Cách xử lý rêu hại nhanh cho bể thủy sinh

Rêu hại bùng lên khi bể mất cân bằng. Đèn quá mạnh, dinh dưỡng thừa trong nước, CO2 thiếu ổn định hay nước quá ấm đều có thể là nguyên nhân. Mỗi bể bị một kiểu, vì vậy cách xử lý cũng khác nhau.

Bài này gom lại mười cách xử lý rêu hại. Có cách chỉnh lại thông số bể, có cách nhờ cây và đội dọn rêu, có cách đánh thẳng vào rêu. Bạn đọc hết rồi chọn những cách hợp với bể của mình.

Đèn bao nhiêu là đủ

Nhiều bể bị rêu chỉ vì đèn quá mạnh. Đèn thủy sinh bây giờ rất khỏe, trong khi nhiều người chỉ trồng cây dễ, không cần nhiều sáng đến vậy. Cách an toàn là mua đèn chỉnh được độ sáng rồi dò dần theo từng tuần.

1. Bắt đầu với 8 tiếng mỗi ngày ở mức 50% công suất.
2. Sau một tuần, nhìn lại bể. Cây có cần thêm sáng không? Có rêu mọc không?
3. Nếu chưa thấy rêu và cây có vẻ thiếu sáng, tăng thêm 10%, lên 60%.
4. Tuần sau kiểm tra lại. Cây lên nhanh, không có rêu thì giữ nguyên.
5. Muốn thì tăng lên 70%, nhưng thường 60% đã dư dả.

Mỗi lần chỉ tăng 10% và chờ đủ một tuần. Làm chậm như vậy thì bạn sẽ tìm được mức sáng vừa với bể.

Vì sao nên trồng bèo nổi và cây lớn nhanh

Bèo nổi gần như là "mẹo gian lận" của bể thủy sinh. Bể mới set, bể không CO2, bể không lọc đều dùng được. Có ba lý do:

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:34 Bể thủy sinh cây um tùm, xanh tốt trên kệ.
• Xem video từ ▶ 1:44 Lớp bèo nổi phủ mặt nước cùng cây thân mọc dày dưới đèn.

• Bèo che bớt ánh sáng. Nếu đèn đang dư thì lớp bèo là tấm lưới an toàn.
• Bèo lớn rất nhanh, mà cây lớn nhanh là kẻ thù số một của rêu hại.
• Bèo hút dinh dưỡng thừa từ phân châm và chất thải của cá.

Cây thân lớn nhanh cũng làm được việc tương tự. Bể thủy sinh giống một trận chiến giữa cây và rêu. Nếu bể chỉ có cây chậm lớn thì rêu gần như chắc thắng. Ví dụ rêu râu đen (black brush algae, BBA) thường bám đầu tiên lên lá Anubias, Bucephalandra và dương xỉ Java, mấy loại này đều là cây chậm lớn.

Thêm vài bụi cây thân như Limnophila sessiliflora hay Hygrophila polysperma thì cây sẽ ăn hết phần dinh dưỡng dư. Nước còn ít dinh dưỡng thừa thì rêu cũng ít đi.

Nuôi đội dọn rêu nào

Bể nào cũng cần có cá, tép. Chọn luôn những con ăn rêu thì mình đỡ công hơn nhiều.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:43 Một con ốc nhỏ bò giữa thảm cây thủy sinh xanh tốt.
• Xem video từ ▶ 3:03 Con ốc bám gần lũa phủ rêu trong bể thủy sinh.

• Cá otocinclus: bể mới thường lên tảo nâu (brown algae, tảo silic) sau hai, ba tuần. Thả vài con otocinclus là chúng dọn sạch.
• Ốc Clithon: hai con ốc thả vào bể bị BBA bám trên đá, lũa đã ăn sạch phần rêu đó.
• Tép Amano: hợp để nuôi chung với hai loài trên.
• Cá bút chì: chỉ nên thả khi bể đủ lớn.

Có nhóm này trong bể thì bạn ít phải tự tay cạo rêu hơn hẳn.

Châm phân nước bao nhiêu

Phân bón tự nó không sinh ra rêu. Nhưng khi bể đã có rêu thì châm nhiều phân nước sẽ làm rêu nặng hơn. Vì vậy hãy châm phân nước ít lại và dồn dinh dưỡng xuống nền.

Bể trồng dày vẫn có thể chạy tốt với rất ít phân nước nếu cây lấy phần lớn dinh dưỡng từ nền. Cách này hay được gọi là châm phân kiểu "lean dosing". Trong một thử nghiệm so sánh hai bể, bể châm ít phân nước trông sạch, không thấy rêu. Bể châm nhiều thì đá xanh rêu hơn, lá cây trải thảm có rêu đốm xanh (green spot algae), kính cũng bám rêu. Đây mới là quan sát trên hai bể, chưa đủ thành kết luận chắc chắn. Dù vậy, nếu bể bạn đang bị rêu thì cách này đáng thử.

Dùng carbon lỏng thế nào cho an toàn

Carbon lỏng là các sản phẩm như Seachem Excel, Easy Life EasyCarbo hay Masterline Carbo. Thành phần chính là glutaraldehyde, một loại hóa chất. Nó trị rêu rất hiệu quả, nhưng dùng thì phải chấp nhận có rủi ro.

• Rêu ít: châm thẳng vào nước.
• Rêu nhiều trên đá, lũa: hạ mực nước xuống rồi dùng cọ nhỏ quét dung dịch thẳng lên chỗ rêu.
• Rêu nhiều trên cây: hút dung dịch vào xi lanh, xịt sát vào chỗ rêu bám.

Luôn giữ đúng liều ghi trên nhãn. Có người lỡ châm quá tay một chút vài lần mà chưa thấy chuyện gì, nhưng đừng lấy đó làm chuẩn. Dính lên da người, chất này còn gây kích ứng. Thử nghĩ cá và cây sẽ chịu thế nào khi bị quá liều.

Tắt đèn hoàn toàn (blackout) làm sao

Blackout nghĩa là che kín bể, không cho chút ánh sáng nào lọt vào trong vài ngày. Cách này tốn công nhưng hiệu quả. Nó mạnh nhất với rêu lam (blue-green algae, thực chất là vi khuẩn lam cyanobacteria) vì loại này cần ánh sáng để sống. Với các loại rêu khác, blackout cũng là một đòn mạnh.

1. Che kín bể bằng túi rác, chăn hoặc bìa cạc-tông, miễn là ánh sáng không lọt vào chút nào.
2. Để như vậy 3–4 ngày, tối đa 5 ngày.
3. Tắt CO2 suốt thời gian che.
4. Giữ đủ oxy cho bể vì bể bị che kín. Ví dụ, nâng đầu ra của lọc lên một chút.
5. Sau khi mở bể, có thể châm thêm carbon lỏng để đánh tiếp vào phần rêu còn lại.

Ổn định CO2 ra sao

Với bể có CO2, lượng CO2 cần đều và đủ mỗi ngày. Những điểm cần kiểm tra:

• Gắn timer để CO2 bật tắt cùng giờ mỗi ngày.
• Cho CO2 chạy trước khi đèn sáng một đến hai tiếng.
• Dùng sủi CO2 cho bọt thật mịn.
• Để dòng chảy của lọc đẩy bọt CO2 đi khắp bể.
• Dùng drop checker (ống đo CO2 đổi màu) và giữ nó luôn màu xanh lá.
• Cho mặt nước chỉ gợn nhẹ. Khuấy mặt nước mạnh quá thì CO2 thoát ra ngoài.
• Nếu có máy hút váng (skimmer), cài hẹn giờ cho nó. Chạy liên tục 24/7 thì nó làm mất rất nhiều CO2.

Nhiệt độ nước và thay nước

Rêu mọc mạnh hơn trong nước ấm. Nhiều người nuôi cá phổ thông mà giữ nước 27–28°C quanh năm, mức đó vừa cao vừa không cần thiết. Mùa hè, khi nước ấm lên, rêu lam và rêu nói chung thường bùng nhiều hơn. Nếu giữ được nước khoảng 22–23°C thì bạn tránh được khá nhiều rêu. Người nuôi cá dĩa hay cá betta thì không áp dụng mẹo này.

Thay nước nhiều hơn và thay cho kỹ. Đừng chỉ thả ống vào hút nước trong rồi đổ nước mới vào. Khi hút, hãy khua tay nhẹ trên mặt nền hoặc dùng ống hút đáy để kéo chất bẩn hữu cơ ra ngoài. Lịch thay nước cơ bản là 50% mỗi tuần. Với bể mới set:

Thay nước làm loãng dinh dưỡng thừa. Mà dinh dưỡng thừa ít đi thì rêu cũng ít đi.

Bắt đầu từ đâu

1. Hạ đèn về 50% công suất, chiếu 8 tiếng mỗi ngày, rồi theo dõi từng tuần.
2. Thả một lớp bèo nổi và thêm vài bụi cây thân lớn nhanh.
3. Thay 50% nước, nhớ khua nền hoặc hút đáy để lấy chất bẩn ra.
4. Nếu bể có CO2, kiểm tra timer, giờ bật so với đèn và màu drop checker.