Lắp ống, bơm hồi, UV và sưởi cho bể cá có lọc sump

Khoan lỗ thành bể và vẽ xong sơ đồ ống mới được nửa đường. Phần khó hơn là lắp thật: ống xả, đường hồi, hệ thay nước, rồi tới bơm, đèn UV, sưởi và powerhead. Chỉ cần sai một mối keo hoặc chọn sai bơm là bể dễ rò nước, ồn hoặc yếu dòng.

Bài này đi lần lượt từng bước lắp cho một bể acrylic khoảng 750 lít chạy lọc sump. Bạn sẽ biết cần lắp thử gì trước khi dán keo, làm lỗ ngắt siphon thế nào, chọn bơm hồi và đèn UV theo cách nào cho đúng.

Vì sao phải lắp thử trước khi dán keo

Keo dán ống nhựa khô rồi thì không gỡ ra được. Vì vậy bước đầu tiên là ráp khô toàn bộ: rắc co xuyên thành bể (bulkhead), các khớp nối ren, đoạn ống PVC, van bi, co nối. Lúc ráp thử bạn kiểm tra luôn xem có thiếu món nào không và các đường ống có vướng nhau không.

Chỗ nào chưa chắc về vị trí cuối cùng thì để đó, đừng dán vội. Miệng ra của đường hồi là ví dụ điển hình. Nên đợi chọn xong vị trí đặt đầu hồi rồi mới làm lỗ ra trên background, đỡ phải khoét lại.

Đường hồi và lỗ ngắt siphon

Đường hồi trong bể mẫu chỉ có một đầu ra, đưa khoảng 3.400 đến 4.500 lít/giờ quay về bể. Đầu ra dùng ống khớp nối xoay (loc-line) để chỉnh hướng tùy ý.

Miệng hồi nằm dưới mặt nước vài cm thì cần có lỗ ngắt siphon (siphon break). Khi cúp điện, bơm ngừng chạy và nước trong bể sẽ bị hút ngược qua đường hồi xuống sump. Nước cứ chảy cho tới khi mặt nước hạ xuống thấp hơn miệng ống. Phần lớn trường hợp lượng nước này đủ làm tràn sump.

1. Khoan một lỗ nhỏ trên ống hồi, ngay ngang mặt nước hoặc thấp hơn vài mm.
2. Khi mặt nước vừa hạ, lỗ hở ra gần như ngay lập tức và không khí lọt vào ống.
3. Có không khí vào thì siphon bị ngắt và nước ngừng chảy ngược.

Ống xả chính và hệ thay nước gắn sẵn

Ống xả chính (standpipe) dẫn nước từ bể xuống sump, có gắn van bi để chỉnh lượng nước hút xuống. Mực nước vận hành nằm dưới mép bể khoảng 2,5 đến 5 cm. Có vài điểm cần để ý khi đặt các ống xả:

• Các ống xả không đặt sát nhau và không quay miệng vào nhau. Nếu đặt vậy, ống này có thể hút nước của ống kia hoặc tạo xoáy.
• Chiều cao các ống được tính sao cho khi ngừng bơm, nước rút xuống tới một mức rồi dừng, không nhỏ giọt mãi qua ống khác.
• Ống xả nằm dưới mặt nước thì êm hơn hẳn, ít tiếng róc rách và nhỏ giọt. Lắp được kiểu này thì nên lắp.

Bể mẫu không có hộp tràn (overflow) lộ ra. Thay vào đó là bốn lỗ xả giấu dưới các mỏm đá của background, mỗi lỗ phủ một lớp lưới nhựa để cá không lọt vào. Có thêm một lỗ khoan ngang mặt nước để hút váng.

Hệ thay nước là phần đáng làm nhất. Bạn gắn một ống đứng trong bể, đầu dưới có van bi và nối với ống mềm dẫn ra cống hoặc bồn tắm. Bình thường van đóng. Lúc cần thay nước chỉ việc mở van, nước tự hút ra. Chiều dài ống đứng quyết định lượng nước rút đi. Ống trong bể mẫu cho mỗi lần thay khoảng 60%, tháo ống ra thì xả được gần hết.

Dán keo ống thế nào cho chắc

1. Chà nhám mặt ngoài của đầu ống cắm vào và mặt trong của khớp nhận. Keo bám chắc hơn khi bề mặt đã nhám.
2. Quét keo rồi ghép ngay. Bể mẫu dùng keo dung môi Weld-On 16, loại thường dùng cho acrylic nhưng dán được cả PVC, CPVC và ABS. Loại này khô nhanh và dùng chuyển tiếp giữa ống PVC với ABS được.
3. Mối dán PVC thường kín sau khoảng 10 phút. Muốn châm nước thì nên chờ ít nhất 6 giờ. An toàn hơn là để 12 đến 24 giờ.
4. Châm nước và thử rò rỉ trong một hai ngày đầu. Nếu rò thì xả bể và dán lại.

Đừng để bể khô quá lâu nếu vật liệu lọc đã có vi sinh. Vật liệu nằm khô càng lâu thì vi sinh chết càng nhiều.

Chọn bơm hồi theo cột áp, không theo con số trên hộp

Lưu lượng in trên hộp bơm luôn là lưu lượng ở cột áp bằng 0. Nghĩa là bơm đặt dưới sàn và không phải đẩy nước lên chút nào. Đẩy nước lên càng cao thì nước ra càng ít. Bơm mẫu ghi khoảng 5.700 lít/giờ. Đẩy lên 30 cm thì còn khoảng 5.300 lít/giờ. Đẩy lên khoảng 1,2 m thì chỉ còn chừng 4.500 lít/giờ.

Hãng bơm nào cũng in biểu đồ lưu lượng trên bao bì. Bạn tìm độ cao cột áp thực tế của bể mình trên trục chiều cao, dóng sang đường biểu đồ rồi đọc lưu lượng. Đó mới là con số bơm đẩy được thật. Nếu muốn dư lưu lượng để phòng hờ, có thể chọn bơm mạnh hơn rồi gắn van bi để bớt dòng.

Đường hồi càng thẳng thì càng ít mất dòng. Mỗi co 90 độ đều làm giảm lưu lượng. Co 45 độ đỡ hơn, còn ống mềm tốt nhất vì không có góc gắt. Nên chọn ống mềm không bị gập khi vòng qua vật cản và có đầu cao su đủ dày để siết kẹp mà không rách. Ống mỏng có khi bị kẹp siết đứt.

Đèn UV: chọn công suất và lưu lượng

Trong bể mẫu, nước từ bơm hồi đi qua đèn UV rồi mới lên bể. Mục đích chính là trị nước xanh do rêu hại trôi nổi (green water) và giữ nước thật trong.

Quy tắc này chỉ để ước lượng nhanh. Mỗi kiểu đèn UV thiết kế khác nhau nên vẫn phải xem khuyến nghị của hãng. Bóng UV thường dùng được khoảng 14 tháng, có bóng chạy tới 18 tháng. Nhược điểm là bóng thay khá đắt, nên tính trước khoản này.

Sưởi, powerhead và đèn

Sưởi. Acrylic giữ nhiệt tốt hơn kính nhiều. Nhờ vậy bể khoảng 750 lít chỉ cần một cây sưởi 350 W. Sưởi đặt ở ngăn nước vào của sump. Nước từ bể xuống được sưởi ngay rồi mới qua ngăn vi sinh. Bộ điều nhiệt rời đặt bên ngoài cho phép chỉnh nhiệt mà không phải nhúng tay vào nước. Sump làm bằng kính dễ thất nhiệt hơn, nên đậy nắp kín.

Trong video

• Xem video từ ▶ 24:16 Sump kính đặt trong tủ gỗ dưới bể, cạnh khung đỡ.
• Xem video từ ▶ 24:55 Thiết bị đặt trong ngăn sump bằng kính dưới tủ bể.

Powerhead sau background. Background 3D rỗng hay bị phàn nàn vì cặn bẩn đọng phía sau. Cách sửa rất đơn giản là gắn một powerhead vào vách sau background cho nước luân chuyển. Trong bể đặt thêm một powerhead ở đáy, hướng về đầu bể đối diện để đẩy cặn đáy về phía lỗ xả.

Đèn. Đèn LED nằm trên nắp bể, đặt phẳng để không chói ra phòng. Mặt nước được khuấy mạnh nên ánh đèn tạo hiệu ứng lấp lánh trên đá và background. Ngoài ra chỉ cần máy sủi, đường ống khí có bộ chia và vài quả sủi.

Bắt đầu từ đâu

• Ráp khô toàn bộ đường ống, kiểm tra đủ phụ kiện và đúng vị trí rồi mới dán keo.
• Đo độ cao từ bơm tới miệng hồi, tra biểu đồ của hãng để chọn bơm cho đúng lưu lượng.
• Khoan lỗ ngắt siphon trên đường hồi, sau đó thử rút điện để xem nước ngừng chảy ngược chưa.
• Chờ keo khô ít nhất 6 giờ rồi châm nước, theo dõi rò rỉ trong một hai ngày trước khi thả cá.