Chăm bể thủy sinh mới set: đèn, thay nước, vệ sinh rêu và ngân sách

Set xong bể mới chỉ là bước đầu. Mấy tuần sau đó bạn sẽ phải lo chỉnh đèn, thay nước, dọn cặn trong rêu và xử lý rêu hại khi nó mọc. Nhiều người bỏ cuộc ngay giai đoạn này vì bể bị tảo silic phủ nâu hoặc rêu tóc giăng khắp nơi.

Bài này gom lại cách đặt lịch đèn, lịch thay nước cho bể mới, một mẹo vệ sinh rêu và moss ball khá hiệu quả, cùng vài gợi ý chia tiền khi set bể ở mức khoảng 15 triệu.

Đặt lịch đèn thế nào

Lúc chưa mua được đèn ưng ý, bạn có thể treo tạm một bóng đèn khác trong tuần đầu rồi thay sau. Đèn LED đời mới như Chihiros WRGB 2 điều khiển qua ứng dụng trên điện thoại (My Chihiros, có cho cả Android và iOS). Trong app có thể chỉnh từng kênh màu, chỉnh theo nhiệt độ màu Kelvin và hẹn giờ.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:49 Bể thủy sinh với đèn LED thanh treo phía trên, sáng đèn hồng.

Chế độ hẹn giờ nhanh (quickset) là phần tiện nhất. Một lịch dễ áp dụng như sau:

• Bật đèn lúc 9 giờ sáng, chiếu tổng cộng 12 tiếng.
• 3 tiếng đầu để sáng yếu.
• 6 tiếng giữa đẩy đèn lên mức mạnh nhất.
• 3 tiếng cuối hạ về sáng yếu rồi tắt.

Đây không phải công thức cố định. Màu sáng, cường độ và số giờ chiếu nên chỉnh theo kiểu bể bạn chơi và loại cây trồng trong đó.

Vì sao bể mới hay dính rêu hại

Phân nền mới ngấm vào nước rất nhiều chất dinh dưỡng trong giai đoạn đầu. Cây lúc đó vẫn đang làm quen với bể nên chưa ăn hết lượng phân này. Bể nào trồng phần lớn là rêu, dương xỉ và cây chậm lớn thì càng khó, vì nhóm cây này ăn ít. Ví dụ bể dành khoảng 3/4 diện tích cho cây chậm, chỉ để 1/3 phía hậu cảnh cho cây mọc nhanh như họ vảy ốc thì rất dễ bị tảo silic (diatoms) phủ nâu và lên rêu tóc (hair algae) trong thời gian đầu. Xử lý lúc đó tốn khá nhiều công.

Thay nước trong những tuần đầu

Thay nước nhiều là cách giảm lượng dinh dưỡng dư trong nước, để rêu hại không có gì mà ăn. Lịch gợi ý:

1. Tuần đầu tiên thay khoảng 30% nước mỗi ngày.
2. Từ tuần thứ hai giảm dần, chuyển sang 2 ngày một lần, rồi 3 ngày một lần.
3. Vừa thay vừa quan sát. Cây lên đều, rêu hại không phát triển thì cứ giãn thêm.
4. Khoảng 1 đến 2 tháng sau, khi bể đã chạy xong chu trình nitơ và ổn định, thì thay rất ít thôi.

Không nên duy trì kiểu thay dày như vậy mãi. Nước mới đổ vào lần nào cũng làm môi trường trong bể dao động một chút, trong khi bể thủy sinh cần ổn định để cây và hệ vi sinh phát triển. Thay dày ở giai đoạn đầu là một sự đánh đổi. Bạn chịu cho bể kém ổn định một thời gian để đổi lấy việc ít bị rêu hại. Qua giai đoạn đó thì nên để bể yên.

Vệ sinh rêu và moss ball bằng dây sủi

Moss ball và các loại rêu buộc lên lũa trông dày và mịn rất đẹp. Nhưng cũng vì dày như vậy nên chúng giữ cặn và phân cá rất nhiều. Lúc thay nước bạn sẽ thấy rêu vàng úa và bám đầy bụi bẩn. Cách dọn không phức tạp nhưng tốn chút thời gian:

1. Chuẩn bị một máy sủi oxy loại thường bán ở tiệm cá và một đoạn dây sủi.
2. Bật máy sủi, đưa đầu dây vào sát đám rêu và các kẽ lá. Bọt khí sẽ đẩy cặn bẩn bay ra khỏi rêu.
3. Dùng một ống hút nhỏ hút ngay những chỗ cặn đang bay lên nhiều.
4. Châm lại nước mới như mọi lần thay nước, thường khoảng 30% nước bể.

Nên dùng ống nhỏ vì với bể không quá lớn, ống thay nước phi 16 hay phi 20 sẽ hút hết lượng nước định thay trước khi bạn dọn xong. Ống nhỏ làm lâu hơn nhưng nước rút ra ít. Nhờ vậy lúc châm nước vào bể cũng ít bị xáo trộn.

Cách thổi bằng dây sủi này chỉ cần làm tuần một lần, không phải lần thay nước nào cũng làm. Trong lúc vệ sinh thì cắt luôn lá già và lá đã bị rêu hại bám.

Cá, tép và bèo giúp chống rêu hại

Nên có thêm vài "trợ thủ" ăn rêu như cá bút chì hoặc tép ăn rêu, ví dụ tép mũi đỏ. Ngoài ra có thể thả bèo Nhật trên mặt nước ở những khu vực không cần ánh sáng chiếu xuống. Bèo buông rễ xuống dưới và hút bớt dinh dưỡng dư trong nước. Nhiệt độ nước khoảng 27–28°C vẫn ổn cho bể thủy sinh.

Trong video

• Xem video từ ▶ 9:36 Cá bút chì và tép nhỏ bơi giữa rêu và cây thủy sinh.

Chia ngân sách 15 triệu ra sao

Con số 15 triệu chỉ để tham khảo. Có những bể trên hội nhóm tốn cả trăm triệu, cũng có bể rẻ hơn nhiều mà vẫn đẹp. Chi bao nhiêu là tùy điều kiện từng người, không cần so sánh hay đánh giá nhau. Một cách chia tham khảo:

Phần cứng là nơi dễ bớt tiền nhất. Đèn Chihiros WRGB 2 giá khoảng 3,6 triệu, còn đèn kiểu Odyssea hay bóng T5HO chỉ vài trăm nghìn. Bể kính siêu trong dán 5 mặt có thể đổi sang kính Việt Nhật. Chân gỗ hoặc MDF có thể thay bằng chân sắt hộp. Nếu chọn bố cục đơn giản theo kiểu Hà Lan thì cũng đỡ tiền cây và vật liệu. Áng chừng, làm như vậy tổng chi có thể chỉ còn khoảng 2/3 mức 15 triệu mà vẫn chơi ổn. Đây là con số ước lượng, giá thực tế còn tùy chỗ mua và lựa chọn của bạn.

Bắt đầu từ đâu

• Cài lịch đèn 12 tiếng, để sáng yếu hai đầu và mạnh ở giữa, rồi chỉnh dần theo cây.
• Tuần đầu thay khoảng 30% nước mỗi ngày, sau đó giãn dần theo tình trạng rêu hại.
• Mua một máy sủi nhỏ và một ống hút cỡ nhỏ để dọn cặn trong rêu, làm tuần một lần.
• Cắt lá già và lá dính rêu hại mỗi lần vệ sinh bể.