Cách lắp phông nền 3D cho bể cá: cắt, khoan lỗ và dán silicone

Phông nền 3D làm bể có chiều sâu, có hang hốc và đổ bóng mà tấm dán phông phẳng không làm được. Phông mua về hiếm khi vừa khít với bể. Nó thường dài hơn, cao hơn, và bạn còn phải tính chỗ đặt lọc, đường nước chảy ra sau phông và cách giữ cá không lọt vào khe sau.

Bài này đi từng bước để lắp một tấm phông 3D bằng xốp cứng vào bể dài khoảng 122 cm: mở hộp, kiểm tra, đo và cắt, khoan lỗ cho nước lưu thông, rồi dán silicone cố định. Cách làm áp dụng được cho phần lớn các loại phông xốp đúc sẵn. Mỗi loại phông có thể cần chỉnh một chút, bạn chọn cách nào hợp với tấm của mình.

Mở hộp và kiểm tra phông

Phông thường được gửi trong thùng giấy, chèn xốp ở các cạnh và quấn màng xốp hơi bên ngoài. Khi rạch thùng, bạn chỉ dùng mũi dao hoặc lưỡi lam rạch đứt lớp băng keo. Rạch sâu là dễ cắt trúng mặt phông. Trên thùng thường có ghi chiều mở. Mở đúng chiều thì phần trên của phông lộ ra và rút ra rất dễ. Mở ngược thì khá khó lấy.

Trong hộp ngoài phông thường có một miếng lưới nhựa. Đừng vứt đi vì miếng lưới này dùng để chắn lỗ thông nước ở bước sau. Lấy phông ra, bạn xem kỹ cả mặt trước và mặt sau xem có sứt mẻ gì không. Phông loại này rất nhẹ. Tấm dài 122 cm chỉ nặng khoảng 2 kg. Mặt sau rỗng, lớp xốp dày chừng 2,5 cm, chỗ dày nhất của cả khối khoảng 25–30 cm. Lớp ngoài là một lớp phủ cứng giống đá, được sơn tay.

Vì sao nhiều người không tự đúc phông bằng xi măng

Phông tự làm bằng xốp trộn xi măng là lựa chọn quen thuộc vì rẻ. Thực tế loại này hay bở và vỡ vụn chỉ sau vài tháng ngâm nước. Xi măng còn tiết khoáng ra nước và đẩy pH lên rất cao. Trong thời gian dưỡng, pH có thể vọt lên mức bộ test không đo nổi, và bạn phải ngâm xả nhiều tuần liền. Phông sợi thủy tinh thì bền gần như vĩnh viễn, nhưng tốn vật liệu và mất chừng 10–12 giờ công cho một tấm 122 cm. Nếu tính cả công sức, tiền tự làm nhiều khi cũng ngang tiền mua phông đúc sẵn. Ai thích tự tay làm thì vẫn làm được, chỉ cần biết trước cái giá phải trả.

Đo bể và cắt phông cho vừa

Bạn đo lòng trong của bể, tức là từ mặt kính trong bên này sang mặt kính trong bên kia, chứ không đo kích thước ngoài. Ví dụ bể dài ngoài 122 cm nhưng lòng trong chỉ khoảng 119 cm. Phông dài 122 cm thì phải bỏ đi hơn 2,5 cm ở một đầu. Cắt đầu nào cũng được.

Chiều cao cũng tính tương tự. Bể cao 51 cm, sau khi lắp thanh giằng trên miệng thì còn khoảng 49,5 cm. Cắt phông cao vừa sát mép dưới thanh giằng thì cá không nhảy qua đầu phông ra phía sau được. Phông cao 57 cm thì cần cắt bớt khoảng 7,5–9 cm.

Trước khi cắt, bạn thử lật phông xem muốn mặt nào làm đáy. Đặt theo một chiều thì đáy có hang, nhiều bóng tối. Lật ngược lại thì bố cục khác hẳn. Quyết định xong rồi mới đánh dấu.

1. Đo và kẻ đường cắt bằng bút lông.
2. Dùng cưa tay hoặc cưa sắt. Không dùng máy cưa điện vì nó dễ làm vỡ lớp phủ và xốp.
3. Cắt thiếu một chút so với số đo. Cắt thiếu thì cắt thêm được, còn cắt lố thì không gắn lại được.
4. Cưa chậm, đều tay, và để ý tay mình. Cưa được một nửa thì lật phông, cưa nốt từ phía kia cho đường cắt thẳng.
5. Đặt thử vào bể. Hai bên nên chừa một khe nhỏ để chạy đường silicone.

Lỡ cắt hụt quá tay, bạn dùng silicone trám vào khe hở.

Bể có thanh giằng giữa thì làm sao

Nhiều bể có thanh giằng ngang giữa miệng không tháo được, nên không thể đưa nguyên tấm phông dài vào. Cách xử lý là cắt phông làm đôi theo đường chéo, đưa từng nửa vào bể rồi ghép lại. Nghe thì hơi liều, nhưng vết cắt chéo trên bề mặt đá giả nhiều khả năng gần như không nhìn thấy sau khi ghép.

Tính trước chỗ đặt lọc

Lúc đặt thử phông, bạn sẽ thấy phía sau còn một khoảng trống. Có loại phông hơi ngả ra trước nên khoảng trống còn rộng hơn. Bạn phải quyết định chỗ đặt lọc trước khi dán silicone. Ví dụ với bể khoan lỗ thì phải tính lỗ xả và lỗ hồi đặt ở đâu. Với lọc thùng thì tính đường ống chạy chỗ nào. Thiếu chỗ thì kéo phông ra trước một chút rồi mới dán. Phông 3D chiếm bớt thể tích bể, đó là cái giá phải chấp nhận.

Trong video

• Xem video từ ▶ 18:32 Phông đá 3D đặt thử sát thùng, thấy rõ độ dày chiếm chỗ.
• Xem video từ ▶ 19:52 Mặt cắt phông 3D cho thấy phần dày và khoảng trống phía sau.

Nếu đã biết vị trí ống hồi, bạn khoan sẵn lỗ trên phông để luồn ống qua, cách làm giống bước khoan lỗ thông nước bên dưới.

Khoan lỗ thông nước và gắn lưới chắn cá

Khi lọc nằm sau phông, nước phải có đường chảy ra sau. Phông đã dán kín đáy và hai bên, mực nước lại thấp hơn đỉnh phông, nên cách duy nhất là khoan lỗ xuyên qua phông và bịt lưới để cá không chui vào.

Trong video

• Xem video từ ▶ 21:31 Đặt mũi khoét lỗ lên miếng lưới nhựa để so kích thước cắt.
• Xem video từ ▶ 24:20 Dùng máy khoan với mũi khoét để khoan lỗ xuyên qua phông đá.

1. Cắt lưới nhựa bằng kéo sắc thành các miếng đủ phủ kín lỗ khoan. Với mũi khoét lỗ khoảng 4,4 cm, một miếng lưới nhỏ là đủ.
2. Chọn chỗ khuất như dưới gờ đá hay trong hốc để khoan. Kiểm tra lại xem mũi khoan có tiếp cận được chỗ đó không rồi hãy khoan.
3. Ở chỗ lồi lõm, bạn cho máy khoan chạy trước rồi mới chạm vào phông. Ở chỗ phẳng hơn, đặt mũi khoan dẫn tâm chạm phông trước rồi mới bóp cò. Làm vậy thì mũi khoan ít bị giật.
4. Lật phông ra mặt sau, bôi silicone quanh miệng lỗ thật dày rồi ấn miếng lưới vào. Mặt sau không ai nhìn thấy nên lem nhem cũng không sao.
5. Lưới không dẻo lắm nên hay hở mép. Chỗ nào hở thì trám thêm silicone.
6. Ở mặt trước, mép lỗ khoan thường lộ màu xốp trắng. Bạn quét một lớp silicone mỏng quanh mép, rắc sỏi hoặc cát nền lên, để khô thì lỗ hòa vào phông.

Ba bốn lỗ là đủ cho phần lớn bể. Nếu chưa biết lưu lượng bơm, bạn cứ khoan dư một lỗ. Nên rải các lỗ ra nhiều chỗ, đừng dồn hết về một phía, để nước sau phông lưu thông đều.

Dán phông vào bể bằng silicone

1. Đặt phông vào đúng vị trí, dùng bút lông xóa được vẽ theo viền đáy phông lên kính đáy.
2. Nhấc phông ra, bơm một đường silicone dày chạy theo nét vẽ. Dùng loại silicone an toàn cho cá, không có chất chống nấm mốc.
3. Hạ phông xuống đè lên đường silicone, ấn nhẹ cho đến khi thấy silicone bị ép. Chỗ nào phông chưa chạm silicone thì chỉnh cho khớp.
4. Dán đáy xong mới bơm silicone hai bên hông. Làm cùng lúc thì khi ấn phông xuống, bạn dễ gạt mất đường silicone bên hông.
5. Lấy ngón tay vuốt cho đường silicone dưới chân phông phẳng đều.
6. Chờ 24–48 giờ cho silicone khô hẳn rồi mới châm nước. Phần silicone lem ra ngoài thì để khô rồi cạo bằng dao lam.

Bắt đầu từ đâu

• Đo lòng trong bể, tính cả chiều cao sau khi lắp thanh giằng, rồi so với kích thước phông.
• Quyết định lọc đặt sau phông hay ở ngoài, và đường ống chạy chỗ nào, trước khi cầm cưa.
• Chuẩn bị cưa tay, mũi khoét lỗ, lưới nhựa và silicone an toàn cho cá.
• Để dư thời gian 1–2 ngày cho silicone khô trước khi châm nước.