Bệnh neon tetra là gì và phòng ngừa như thế nào?

Cá neon là loài cá nano rất phổ biến nhờ hai sọc đỏ và xanh rất đẹp. Dù vậy, chúng hay mang tiếng là cá "yếu", dễ chết. Nuôi thực tế thì neon cũng khỏe chẳng kém các loài danio hay rasbora. Có điều, một số yếu tố có thể làm chúng giảm sức đề kháng và dễ mắc bệnh hơn. Phần dưới đây giải thích vì sao cá neon hay bệnh, bệnh neon tetra (NTD) là gì và cách phòng bệnh.

Vì sao cá neon hay bị bệnh?

Lý do đầu tiên khiến cá neon trông có vẻ yếu là người ta luôn nuôi chúng với số lượng rất lớn. Trại cá biết loài này lúc nào cũng bán chạy nên cho đẻ hàng loạt. Mỗi lần nhập, nhà buôn sỉ lấy cả nghìn con. Từng lô lớn như vậy chuyển về tiệm cá gần nhà bạn. Đến đó, nhân viên tiệm lại thả lứa mới về chung với đàn cũ chưa bán hết. Cá dồn chung càng đông thì càng dễ có ít nhất một con mang bệnh rồi lây sang cả đàn.

Ở những chặng trung chuyển, cá neon cũng thường bị cho ăn thiếu. Trại cá, nhà buôn sỉ hay tiệm cá đều muốn tốn ít thức ăn và ít công nhất có thể để còn có lãi. Một bể 100 con neon có khi chỉ nhận vài nhúm cám mảnh, thế là không phải con nào cũng được ăn. Với phần lớn các loài cá, cho ăn kiểu này trong thời gian ngắn thì tạm ổn. Nhưng neon lúc đó đang bị nhốt quá đông và stress nặng. Vì vậy bạn sẽ bắt đầu thấy các bệnh như đốm trắng, nhiễm nấm, thậm chí cả bệnh neon tetra.

Cá neon thường bị nuôi rất đông, ăn ít và sống trong điều kiện không được tốt.

Lý do cuối cùng nằm ở người mua. Nhiều người mới chơi chọn neon vì cá vừa đẹp màu vừa rẻ. Họ thường không bỏ nhiều thời gian tìm hiểu cách nuôi. Có người mua nguyên túi lớn về thả vào một cái bể bé xíu, nước kém, lại nuôi chung với cá dữ. Giả sử neon đắt hơn hẳn và tính tiền theo từng con, nhiều khả năng người ta sẽ cẩn thận hơn và chịu tìm hiểu cách nuôi đúng trước khi mang cá về. Nói cách khác, cá neon chưa chắc đã yếu hơn các loài khác. Chỉ là suốt chặng đường từ trại cá đến tay người nuôi, chúng có thể phải sống trong điều kiện tệ hơn.

Làm sao để có cá neon khỏe hơn

Nếu được thì bạn nên chọn những con neon to nhất có thể. Tiệm đôi khi bán loại này dưới tên jumbo, XL hoặc neon size lớn. Giá thường cao hơn nhưng rất đáng tiền. Lý do là trại phải cho cá ăn nhiều hơn thì cá mới lớn được đến cỡ đó.

Cách làm bài bản là đặt mua những con neon lớn, đã trưởng thành, rồi cho vào bể cách ly, xử lý thuốc phòng bệnh và cho ăn đầy đủ. Cá đã qua quy trình này thì người mua về dễ nuôi thành công hơn.

Khi mang cá về nhà, bạn cho chúng ăn nhiều loại thức ăn cỡ nhỏ để cá lên cân và khỏe lại. Trùn huyết đông lạnh có thể quá to với cá còn nhỏ. Thay vào đó, bạn thử artemia mới nở, bo bo, cyclops, cám mảnh bóp vụn hoặc cám viên siêu nhỏ. Neon thích đớp mồi khi thức ăn đang chìm từ từ ở tầng giữa, chứ không thích nhặt dưới đáy. Vì thế, chia ra vài bữa nhỏ trong ngày là cách cho ăn hiệu quả nhất.

Bệnh neon tetra (NTD) là gì?

NTD là một trong những bệnh hay bị chẩn đoán nhầm nhất trong giới chơi cá. Cá neon bị bệnh không có nghĩa là nó mắc bệnh neon tetra. Cá nổi đốm trắng thì nhiều khả năng là bệnh đốm trắng (ich). Cá có một mảng trắng trên thân thì đó có thể là triệu chứng của NTD, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh khác. NTD khá hiếm gặp. Thủ phạm gây mảng trắng nhiều khả năng là nhiễm khuẩn hoặc nhiễm nấm thông thường. Cách nên làm là dùng bộ ba thuốc cách ly (trị vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng), đồng thời cho ăn thức ăn tươi và chăm sóc tốt để cá khỏe lên. Nếu bệnh vẫn không dứt và cá cứ chết dần theo thời gian thì lúc đó mới có thể nghĩ đến NTD.

Con cá neon này có một mảng trắng nhỏ trên thân. Muốn chẩn đoán chính xác thì cần thiết bị xét nghiệm chuyên dụng và người được đào tạo bài bản.

NTD do một loại vi khuẩn mycobacterium gây ra. Người ta đôi khi nhầm loại vi khuẩn này với bệnh lao cá. Nó phát triển mạnh khi nước ấm, ít oxy hòa tan, pH thấp và nhiều chất hữu cơ. Mà bể nuôi neon lại thường có nhiều điều kiện như vậy. Trong ấn phẩm Mycobacterial Infections of Fish, Tiến sĩ Ruth Francis-Floyd viết: "Nuôi dưỡng kém, stress kéo dài hay bất cứ điều gì làm suy giảm chức năng miễn dịch của cá đều làm tăng khả năng nhiễm bệnh."

Cách phòng bệnh neon tetra

Đáng tiếc là hiện chưa có cách chữa NTD, và bệnh này lây rất mạnh. Vì thế, cách tốt nhất là phòng bệnh và hạn chế lây lan. Cá mới mua về, bạn nên cách ly riêng vài tuần. Như vậy bạn có thời gian theo dõi sức khỏe của chúng, còn cá cũ trong bể chính không bị phơi nhiễm. Bể cách ly cũng là chỗ để cá hồi sức sau chuyến vận chuyển vất vả từ trại về. Bạn giữ nước mát hơn một chút, khoảng 23–24°C, và không thả chung cá có tính lãnh thổ. Bạn nên thêm đá sủi hoặc lọc vi sinh (lọc bông) để tăng oxy, và cho cá ăn đa dạng các loại thức ăn tốt.

Nếu bạn thấy một con neon bệnh, nhiều khả năng là NTD, mà chăm thế nào cũng không đỡ, thì có thể bạn phải tính đến chuyện an tử nó để cứu cả đàn.

Vì sao cá neon bị cong xương sống?

Nhiều người coi cong xương sống hay vẹo mình là triệu chứng của NTD. Tuy vậy, cá neon dị dạng nhiều khả năng là do lỗi từ khâu sinh sản. Các trại sản xuất cá nano với số lượng khổng lồ nên không có thời gian lọc ra những con cong lưng. Họ thậm chí không đếm từng con mà cân cá để ước lượng số lượng khi giao hàng. Phải đến khi cá về tiệm, nhân viên mới có thể có thời gian vớt bớt những con dị tật, vì họ không muốn tiệm trông tệ. Nếu bạn mua neon lúc cá còn quá nhỏ thì rất khó nhận ra con nào cong xương. Tật này chỉ lộ rõ khi cá lớn lên. Cong xương sống không phải triệu chứng thường gặp khi nhiễm mycobacterium. Nó có thể do dị tật bẩm sinh hoặc do chấn thương.

Nói ngắn gọn, bạn đừng sợ cá neon hay bệnh neon tetra. Có tiệm cá đã qua tay hàng nghìn, hàng nghìn con cá trong nhiều năm. Họ có mất vài con vì mycobacterium nhưng chưa từng thấy NTD bùng phát hay xóa sổ cả bể neon. Neon cũng bền bỉ như những loài cá nano bơi đàn khác. Đây được xem là một trong những loài cá đẹp và đáng chọn nhất cho bể trưng bày.