Đặt cá online gửi máy bay: từ báo giá, nhận hàng đến thả bể

Nhiều loài cá ở cửa hàng gần nhà không có, hoặc có nhưng giá cao và chất lượng không như ý. Lúc đó đặt cá online từ một trại hay nhà nhập trong nước, gửi theo đường hàng không, là lựa chọn đáng cân nhắc. Quy trình này không rối như nhiều người nghĩ, miễn là bạn chuẩn bị đúng thứ tự.

Bài này đi qua từng bước: chọn người bán, xin báo giá, gom đơn chung, thanh toán và đặt chuyến bay, ra sân bay nhận hàng, xử lý cá chết khi đến, rồi cân nước và thả cá vào bể. Cách làm dưới đây áp dụng cho đơn hàng trong cùng một nước, quãng đường ngắn. Nhập cá từ nước ngoài thì còn nhiều giấy tờ khác, không nằm trong phạm vi bài.

Khi nào nên mua cá online

Trước khi đặt online, hãy ghé các tiệm cá quanh nhà xem họ có hoặc đặt được loài bạn cần không. Ủng hộ tiệm địa phương vẫn là chuyện nên làm. Đặt online hợp lý khi tiệm không có hàng, không nhập được, hoặc giá chênh quá nhiều mà chất lượng cá ở nguồn online lại tốt hơn.

Chọn người bán và xin báo giá

Người bán tốt cần đủ ba điều:

• Có loài bạn muốn mua, hoặc có danh sách cá phong phú nếu bạn chưa chốt loài.
• Có tiếng làm ăn đàng hoàng, giao hàng đúng hẹn.
• Cá về khỏe, đúng như mô tả.

Giá chỉ nên xét sau ba điều trên. Chọn xong người bán, bạn làm theo trình tự sau:

1. Xem danh sách cá của họ, chọn loài muốn mua.
2. Gửi email nêu rõ tên loài, số lượng và nơi bạn ở để xin báo giá.
3. Người bán gửi lại hóa đơn gồm tiền cá, thuế nếu có và phí vận chuyển.

Phí ship dao động rất rộng. Với đơn trong nước Canada, mức phí có thể từ 0 đến khoảng 150 đô la, tùy kích thước thùng, hãng bay và việc người bán có gửi hàng thường xuyên hay không. Một số người bán miễn phí ship khi đơn vượt một ngưỡng nhất định, chẳng hạn 1.200 đô la.

Gom đơn chung để chia phí ship

Ít ai tự mình đặt một đơn cả nghìn đô. Cách phổ biến là gom đơn với hội nhóm, diễn đàn địa phương hoặc vài người quen cùng chơi cá. Cả nhóm đặt chung một lần và chia tiền ship. Ví dụ phí ship 80 đô chia cho năm, sáu người thì mỗi người chỉ còn tầm 10–15 đô.

Mua chung còn có lợi khi nhiều người lấy cùng một loài. Nhiều người bán giảm giá theo số lượng, kiểu một con 5 đô nhưng lấy 10 con thì còn 2,5 đô một con. Không phải chỗ nào cũng làm vậy, nên cứ hỏi.

Muốn đơn chung chạy êm, nhóm chỉ nên cử một người điều phối. Chỉ người này liên hệ người bán. Ai trong nhóm có thắc mắc hay cần báo giá thì hỏi người điều phối, không tự nhắn cho người bán. Nếu mười người cùng nhắn một lúc thì người bán rối, đơn dễ sai.

Thanh toán, đặt chuyến bay và mã vận đơn

Phần lớn người bán yêu cầu trả tiền trước rồi mới đặt chuyến bay. Bạn không phải tự đặt gì cả. Người bán sẽ đưa vài ngày gửi được, bạn chọn ngày hợp lịch mình, sau đó họ đặt chuyến và trả cước.

Đặt xong chuyến, người bán gửi cho bạn mã vận đơn hàng không (airway bill, AWB). Đây là một dãy số, đôi khi có chữ, dùng để định danh kiện hàng và chuyến bay. Ra sân bay, bạn đưa mã này là nhân viên biết kiện nào của bạn.

Chuẩn bị gì trước khi cá về

Cá chỉ nên về khi bể đã chạy vi sinh xong (cycle) và bạn đã có kế hoạch thả cá, có cách ly hay không. Một bể chỉ có nước chưa ổn định thì đừng đặt cá. Nếu bể đã cycle nhưng chưa có con cá nào, nguy cơ lây bệnh sang đàn cũ không còn, nên nhiều người bỏ qua bước cách ly. Cách này không phải ai cũng làm.

Đồ nghề nên sẵn sàng cạnh bể trước khi đi lấy cá:

• Xô, thùng nhựa có nắp hoặc một bể phụ khoảng 38 lít.
• Vài cái vợt, trong đó có một cái to.
• Kéo để cắt túi khi dây thun buộc quá chặt.
• Thuốc khử amoniac, dùng khi cá ở trong túi lâu.
• Một cái ca hay hộp nhỏ để múc nước từ bể chính.

Ra sân bay nhận hàng

1. Vài tiếng trước giờ hạ cánh, vào trang của hãng bay, nhập số hiệu chuyến để xem chuyến đến đúng giờ, sớm hay trễ.
2. Không cần có mặt đúng giờ máy bay đáp. Thường phải thêm khoảng 25–45 phút thì hàng mới về đến khu hàng hóa.
3. Gọi trước cho sân bay hỏi chỗ nhận hàng. Khu hàng hóa thường không nằm cùng chỗ với nhà ga hành khách. Nói rõ là bạn có một kiện hàng gửi theo máy bay và cần địa chỉ nơi nhận.
4. Mang theo giấy tờ tùy thân có ảnh và mã AWB. Thông thường chỉ cần hai thứ này, nhưng không chắc thì gọi sân bay hỏi lại. Đây là lời khuyên quan trọng nhất: có gì không rõ, cứ hỏi sân bay.
5. Mang theo điện thoại hoặc máy ảnh.

Cá chết khi đến thì xử lý sao

Phần lớn người bán có chính sách bồi thường cá chết khi đến (dead on arrival, DOA). Với người bán tốt, chuyện cá chết khi về không nhiều. Đơn cả trăm con thường chỉ hao lẻ tẻ. Có người bán còn bỏ dư vài con để bù trước.

Nếu thấy cá chết, hãy chụp ảnh con cá trong túi khi túi còn nguyên, chưa mở. Một số người bán muốn có cả video. Mỗi nơi có điều kiện riêng. Có chỗ chỉ nhận báo trong vài tiếng sau khi hàng đến, có chỗ bảo hành 24–48 giờ hoặc cả tuần. Đọc kỹ chính sách trước khi đặt. Nếu không muốn mở thùng ở sân bay, về nhà hãy kiểm tra từng túi trước khi mở, thấy con nào chết thì chụp ngay.

Cá thường được đóng hai đến ba lớp túi, cho vào thùng xốp, kèm túi sưởi hoặc giấy báo tùy mùa. Mùa nóng thường không cần túi sưởi. Túi rỉ nước đôi khi vẫn xảy ra, nhưng thường chỉ rỉ chậm, không đáng lo.

Cân nước và thả cá vào bể

Cá nhỏ trong túi to, nhiều nước và nhiều khí thì amoniac khó tích tới mức nguy hiểm. Nếu cá ở trong túi lâu hoặc túi nhỏ, hãy mở túi và châm ngay thuốc khử amoniac theo lượng nước trong túi. Sau đó chỉ cần cân nhiệt rồi đưa cá ra khỏi túi càng sớm càng tốt.

Có hai cách chuyển cá tùy kích thước túi:

Cách thứ hai đỡ cực cho cá hơn rượt từng con trong túi. Cả hai cách đều tránh đổ nước lạ trong túi vào bể chính. Khi vớt, chỉ lấy một con mỗi lần để cá không đè lên nhau. Thả vợt vào nước và để cá tự bơi ra, không giũ mạnh.

Theo dõi sau khi thả

48 giờ đầu là lúc biết cá có trụ được hay không. Dấu hiệu tốt là không con nào nằm nghiêng, không con nào ngoi lên mặt nước, không con nào bơi loạn. Mới thả thì cá hay núp và giật mình, chuyện đó bình thường. Sau đó cá sẽ bơi khắp bể và ăn.

Với cá đĩa, tư thế bơi cho biết dòng chảy có mạnh quá không. Nếu cá bị dòng đẩy, bơi chật vật thì nên giảm dòng. Ví dụ giảm bớt sủi khí hoặc dời sủi ra góc sau. Hãy chờ vài ngày, xem cá ăn và phản ứng với thức ăn trong dòng chảy thế nào rồi mới chỉnh tiếp.

Mua số lượng lớn, đặc biệt cá cỡ nhỏ gửi đi xa, nên tính trước hao hụt khoảng 10–20%. Đây là con số theo kinh nghiệm, không phải lần nào cũng vậy. Nhiều đơn về đủ không mất con nào. Muốn giữ 8 con thì có thể mua 10.

Bắt đầu từ đâu

• Kiểm tra bể đã cycle xong, đồ nghề cân nước và vợt đã nằm sẵn cạnh bể.
• Hỏi trong hội nhóm địa phương xem có ai muốn gom đơn chung, rồi cử một người điều phối.
• Đọc kỹ chính sách DOA của người bán trước khi chuyển tiền.
• Gọi sân bay hỏi chỗ nhận hàng và giấy tờ cần mang trước ngày cá về.