Rêu râu đen BBA: 7 nguyên nhân và cách phòng trong bể thủy sinh

Rêu râu đen (black beard algae hay black brush algae, gọi tắt là BBA) là loại rêu hại khó chịu bậc nhất trong bể thủy sinh. Nó mọc thành chùm sợi ngắn màu đen hoặc xám, bám chặt vào mép lá, lũa, đá và đầu ống lọc. Loại này khó trị vì có quá nhiều nguyên nhân có thể làm nó mọc, và thường không chỉ do một nguyên nhân.

Bài này liệt kê 7 nguyên nhân hay gặp nhất, cách đoán thủ phạm dựa vào chỗ BBA bám, và vài hiểu lầm phổ biến về loại rêu này. Đọc xong bạn sẽ biết nên sửa chỗ nào trong bể trước.

Ba nguyên nhân chính gây BBA

Phần lớn trường hợp BBA rơi vào một trong ba nhóm sau, hoặc kết hợp vài nhóm.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:42 Bể thủy sinh trồng nhiều cây, rêu hại dễ xuất hiện khi mất cân bằng.

1. CO2 có vấn đề. CO2 dao động lên xuống trong ngày hoặc châm không đủ là hai thứ kích BBA mạnh nhất. Bể không châm CO2 cũng có thể bị BBA, nhưng khi đó thường do nhiều thứ cộng lại: không có CO2, bể bẩn, đèn lại mạnh.
2. Chất thải hữu cơ quá nhiều. Nói thẳng ra là bể bẩn. Bạn cần thay nước thường hơn, hút nền kỹ hơn, vệ sinh lọc, hoặc làm cả ba.
3. Cây yếu. Cây nào cũng thải ra một ít chất hữu cơ. Khi cây bị stress hoặc không khỏe, lượng chất thải này tăng lên và rêu hại ăn chính nó. Cây khỏe còn tiết ra enzyme giúp đẩy lùi rêu hại, nên giữ cây khỏe là cách phòng rêu tốt nhất.

Bốn nguyên nhân ít gặp hơn

Ngoài ba nhóm chính, BBA còn có thể xuất hiện vì những lý do sau.

• Châm phân nước quá tay. Ý này không phải ai cũng đồng tình. Dù vậy, có người đã giảm hẳn lượng phân nước ở mọi bể trong vài năm và thấy rêu hại, kể cả BBA, giảm rõ rệt. Nếu bạn đang châm nhiều mà bể vẫn rêu thì nên thử giảm xem sao.
• Đèn quá mạnh. Đèn mạnh tự nó không sinh ra BBA. Vấn đề là đèn mạnh làm bể mất cân bằng. Đèn càng mạnh thì cây càng cần nhiều CO2 và phân. Thiếu hai thứ đó là BBA lên.
• Dòng chảy quá mạnh. BBA hay bám ngay đầu ra của lọc hoặc dọc theo đường nước chảy. Lời giải thích chưa chắc chắn. Có thể nước chảy xiết giàu oxy nên giữ được ít CO2 hơn, và vùng thiếu CO2 đó thuận cho BBA.
• Bể mới set. Bể mới chưa có nhiều vi sinh có lợi để phân hủy chất thải hữu cơ và amoniac. Vì vậy lên một ít BBA là chuyện bình thường. Nếu BBA mọc nhiều thì chắc chắn có vấn đề khác.

Nhìn chỗ BBA bám để đoán thủ phạm

Có một quy tắc chung khá hữu ích khi soi bể:

Đây là quy tắc chung, không đúng tuyệt đối. Nhưng nó cho bạn chỗ bắt đầu thay vì sửa mò mọi thứ cùng lúc.

BBA có lây từ cá mới hay dụng cụ không

Một số nguồn khuyên cách ly cá mới để tránh mang BBA từ tiệm về, hoặc khử trùng dụng cụ mỗi khi chuyển từ bể này sang bể khác. Chuyện này nghe hơi khó tin. BBA chỉ bùng lên khi bể có sẵn điều kiện cho nó mọc. Nếu bể sạch, CO2 ổn định và cây khỏe thì vài bào tử theo vợt hay nước tiệm sang khó mà phát triển được.

Người mới đọc những lời khuyên kiểu đó dễ thấy thủy sinh quá phức tạp và nản ngay từ đầu. Công sức nên dồn vào giữ bể sạch, ổn định CO2 và trồng cây khỏe.

Carbon lỏng dùng vào việc gì

Nhiều nơi quảng cáo carbon lỏng (liquid carbon, loại giống Seachem Excel) như thứ thay cho CO2. Thực tế nó không liên quan gì đến CO2 thật. Châm carbon lỏng không làm cây lên nhanh hơn, đẹp hơn hay màu hơn. Công dụng đáng kể nhất của nó là diệt rêu hại.

Vì vậy carbon lỏng vẫn đáng dùng, nhưng chỉ để trị rêu:

• BBA ít thì châm thẳng vào nước theo liều.
• BBA nặng thì hạ mực nước xuống, rồi dùng cọ hoặc ống tiêm quét carbon lỏng trực tiếp lên chỗ rêu bám.

Bắt đầu từ đâu

1. Xem BBA đang bám chủ yếu ở lũa đá hay trên lá cây để khoanh vùng nguyên nhân.
2. Kiểm tra CO2: đủ lượng chưa, có ổn định suốt thời gian bật đèn không.
3. Dọn bể: thay nước đều hơn, hút nền và vệ sinh lọc.
4. Nếu đang châm phân nước nhiều hoặc đèn mạnh mà CO2 yếu, hãy giảm phân hoặc giảm đèn cho cân bằng, rồi dùng carbon lỏng để xử lý chỗ rêu đã mọc.