Bể ván ép 1.400 lít: chọn đầu tràn, thay nước và chi phí vận hành

Bể khoảng 1.400 lít đóng bằng ván ép, nuôi một con cá rồng châu Á (Asian arowana), chạy với lọc sump. Bể lớn nuôi cá to thì cá thải nhiều, nên nhiều người nghĩ chăm sẽ rất cực. Thực tế bể này chăm khá nhẹ nhàng và tốn ít tiền.

Bài này đi qua các kiểu đầu tràn đã thử trên bể, vài dự định nâng cấp, quy trình chà bể và thay nước hằng tuần, cùng chi phí vận hành mỗi tháng.

Các kiểu đầu tràn đã thử trên lỗ khoan vách hông

Ban đầu bể có hai lỗ tràn 5 cm (bulkhead) khoan ở vách hông, nước tràn xuống sump. Vị trí hai lỗ được chọn có chủ ý để sau này còn thay đổi, thử nghiệm được. Nếu chỉ muốn nước dâng cao thì khoan lỗ cao hơn là xong, nhưng như vậy sẽ mất sự linh hoạt đó. Trên cùng hai lỗ này, đã có năm kiểu đầu tràn được thử:

Hiện bể đang dùng lưới chắn phẳng và chạy ổn. Dự định lâu dài là đóng thêm một hộp tràn (overflow box) để nâng mực nước lên và chỉnh được độ cao bất cứ lúc nào.

Vì sao khoan vách hông thay vì khoan đáy

Lỗ tràn ở vách hông hoặc vách sau cho nhiều lựa chọn hơn hẳn so với khoan đáy bể. Riêng một bể đã có năm phương án để thử. Vì vậy phần lớn các bể tự đóng ở đây đều khoan qua vách hông.

Có một cách từng làm và chạy rất tốt: biến cả vách hông thành đầu tràn. Răng lược cắt thẳng vào vách, còn hộp tràn đặt ở phía ngoài bể. Bên trong bể khi đó không còn thiết bị nào. Lưới chắn phẳng cho cảm giác gọn gần giống vậy, nhưng không chỉnh được mực nước.

Một lý do nữa khiến bể này chưa chốt kiểu đầu tràn là chưa quyết định bên trong bể sẽ bày gì. Bố cục bên trong ảnh hưởng tới chỗ đặt đầu tràn, nên làm sau thì đỡ phải sửa.

Thiết bị: hệ nhỏ giọt và cách xử lý nitrate

Các thiết bị hiện tại đều ổn, chưa có gì muốn đổi. Thứ nhiều khả năng sẽ thêm vào là hệ nhỏ giọt (drip system), tức là cho nước mới chảy vào bể liên tục và nước cũ tràn ra ngoài. Đây vốn là dự định từ đầu, chỉ là chưa có thời gian lắp.

Một hướng khác đang được cân nhắc là thêm cách hạ nitrate. Bể đặt dưới tầng hầm, gần như không có ánh sáng tự nhiên. Tắt đèn phòng là chỉ còn đèn bể sáng. Vì vậy trồng trầu bà trên miệng bể hay làm aquaponics ngay cạnh bể đều không khả thi nếu không chiếu đèn riêng. Phương án đang nghĩ tới là đặt vài thùng aquaponics trong phòng kho sát bên, chiếu đèn trong đó cho khỏi sáng cả phòng, dẫn nước bể sang rồi cho chảy về sump. Ý tưởng này vẫn chỉ đang ở mức thử nghĩ.

Quy trình chà bể và thay nước

Bể để trống đáy, không nền. Muốn bể sạch thì chỉ cần chà toàn bộ vách bằng bàn chải, khoảng một tháng một lần. Dụng cụ là loại bàn chải chà buồng tắm có cán kéo dài, với tới tận đáy bể sâu. Chiếc bàn chải này chỉ dùng cho nước bể cá, lần nào dùng xong cũng ngâm rửa sạch.

1. Chà vách khi bể còn chạy. Cặn bẩn bong ra sẽ trôi vào lọc, mắc lại ở lớp bông lọc. Lớp bông này đằng nào cũng sắp thay.
2. Tắt điện bơm và các thiết bị sau khi chà xong.
3. Xả nước qua van ở đáy. Bể có một lỗ khoan ở chân vách hông, gắn van bi và ống mềm. Mở nắp cống sàn, thả đầu ống vào rồi vặn van. Khoảng 6 phút là rút được 80–90% nước. Nước xuống nhanh nên cứ đứng gần đó trong lúc xả.
4. Khóa van khi nước đã xuống đủ mức muốn thay.
5. Vớt cặn còn sót bằng vợt lưới mịn, nếu nước rút và lọc chưa lấy hết.
6. Thay bông lọc mới. Mỗi lần dùng không nhiều, ước chừng tốn khoảng 13 cent.
7. Châm nước mới đúng nhiệt độ bể. Nhà dùng nước giếng nên không cần xử lý clo hay chloramine. Nếu dùng nước máy có clo thì bạn vẫn phải khử như thường. Châm đầy lâu hơn xả nhiều, nên có thể tranh thủ làm việc khác trong lúc chờ.
8. Cắm điện lại. Mọi thiết bị tự chạy lại, không cần làm gì thêm.

Bao lâu thay nước một lần

Bể này thay nhiều nước mỗi lần, mật độ cá lại thấp so với dung tích bể và công suất lọc. Vì thế thường chỉ cần thay mỗi tuần một lần. Có hai lịch đang dùng:

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:03 Cá rồng ánh xanh lục nhìn nghiêng, thấy rõ đầu và vảy.
• Xem video từ ▶ 8:08 Thân cá rồng với hàng vảy lớn bơi trong bể tối.

• Thay 80% mỗi tuần một lần.
• Thay 30% ba ngày một lần.

Lịch 80% mỗi tuần dễ theo hơn nhiều. Đây là lịch áp dụng cho tất cả các bể nước ngọt trong nhà, bể nào nuôi gì cũng vậy.

Nuôi bể lớn tốn bao nhiêu tiền mỗi tháng

Bông lọc thay mỗi lần khoảng 13 cent, cộng lại chừng 1 USD mỗi tháng. Ngoài khoản đó ra thì chi phí thường xuyên duy nhất là tiền điện.

Điện của bể được đo bằng một ổ cắm đo điện năng, theo dõi cả công suất đang dùng lẫn tổng điện trong tháng. Trung bình bể tốn khoảng 13 USD tiền điện mỗi tháng. Với bể cỡ này, con số đó thấp bất ngờ. Có ba lý do:

• Bơm công suất thấp.
• Đèn công suất thấp.
• Ván ép giữ nhiệt tốt hơn kính và acrylic rất nhiều. Sưởi vẫn phải chạy, nhưng khi nước đã lên đúng nhiệt độ thì bể giữ nhiệt lâu. Sump đóng bằng ván ép cũng giữ nhiệt rất tốt.

Bắt đầu từ đâu

• Nếu đang định khoan bể, nên ưu tiên khoan vách hông hoặc vách sau thay vì đáy, để sau này còn đổi kiểu đầu tràn.
• Trước khi chốt đầu tràn, hãy quyết định bên trong bể sẽ bày gì: background, nền, lũa, cây.
• Nếu bể lớn có lỗ xả ở đáy gắn van bi và có cống sàn gần đó, xả 80% nước chỉ mất vài phút.
• Gắn một ổ cắm đo điện để biết bể thực sự tốn bao nhiêu điện mỗi tháng.