Có thể thả ốc vào bể chưa cycle không?

Thả ốc nước ngọt vào bể chưa cycle có được không? Nếu thả thì chuyện gì sẽ xảy ra? Đây là hai câu người mới chơi hay hỏi, và phần dưới sẽ trả lời lần lượt từng câu.

Nhìn chung, ốc thả vào bể chưa cycle có thể không bị hại nhiều, có khi còn chẳng sao cả. Dù vậy, kết quả phụ thuộc rất nhiều vào loài. Có loài khỏe và lì đến mức sống được cả trong nước bẩn. Ngược lại, cũng có loài chết rất dễ.

Nội dung dưới đây giới thiệu các loài ốc nước ngọt với người mới chơi và cho biết từng nhóm phản ứng ra sao khi amoniac, nitrit và nitrat tăng vọt.

Bể chưa cycle nguy hiểm cho ốc thế nào

Amoniac là một chất có sẵn trong chu trình nitơ. Nó độc hơn những chất khác trong chu trình như nitrit và nitrat.

Trong nước, amoniac tồn tại ở hai dạng:

• dạng ion hóa (NH4+)
• dạng không ion hóa (NH3).

Lưu ý. Dạng không ion hóa độc với sinh vật hơn dạng ion hóa (NH4+). Lý do là nó dễ thấm qua màng sinh học hơn.

Cần biết. Độ độc của amoniac thay đổi theo pH và nhiệt độ. pH càng cao thì sinh vật nào cũng càng nhạy cảm với amoniac. Nhiệt độ càng cao thì phần lớn động vật không xương sống càng chịu amoniac kém.

Nhiều thử nghiệm và thí nghiệm đã cho thấy khá nhiều loài ốc nước ngọt nhạy cảm với amoniac.

Một nghiên cứu cho biết amoniac có thể giết động vật thủy sinh theo những cách sau, tùy loài:

• làm xẹp các phiến mang và gây những tổn thương mang khác,
• làm giảm lượng nước lưu thông qua mang,
• làm thận thoái hóa,
• làm suy yếu hệ miễn dịch, v.v.

Kể cả khi ốc sống sót, những chất độc như amoniac thường vẫn ảnh hưởng đến cơ thể và hành vi của chúng. Chuyện này xảy ra ngay cả ở nồng độ thấp hơn nhiều so với mức gây chết. Đáng tiếc là những ảnh hưởng đó vẫn có thể làm ốc sống kém đi rất nhiều, nếu chúng làm rối loạn các hành vi như né kẻ săn mồi, kiếm ăn hay sinh sản.

Vì thế, bể nào cũng phải khởi động và chạy xong chu trình nitơ rồi mới thả sinh vật vào.

Vì sao lại thả ốc vào bể chưa cycle?

Nói ngắn gọn thì ốc làm bể cycle nhanh hơn. Về cơ bản, cách này giống với thả vài con cá khỏe vào để đẩy nhanh cycle.

Mục đích là nuôi lên vi khuẩn có lợi, để chúng xử lý chất thải chứa nitơ là amoniac và nitrit.

Có thể kể đến vi khuẩn oxy hóa amoniac (AOB), loại chuyển amoniac thành nitrit, và vi khuẩn oxy hóa nitrit (NOB), loại chuyển nitrit thành nitrat.

Ốc tiểu và đi phân, thải ra nhiều chất thải trao đổi chất dưới dạng amoniac.

Nhờ vậy, vi khuẩn có lợi có đủ thức ăn (amoniac và nitrit) để sinh sôi. Đây là cách tự nhiên tái chế dinh dưỡng.

Các loài ốc nước ngọt sống được trong bể chưa cycle

Bể chưa cycle cần đến một nhóm sinh vật đặc biệt gọi là extremophile, tức những sinh vật chịu được điều kiện khắc nghiệt. Ở đây, đó là những loài ốc sống được trong môi trường mà hầu hết loài khác không chịu nổi.

Cái dở là phần lớn những loài ốc này cũng bị coi là ốc hại hoặc loài xâm lấn. Đã thả vào bể rồi thì sau này muốn bỏ, bạn có thể rất khó dọn cho sạch.

• Ốc ao (Pond snail),
• Ốc bàng (Physa, Bladder snail),
• Ốc tháp Malaysia (Malaysian Trumpet snail),
• Ốc sừng (Ramshorn snail).

Một nghiên cứu cũng ghi nhận vài loài ốc nước ngọt thở bằng không khí chịu được nồng độ amoniac cực cao, ví dụ:

• Lymnaea stagnalis (ốc ao) (LC50 > 7,9 mg N/L hay 7,9 ppm)
• Physa sp. (ốc bàng) (LC50 > 9,4 mg NH3-N/L hay 9,4 ppm)

Lưu ý. Trong khoa học, LC50 là nồng độ làm chết 50% số ốc trong quần thể. 1 ppm = 1 mg/L.

Người ta từng gặp Melanoides tuberculata (ốc tháp Malaysia) sống khỏe trong nước ô nhiễm có nitrat (NO3) trên 1,63 mg/L. Như vậy, loài này cũng sẽ dễ dàng chịu được mức amoniac cao hơn đáng kể.

Đây đúng là những tay sống sót thứ thiệt. Chúng qua được cả giai đoạn cycle. Sức chịu đựng của chúng trước những đợt amoniac tăng vọt thật đáng nể.

Các loài ốc nước ngọt có thể sống được trong bể chưa cycle

Một số loài ốc thích nghi rất tốt. Chúng chịu được amoniac, nhưng môi trường khắc nghiệt vẫn có thể gây cho chúng nhiều bất lợi, kể cả chết nhiều.

• Ốc mystery/ốc táo vàng (Mystery snail),
• Ốc Marisa cornuarietis (Marisa cornuarietis snail),
• Ốc Black Devil (Black Devil snail),
• Ốc đũa (Chopstick snail).

Các loài ốc nước ngọt không nên thả vào bể chưa cycle

Hầu hết các loài ốc cảnh không chịu được amoniac, nitrit và nitrat. Với những loài này, bạn rất nên chuẩn bị sẵn một bể đã cycle xong và ổn định hẳn.

Đừng thả các loài dưới đây vào bể chưa cycle. Rất có thể sẽ không con nào sống nổi qua giai đoạn cycle.

• Ốc Brotia pagodula (ốc tháp chùa),
• Ốc Japanese Trapdoor (ốc nắp Nhật),
• Ốc thỏ (Rabbit snail),
• Ốc sát thủ (Assassin snail),
• Ốc Nerite,
• Ốc White Wizard (ốc phù thủy trắng),
• Ốc Hairy (ốc lông),
• Ốc Theodoxus,
• Ốc Black Military Helmet (ốc mũ quân đội đen),
• Ốc Marbled Limpet Nerite (ốc Nerite mũ vân cẩm thạch),
• Asolene spixi.

Ốc nước ngọt rất đa dạng và có rất nhiều loài. Mỗi loài có yêu cầu riêng. Vì vậy, trước khi chọn ốc cho bể, bạn cần tìm hiểu kỹ về loài mình định nuôi.

Kết luận

Một số loài ốc nước ngọt khỏe đến mức có thể dễ dàng dùng để đẩy nhanh quá trình cycle.

Dù vậy, phần lớn trường hợp thì không nên làm thế.

Nhiều loài ốc khác cũng chịu được amoniac, nitrit và nitrat, nhưng đừng đem sức chịu đựng của chúng ra thử. Mang (phổi) là bộ phận dễ tổn thương nhất ở động vật không xương sống. Lâu dần, chất thải nitơ ở mức cao sẽ làm chúng tổn hại nặng và chết sớm hơn.