7 loài ốc nước ngọt hữu ích cho bể cá nước ngọt tiếp theo của bạn

Không phải ai cũng thích thấy ốc trong bể, nhưng ốc góp phần rất đáng kể vào hệ sinh thái dưới nước. Chúng là động vật ăn mùn bã. Ốc dọn và phân hủy dần thức ăn thừa của cá, lá cây úa, tảo, thậm chí cả xác động vật chết trong bể. Để bạn thấy mấy con vật này có ích thế nào, dưới đây là bảy loài ốc nước ngọt đáng nuôi. Phần lớn các loài trong danh sách hoàn toàn an toàn với cây thủy sinh. Riêng loài cuối cùng là có ngoại lệ.

Lưu ý chăm sóc chung cho ốc

Ốc cần một số khoáng chất như canxi thì vỏ mới phát triển bình thường. Vì thế chúng thường thích nước có pH trên 7,0 và GH trên 8° (140 ppm). Thấy vỏ ốc bị rỗ, nứt hoặc thủng lỗ thì bạn nên tính đến chuyện châm thêm khoáng vào nước, chẳng hạn Seachem Equilibrium. Rải san hô vụn vào nền hoặc bỏ vào lọc cũng có thể nâng pH và giữ pH ổn định. Ngoài ra bạn có thể cho ốc ăn thức ăn giàu canxi như Shrimp Cuisine, Crab Cuisine và Easy Shrimp and Snail Shells.

Phần lớn các loài ốc rất nhạy với muối. Nếu định trị bệnh cho cá bằng muối (natri clorua), có thể bạn sẽ phải bắt ốc ra khỏi bể trước. Ốc nằm im không bò lúc đang nghỉ là chuyện bình thường. Còn nếu thấy con nào thân thõng hẳn ra ngoài vỏ hoặc bốc mùi thối thì bạn nên vớt ra ngay, kẻo hỏng nước.

Muốn bể an toàn cho ốc thì đừng nuôi chung với những loài chuyên ăn ốc, như một số loài cá chạch và cá nóc. Một số loài ốc còn hay bò trốn ra khỏi bể. Với mấy loài này, bạn nên dùng nắp đậy khít, tự cắt lưới nhựa bịt các khe hở và hạ mực nước xuống nếu cần.

1. Ốc bóng (Physidae)

Ốc bóng thuộc họ Physidae và là loài ốc rất hay gặp. Nhìn là nhận ra ngay nhờ cái vỏ nâu, phình tròn, lấm tấm đốm. Ốc bóng khá nhỏ, chưa tới 2,5 cm, nên chui được vào mọi ngóc ngách trong bể để dọn. Đôi khi người ta nhầm ốc bóng với ốc ao. Ốc ao to hơn nhiều, có thể dài 5–8 cm, và thích ăn cây thủy sinh. Ốc bóng thì không kén thông số nước. Chúng chịu được dải pH lẫn nhiệt độ khá rộng.

Nhiều người gọi ốc bóng là "ốc hại". Lý do là chúng lưỡng tính, cùng lúc vừa là con đực vừa là con cái, và có thể tự thụ tinh. Trứng của chúng trông như những chấm trắng li ti nằm trong một khối thạch trong suốt. Bạn sẽ thấy trứng dính trên kính bể, trên cây và các bề mặt khác. Ốc bóng bùng lên quá nhiều thường là dấu hiệu bạn đang cho bể ăn quá tay. Hãy giảm lượng thức ăn, kiểm soát rêu tảo và hút đáy thường xuyên hơn để bớt chất hữu cơ dư thừa. Hết nguồn thức ăn thì số lượng ốc sẽ tự ổn định lại.

2. Ốc nerite

Ốc họ Neritidae nổi tiếng là một trong những tay ăn tảo giỏi nhất trong bể nước ngọt. Chúng ăn được cả tảo đốm xanh. Ốc nerite dài khoảng 1,3–3,8 cm và có nhiều dạng, ví dụ nerite ô liu, nerite vằn (zebra), red racer, nerite vằn hổ (tiger) và nerite sừng (horned). Loài này hay bò trốn ra ngoài, nên bể nuôi phải đậy nắp thật kín. Bể không đủ tảo thì chúng có thể chết đói. Bạn nên cho ăn thêm đậu cô ve đóng hộp, bí ngòi thái lát trụng qua nước sôi và Zoo Med Nano Banquet Food Blocks.

Khác với phần lớn các loài ốc, nerite chịu muối rất tốt và vốn sinh sản trong nước lợ. Bạn có thể thấy chúng đẻ những bọc trứng trắng nhỏ như hạt mè trên kính bể hoặc đồ trang trí. Số trứng này không nở được trong nước ngọt, nên bạn không phải lo nerite sinh sản tràn lan.

3. Ốc đĩa (ốc sừng, Planorbidae)

Loài ốc đẹp này thuộc họ Planorbidae. Vỏ của nó rất đặc biệt, cuộn tròn như chiếc sừng cừu. Ốc đĩa có thể lớn tới 2,5–5 cm và có nhiều màu đẹp như nâu, vàng kim, xám xanh và hồng. Chúng dọn bể rất chăm. Gặp tảo, thức ăn cá hay lá cây đang nhũn là chúng ăn hết. Giống ốc bóng, ốc đĩa lưỡng tính, mang cùng lúc cả cơ quan sinh dục đực lẫn cái. Trứng của chúng cũng giống trứng ốc bóng, là những chấm nhỏ nằm trong một khối thạch trong suốt.

4. Ốc táo cảnh Mystery (Pomacea bridgesii)

Pomacea bridgesii là loài ốc gốc Nam Mỹ, được nuôi rất phổ biến. Vỏ của nó đạt đường kính 5–6 cm. Loài này an toàn với cây thủy sinh, khác với vài loài Pomacea lớn hơn như ốc táo Peru và ốc táo khổng lồ. Phần lớn cửa hàng thú cưng đều bán nhiều dạng màu, chẳng hạn trắng ngà, vàng kim, xanh ngọc bích, xanh dương, nâu, tím và hồng tím. So với các loài ốc khác thì ốc Mystery khá nhanh nhẹn và hiếu động. Chúng có nhiều trò thú vị, ví dụ bò lên tận đỉnh bể rồi buông mình "nhảy dù" xuống. Bạn cũng có thể bắt gặp chúng nằm gần mặt nước, vươn ống thở lên rồi hút nước cho chảy qua mang.

Ốc Mystery không lưỡng tính. Muốn phân biệt đực cái, bạn cầm vỏ ốc sao cho chân nó dựng đứng như đang bò lên tường. Khi ốc thò thân ra khỏi vỏ, bạn sẽ thấy con cái có hai lỗ ở mỗi bên vai, còn con đực chỉ có một lỗ ở vai trái. Đến lúc đẻ, con cái bò lên mặt nước và đẻ một cụm trứng ở phía trên mặt nước. Số lượng loài này khá dễ kiểm soát. Không muốn có ốc con thì bạn chỉ cần gỡ cụm trứng lớn đó đi.

5. Ốc tháp Malaysia (MTS)

Melanoides tuberculata là loài ốc chủ yếu hoạt động về đêm. Vỏ của nó dài 2,5 cm, thon dài, nhọn và có màu nâu. Phần lớn thời gian chúng vùi mình trong nền, đợi trời tối mới chui ra kiếm ăn. Nhiều người thích ốc tháp vì chúng liên tục xới cát hoặc sỏi. Nhờ vậy mùn bã trộn được vào nền để làm dinh dưỡng cho cây, và vi khuẩn lam cũng khó phủ kín mặt nền hơn. Loài này cực kỳ khỏe. Chúng sống được cả trong những điều kiện khắc nghiệt mà các loài ốc khác sẽ chết. Giống ốc nerite, ốc tháp chịu muối tốt và có thể thuần dần để sống trong bể nước lợ.

Ốc tháp Malaysia không lưỡng tính, nhưng sinh sản rất nhanh. Lý do là con cái tự tạo ra bản sao của mình mà không cần con đực. Ốc mẹ ấp trứng trong túi ấp của nó. Khi trứng nở, ốc mẹ đẻ ra ốc con trông như phiên bản thu nhỏ của ốc trưởng thành.

6. Ốc sát thủ (Anentome helena)

Anentome helena là loài ốc Đông Nam Á, dài khoảng 2,5 cm. Vỏ của nó nhọn, sần, có sọc nâu xen vàng rất đẹp, trông như con ong nghệ. Khác với các loài ăn mùn bã khác trong danh sách, ốc sát thủ ăn thịt và chuyên ăn ốc khác. Giống ốc tháp, chúng thích vùi mình trong nền và chỉ chui ra khi đánh hơi thấy con mồi. Nhiều người nuôi chúng để diệt các loài ốc nhỏ như ốc bóng, ốc đĩa và ốc tháp Malaysia. Thế nhưng nếu cả một nhóm ốc sát thủ hợp sức thì chúng hạ được cả những con ốc to hơn mình nhiều. Khi trong bể hết ốc để ăn, chúng sẽ chuyển sang ăn thức ăn cá, giun và xác động vật chết.

Ốc sát thủ không lưỡng tính và sinh sản chậm hơn các loài ốc khác. Chúng đẻ những bọc trứng hình vuông, trong mờ, mỗi bọc chỉ có một trứng. Loài này rất được việc trong khoản kiểm soát ốc hại. Vì thế các cửa hàng cá địa phương thường sẵn lòng mua lại số ốc sát thủ dư mà bạn nhân được.

7. Ốc thỏ (Tylomelania)

Ốc thỏ, còn gọi là ốc Sulawesi, thuộc chi Tylomelania. Chúng có nguồn gốc từ Indonesia và thích nước ấm, khoảng 27–30°C. Giống ốc tháp Malaysia, ốc thỏ có vỏ dài và nhọn, nhưng to hơn nhiều, dài tới 8–13 cm. Vỏ của chúng có màu từ nâu đến đen. Xúc tu trông như đôi tai thỏ, còn thân thì sặc sỡ hoặc có hoa văn. Ốc thỏ thường ăn thức ăn cá, rau trụng qua nước sôi và tảo mềm. Nếu bạn cho ăn không đủ, chúng có thể quay sang gặm những cây có lá và thân mềm. Còn các loại cây cứng, lá dày như ráy (anubias) thì có vẻ chúng không đụng tới.

Ốc thỏ rất hiền, bò chậm và sinh sản cũng chậm. Chúng không lưỡng tính và đẻ ra ốc con, giống ốc tháp Malaysia. Phải khoảng 4–6 tuần mới thấy xuất hiện một ốc con. Ốc con cũng mất rất lâu mới lớn và trưởng thành sinh dục.

Ốc là đội dọn bể rất cừ. Chúng phân hủy tiếp chất hữu cơ thành dưỡng chất để cây thủy sinh sử dụng.