng mọc gọn và dày. Tốt nhất bạn nên bật đèn ít nhất 8 tiếng mỗi ngày. Đây không phải lựa chọn hay cho bể low-tech. Khi thiếu sáng, cây vươn cao lên, các tản mọc cách xa nhau hơn, còn lá thì mỏng và sẫm màu đi.

Nền

Cây không cần nền vì nó lấy dinh dưỡng chủ yếu từ nước. Do đó bạn đừng vùi cây xuống nền. Bạn có thể gắn cây lên đá, lũa, gỗ ngâm hay bất kỳ món trang trí nào. Cây bám và mọc được trên hầu hết các bề mặt.

Dòng chảy

Cây thích nước tĩnh. Dòng chảy mạnh có thể làm cây trôi khắp bể và làm gãy từng phần của cây.

CO2 và phân bón

Cây không bắt buộc phải có CO2. Tuy vậy, khi trồng chìm mà không châm CO2, cây có thể lên chậm đến sốt ruột và mọc dài lêu khêu. Với những cây cần nhiều sáng như cây này, CO2, dinh dưỡng và ánh sáng phải cân bằng với nhau, nếu không rêu hại sẽ xuất hiện. Không châm phân thì cây vẫn mọc, nhưng châm phân đều đặn thì cây lên nhanh và khỏe hơn. Cây phản ứng tốt với lượng phosphate cao (1,5 – 2 mg/l), vì vậy bạn nên châm phân định kỳ. Nếu nuôi tép chung với cây này, bạn cần nhớ rằng CO2 cao và đồng (có trong phần lớn các loại phân) cực kỳ nguy hiểm cho tép.

Độ khó và vị trí đặt

Cây khá dễ chăm. Nó là một trong số ít loài cây sống được trong điều kiện pH, nhiệt độ và độ cứng khắc nghiệt. Cái khó nằm ở khâu chăm sóc định kỳ. Cây rất mỏng manh và dễ gãy, nên nó có thể lan ra khắp nơi và làm bể chật cứng. Hình dáng của cây phụ thuộc vào CO2, dinh dưỡng và ánh sáng. Trong bể low-tech, cây sẽ kém đẹp hơn. Cây rất hợp với bể paludarium, nơi có sẵn nhiều CO2 tự do. Bạn có thể dùng cây ở tiền cảnh và trung cảnh. Khi trồng cạn trong môi trường ẩm cao, cây mọc khá nhanh. Khi trồng chìm, cây lên chậm đến trung bình.

Cách trồng

• Thả nổi: bạn chỉ cần thả cây vào bể. Do nặng hơn nước, cây sẽ tự chìm xuống chỗ nó ưng. Lá cây có rất nhiều rễ giả, chúng làm nhiệm vụ của rễ và giữ cây bám lại.
• Gắn lên đá và lũa: bạn buộc cây vào lũa hoặc đá bằng chỉ hay dây cước. Không cần gỡ chỉ ra vì cây sẽ mọc phủ kín lên.
• Làm tường, làm quả cầu, v.v.: bạn dùng lưới nhựa và giác hút để giữ cây áp vào kính bể. Gấp đôi tấm lưới, cố định bằng giác hút rồi nhồi cây vào giữa để tạo thành một bức tường. Cây sẽ mọc xuyên qua lưới và phủ kín mọi khoảng trống.

Nhân giống

Cây nhân giống bằng cách tách nhỏ. Bạn bẻ từng mảnh ra khỏi cụm rồi gắn lên bề mặt nào đó hoặc lên đá, lũa. Khi cây mọc quá dày, tức là các tản chạm và đè lên nhau, thì đã đến lúc tách cây. Tách ra như vậy cây còn mọc nhanh hơn.

Trồng khô (Dry Start)

Ngoài tự nhiên, cây mọc lan trên đất ẩm ở các nước cận nhiệt đới. Vì vậy bạn cũng có thể trồng nó theo phương pháp Dry Start (DSM, trồng cạn trước rồi mới ngập nước). Cách này giúp các cây chậm lớn phát triển nhanh hơn, cho nền chạy vi sinh và tránh được rêu hại. Cũng nhờ đặc điểm này mà cây là lựa chọn rất tốt cho bể paludarium.

Các vấn đề thường gặp

• Cây giòn: cây dễ dập nát khi bạn chăm bể, các mảnh vụn trôi đi và mọc lên ở những chỗ bạn không muốn. Bạn cần thao tác hết sức nhẹ tay.
• Khó trồng: cây không có hệ rễ phát triển. Khi điều kiện tốt, những bọt oxy li ti bám ở đầu lá, nên cây chưa được gắn có thể nổi lên một lúc rồi mới chìm xuống đâu đó trong bể. Bạn nên gắn cây vào một vật nào đó.
• Lan tràn: mảnh vụn nào gãy ra cũng mọc thành cây mới, nên muốn dọn sạch cây có thể cực kỳ khó. Bạn cần thao tác hết sức nhẹ tay.
• Phần dưới trơ trụi: khi cụm cây quá lớn, phần bên dưới có thể chết dần. Bạn nên kiểm tra lại đèn, vì ánh sáng thường là thủ phạm chính.
• Khó cắt tỉa: cây rất khó tạo hình và đưa vào bố cục. Do cây quá giòn nên gần như không thể cắt tỉa. Bạn nên giữ điều kiện bể thật tốt để cây không vươn cao.
• Thối: nếu có thứ gì bám lên cây, chỗ đó có thể bắt đầu thối. Bạn nên chăm bể đều đặn để giữ nước sạch.

Lợi ích

• Linh hoạt: cây mọc được cả trên cạn lẫn dưới nước.
• Dễ dời chỗ, nhất là khi cây đã được gắn lên lũa hay đá.
• Chỗ trốn cho cá nhỏ, cá bột và tép.
• Chỗ kiếm ăn: cây là một "bàn tiệc" màng sinh học (biofilm), món ăn đầu đời lý tưởng cho cá bột và tép con mới nở.2

Cây rất mỏng manh, nên bạn chỉ nên trồng Monosolenium tenerum chung với tép cảnh nhỏ và các loài cá nước ngọt nhỏ khó làm hỏng cây. Hãy tránh những loài hay bới nền quanh gốc cây (cá lau kính hoặc cá da trơn) và những loài thích ăn cây, chẳng hạn cá đô la bạc, cá tetra Buenos Aires, cá koi, cá vàng, cá oscar, cá cầu vồng, cá Jack Dempsey, cá heo hề (clown loach) và cá cichlid châu Phi. Phần lớn các loài tôm càng và cua nước ngọt cũng không hợp, vì chúng cắt, ăn và nhổ bật mọi thứ trong bể.2

Monosolenium tenerum phân bố rất hẹp ở vùng cận nhiệt đới châu Á. Bạn có thể gặp loài này từ đông bắc Ấn Độ, miền nam Trung Quốc và Đài Loan đến miền nam Nhật Bản. Ngay trong vùng đó, nó cũng chỉ mọc ở vài khu vực tách biệt nhau.

Do con người vô tình mang đi, loài này cũng đã được ghi nhận ở Nepal.2

Ngoài tự nhiên, Monosolenium tenerum mọc trên cạn (emersed) ở những nơi có độ ẩm cao. Đây không phải là cây thủy sinh hoàn toàn. Hiện chưa có ghi nhận nào về việc nó mọc chìm dưới nước ngoài tự nhiên.

Đây là một loài rêu tản bán cạn. Nó sống ở những chỗ ẩm ướt, mọc trên lớp đất ẩm và râm mát dọc theo các con suối và dòng sông trong rừng.2

Đây là cây thủy sinh nuôi cấy mô, đựng trong cốc kín. Monosolenium tenerum có nguồn gốc châu Á và là một loài rêu tản đẹp, cao 2-5 cm. Nhìn qua thì nó giống một cây Riccia cỡ lớn. Có điều nó không nổi lên mà nằm luôn dưới đáy và mọc thành từng đệm. Loài này hay bị gọi nhầm là Pellia.1

Monosolenium tenerum (trước đây có tên Pellia endiviifolia) là loài cây gây nhiều tranh cãi. Cây dễ trồng, nhưng vì nó lan mạnh và rất giòn nên bạn phải chăm nhiều hơn. Chỉ nên trồng nó trong những bể được set phù hợp. Nếu muốn một cây trông tương tự mà giữ cụm tốt hơn, bạn có thể chọn Subwassertang hoặc Crystalwort.

Thực vật bắt đầu lên sống trên cạn từ giữa kỷ Ordovic, khoảng 470 triệu năm trước. Rêu tản, cùng với rêu sừng và rêu thật, được xem là những nhóm thực vật trên cạn tách nhánh sớm nhất. Năm 1849, nhà thực vật học người Anh William Griffith mô tả loài cây này. Nó mang một tổ hợp đặc điểm khác thường đến mức suốt nhiều thập kỷ, nhiều nhà khoa học cho rằng phần lớn những gì Griffith mô tả chỉ là do ông tưởng tượng ra.

Nguồn gốc tên gọi: chưa rõ chữ 'Monosolenium' bắt nguồn từ đâu. Nhiều khả năng nó ghép từ Mono ('đơn độc') và Solenium (từ Solanum, chi cà). 'Tenerum' trong tiếng Latin có nghĩa là 'mềm, mỏng manh, non mềm'.2