Đi ống bể có sump: tính lưu lượng, khoan bể, lắp bulkhead

Bể có sump (lọc tràn đặt dưới tủ) cần đường ống chạy xuyên qua kính hoặc vách bể. Nước từ bể chính chảy xuống sump qua ống tràn, rồi bơm đẩy ngược lên qua đường hồi. Khâu này làm sai thì nhẹ là ồn, nặng là tràn nước ra nhà. Cách làm dưới đây áp dụng được cho bể kính, bể mica (acrylic) lẫn bể gỗ dán.

Bài đi theo đúng thứ tự làm: tính lưu lượng, chọn cỡ bulkhead, khoan lỗ, lắp thử, rồi chọn kiểu ống tràn. Ví dụ xuyên suốt là một bể khoảng 570 lít đi kèm sump chứa thường trực khoảng 190 lít nước.

Cần lọc bao nhiêu nước mỗi giờ

Mọi lựa chọn về ống đều bắt đầu từ lưu lượng. Con số này phụ thuộc vào thể tích bể và kiểu lọc. Với sump, nhiều người chọn cho toàn bộ nước quay vòng qua lọc khoảng 4–6 lần mỗi giờ. Đây là mức hay dùng chứ không phải quy định cứng.

Chỗ hay bị quên là nước trong sump. Nước nằm trong sump cũng phải quay vòng, nên phải cộng nó vào thể tích.

1. Bể chính khoảng 570 lít. Nếu chỉ tính bể thì 4–6 vòng mỗi giờ là khoảng 2.300–3.400 lít/giờ.
2. Sump chứa thêm khoảng 190 lít, nâng tổng lên khoảng 760 lít.
3. Với 760 lít, 4–6 vòng mỗi giờ là khoảng 3.000–4.500 lít/giờ. Đây mới là con số dùng để chọn bơm và ống.

Chọn cỡ bulkhead và để dư bao nhiêu

Bulkhead là khớp nối thông vách. Nó cho nước đi từ trong bể ra ngoài qua một lỗ khoan trên kính, mica hay gỗ. Bulkhead cũng có mức lưu lượng tối đa theo cỡ.

Nếu hệ thoát nước chỉ vừa đủ với lưu lượng bơm thì lỡ ống tràn có trục trặc gì là bể chính dễ tràn. Vì vậy hệ thoát nước nên chịu được nhiều hơn hẳn lưu lượng bơm. Nhiều người lấy mức gấp đôi. Với bơm khoảng 4.500 lít/giờ thì đích nhắm là hệ tràn chịu được khoảng 9.000 lít/giờ.

Ghép một bulkhead 4 cm với một bulkhead 2,5 cm gắn Durso chỉ được khoảng 7.900 lít/giờ, chưa tới mức gấp đôi. Đổi ống phi 34 sang ống thẳng thì tổng lên khoảng 9.500 lít/giờ, đạt yêu cầu. Thực ra 7.900 lít/giờ có thể vẫn đủ cho bơm. Nhưng với chuyện tràn nước thì dư nhiều vẫn yên tâm hơn.

Nên khoan thêm một lỗ riêng có van để xả nước khi thay nước. Mở van là nước chảy thẳng ra đường thoát, nên ai thay nước nhiều sẽ thấy rất đỡ cực.

Chọn mũi khoan cho kính, mica và gỗ

Lỗ khoan phải bằng đúng phần thân ren của bulkhead, không phải bằng vành. Cách thử đơn giản là chụp mũi khoét lỗ (hole saw) lên thân bulkhead. Mũi trượt vừa khít bên ngoài thân là đúng cỡ. Lỗ to hơn vành thì bulkhead lọt luôn qua lỗ.

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:56 Cầm bulkhead có phần thân ren và vành, đang đối chiếu với mũi khoét.
• Xem video từ ▶ 9:55 Cầm mũi khoét lỗ trên tay để so cỡ với thân bulkhead.

• Bể mica và bể gỗ dán: dùng mũi khoét gỗ có mũi khoan dẫn ở giữa. Mũi dẫn giữ đúng tâm khi phần khoét quay. Hầu hết dụng cụ làm gỗ đều dùng được cho mica.
• Bể kính: dùng mũi khoét phủ bột kim cương. Lúc khoan phải có nước tưới liên tục, nên làm ở ngoài trời.

Khoan lỗ trên bể mica thế nào

Trước khi khoan, chọn vị trí cho kỹ. Lỗ không nên sát mép vì đáy bể đặt trên khung tủ, ống sẽ vướng thanh giằng. Đặt bulkhead và ống vào đúng chỗ muốn lắp ở phía trong bể để xem có vừa không. Sau đó lật sang mặt kia, vẽ theo viền ngoài bulkhead để đánh dấu lỗ.

1. Lắp mũi khoét vào máy khoan và chuẩn bị sẵn một xô nước.
2. Đặt mũi dẫn vào tâm. Bắt đầu bằng vài nhịp bấm ngắn để mũi không trượt lung tung.
3. Khoan đều tay, không cần đè mạnh. Cảm giác giống khoan gỗ nhưng lâu hơn.
4. Mũi nóng lên, có lúc bốc khói. Mica bắt lửa được nên cứ một lúc lại nhúng mũi vào xô nước. Mỗi lỗ thường chỉ cần nhúng một hai lần.
5. Đeo kính bảo hộ. Mảnh mica thường văng ra hai bên nhưng vẫn có thể bắn vào mắt.
6. Khoan thủng xong thì nhúng mũi vào nước lạnh ngay. Mica nóng chảy dính trong lòng mũi, để nguội tự nhiên thì nó cứng lại và gần như không lấy ra được.
7. Để lấy miếng mica ra, luồn tuốc nơ vít nhỏ qua các lỗ thông hơi bên hông mũi khoét rồi lấy búa gõ nhẹ.

Nếu đáy bể đã sơn đen thì rất khó thấy mũi đang ăn tới đâu, máy dễ bị vọt qua lúc thủng. Nên khoan trước khi sơn.

Lắp bulkhead sao cho không rò

Bulkhead nào cũng kèm một vòng ron cao su. Một mặt ron có gờ, mặt kia phẳng. Mặt phẳng áp vào vành bulkhead, mặt có gờ quay ra ngoài. Ron nằm ở phía trong bể và làm kín giống silicone, nên không cần bôi thêm keo.

1. Luồn bulkhead từ trong bể xuống, ron nằm giữa vành bulkhead và kính.
2. Vặn ốc phía dưới bằng tay cho chặt. Thường vậy là đủ.
3. Không siết quá tay. Siết mạnh có thể làm nứt kính, mica hoặc vỡ ốc. Chuyện này không hay gặp nhưng có xảy ra.
4. Chỉ biết có rò hay không khi đổ đầy nước thử.

Nếu bị rò, xử lý theo thứ tự sau:

• Thay ron mới hoặc lót thêm một ron.
• Dùng kìm chết vặn thêm một chút, chỉ hơn sức tay một ít. Phần lớn trường hợp đến đây là hết rò.
• Nếu vẫn rò thì tháo ra, bôi silicone cả mặt trên lẫn mặt dưới rồi lắp lại. Chờ silicone khô 24–48 giờ.

Mặt tủ cũng phải khoét lỗ để đi ống. Lỗ khoảng gấp đôi cỡ cần thiết là vừa để thò tay vào vặn ốc, nhưng đừng khoét quá to làm yếu tủ. Ốc phía dưới to gần bằng đầu bulkhead phía trên, nên phải chừa đủ chỗ để nó không cấn vào tủ hay khung.

Ống Durso và ống thẳng khác nhau ra sao

Ống kiểu Durso có một co 90 độ ở đầu trên. Nước đi vào từ miệng dưới của co rồi chảy xuống ống. Co này chặn tiếng hút ồng ộc. Nếu bỏ co, nước tràn thẳng qua miệng ống và sinh ra tiếng hút rất to, rất khó chịu. Trên co có gắn một ống khí nhỏ. Ống này cho không khí lọt vào nên ống không bị hút, nước cứ thế tràn xuống đều. Durso chạy một mình thì khá êm, nhưng vẫn có tiếng nước rơi trong ống.

Ống thẳng là kiểu thoát nước hiệu quả nhất. Nước dâng tới miệng ống rồi chảy xuống.

Muốn thật êm thì có thể kết hợp cả hai:

• Ống thẳng phi 34, đặt cao hơn, chịu phần lớn lưu lượng. Bên dưới ống lắp van bi.
• Ống kiểu Durso phi 49 làm đường dự phòng.
• Siết van bi từ từ. Phần nước ống thẳng không thoát kịp sẽ dâng lên và tràn sang ống Durso. Ống Durso lúc này chỉ chảy rỉ rả nên gần như không nghe tiếng.
• Nếu ống thẳng bị nghẹt (chuyện rất khó xảy ra) thì toàn bộ nước dồn sang ống Durso phi 49. Cỡ ống này đủ gánh hết lưu lượng bơm.

Đường hồi có thể dùng ống khớp nối uốn được (loc-line), đưa hai đầu ra phía sau tấm phông nền trong bể.

Vì sao chưa dán keo vội

Giai đoạn này mọi thứ chỉ là lắp thử. Đặt bể lên tủ ở vị trí gần đúng, lắp bulkhead, gắn ống để xem có vừa không. Chưa bôi silicone, chưa dán keo ống PVC. Lý do là vị trí cuối cùng còn phụ thuộc vào hệ lọc. Dán ống và đi đường dưới tủ trước khi sump nằm đúng chỗ thì dễ lệch, phải cắt bỏ làm lại. Đặt sump xong mới dán cố định.

Bắt đầu từ đâu

• Cộng thể tích bể chính với nước trong sump, rồi nhân 4–6 để ra lưu lượng cần.
• Chọn tổ hợp bulkhead và ống tràn chịu được khoảng gấp đôi con số đó.
• Đặt ống thử ở phía trong bể, kiểm tra khoảng cách tới khung tủ rồi mới đánh dấu và khoan.
• Lắp thử toàn bộ, chờ dựng xong sump rồi mới dán keo.