Botia sp. aff. rostrata - Một cuộc thảo luận

Tổng hợp hai bài viết bàn về loài cá này. Rất có thể đây là một loài chưa được mô tả.

Bogdan Janiczak, ngày 8 tháng 5 năm 2002

Lần này tôi lại muốn khuấy động anh em mê Botia một chút, bằng chuyện danh tính của mấy con cá trong một lô hàng từ Ấn Độ hồi mùa thu năm ngoái. Tháng 10/2001, tôi gặp vài con Botia con bán dưới tên thương mại Golden Zebra loach (nghe quen không?). Cái tên đó khiến tôi nghĩ chúng có thể là những con Botia histrionica con rất đẹp. Thế nhưng chỉ sau hai tuần, cả đàn tám con đã tách thành hai nhóm trông khác nhau. Một nhóm đúng là B. histrionica. Nhóm còn lại gồm bốn con, ít nhất là lúc đầu, trông giống B. rostrata con. Tôi chụp một tấm ảnh lúc chúng còn nhỏ và gửi cho hai người tốt bụng nhờ xem giúp, khi ấy tôi chưa nói ra mình đang nghi gì. Cả hai lần, câu trả lời đều là B. histrionica (cho rõ ràng, tôi đính kèm luôn tấm ảnh đó). Hôm qua, tôi may mắn chụp được ảnh đẹp của hai con trong số cá tôi đang nói. Mời mọi người xem và cho ý kiến. Chúng đúng là B. rostrata, hay có thể là một loài khác của Ấn Độ?

Có thể bạn đã biết, tôi từng nuôi B. rostrata trong bể một thời gian, từ lúc chúng còn là cá con, và chúng luôn trông khác mấy con này. Hơn nữa, tư liệu trên mạng thường cho thấy loài này có những bộ sọc dọc kép, thường không đều. Một con B. rostrata điển hình có ánh vàng óng rất đẹp trên khắp thân. Còn cá của tôi có hoa văn ngang màu đen nổi bật. Phần thân dưới, ngay dưới đường bên, có màu trắng bạc, còn phần trên màu vàng hoặc vàng ánh. Những con trong ảnh khoảng chín tháng tuổi và đã to bằng B. rostrata trưởng thành. Tôi nuôi chung chúng trong một bể biotope Ấn Độ nên so sánh được rất trực tiếp. Tiếc là hiện tôi chưa có ảnh chụp cả nhóm :-).

Đặt tất cả những gì đã biết cạnh những gì tự mình quan sát được, tôi vẫn còn do dự, chưa dám kết luận chắc chắn. Tôi nghĩ đây là lúc thích hợp để đưa trường hợp này ra rộng hơn và nghe nhận xét, ý kiến của cả người chơi lẫn giới chuyên môn. Kể cả nếu đó là B. rostrata thì tư liệu này cũng góp thêm vào cơ sở dữ liệu vốn còn hạn chế.

Trân trọng,
Bogdan J. Janiczak

Bogdan Janiczak / Kamphol Udomritthiruj, ngày 4 tháng 8 năm 2002

Tôi quay lại với thêm thông tin và ảnh về mấy con Botia đáng ngờ tìm thấy vài tháng trước, lẫn trong đám Botia histrionica. Rốt cuộc, có vẻ cá trong ảnh là một loài Botia mới, chưa được mô tả khoa học. Nó rõ ràng có nét giống B. rostrata, nhưng cũng có những điểm khác mà tôi đã nêu ở bài trước. Trong thời gian đó, tôi đã liên lạc với Kamphol Udomritthiruj, và xin trích lại câu trả lời của anh ấy:

“À, tôi biết con loach bí ẩn này. Tôi cũng từng thấy chúng và sẽ chụp ảnh trong một, hai tuần tới. Đúng là chúng trông giống B. rostrata của Ấn Độ, chỉ trừ hai điểm. Thứ nhất, chúng đến từ Myanmar (Burma) và lẫn trong đám histrionica. Thứ hai, những con Myanmar mà tôi biết dài 10-13 cm... RẤT LỚN, màu tương phản mạnh. Chúng khác đáng kể với Tenasserim Emperor Botia ở chỗ không có màu vàng. Chúng khác histrionica ở dải sọc kép, và khác rostrata ở kích thước cùng vùng phân bố.”

Như bạn thấy, mùa hè này có vẻ được mùa phát hiện Botia mới. Tôi không trực tiếp đánh bắt hay buôn bán cá, nên thấy mình rất may khi tìm được loài này và nhận ra nó khác với các loài trong họ Botia đã biết trước đây. Cá của tôi còn nhỏ, các đặc điểm của con trưởng thành chưa lộ rõ. Khi xem ảnh cá trưởng thành (tôi hy vọng sớm có :-)), bạn sẽ thấy loài này khác những gì đã biết đến nay ra sao. Cá nhân tôi cho rằng con loach Myanmar mới này có nét giống Botia rostrata của Ấn Độ. Cho đến khi có mô tả khoa học đầy đủ, tôi sẽ gọi nó là Botia sp. aff. rostrata.

Tôi cũng quyết định gửi thêm một thư viện ảnh nhỏ về loài Botia sp. aff. rostrata mới và rất thú vị này, mong là bạn và độc giả của LOL thấy có ích. Đây là ảnh những con khác, không phải mấy con đã chụp hồi tháng Năm. Bạn cứ thoải mái dùng các ảnh đính kèm. Tôi mong sớm nhận được phản hồi từ những người khác, cả trong giới chơi lẫn giới kinh doanh.

Trân trọng,
Bogdan J. Janiczak