Châm phân lean dosing và EI cho bể thủy sinh: khác nhau ra sao

Châm phân cho bể cây có hai hướng gần như ngược nhau. Hướng thứ nhất là lean dosing, nghĩa là châm thật ít và để nền với cá lo phần lớn dinh dưỡng. Hướng thứ hai là Estimative Index (EI), nghĩa là châm dư mọi thứ rồi thay nước lớn mỗi tuần. Người mới chơi hay bối rối vì mỗi hội nhóm khuyên một kiểu.

Bài này giải thích mỗi cách lấy dinh dưỡng từ đâu và vì sao người ta chọn nó. Bài cũng hướng dẫn tự pha phân EI từ muối khô và đưa ra một lịch châm cụ thể để bạn tự so sánh hai cách trên hai bể.

Cây thủy sinh cần những chất gì

Ba chất cây dùng nhiều nhất là nitrate (N), phosphate (P) và kali (K). Dân chơi gọi chúng là phân đa lượng, hay macro. Ngoài ra cây còn cần một nhóm chất với lượng nhỏ hơn nhiều, gọi là vi lượng (micro, trace elements). Nhóm này gồm sắt, đồng, kẽm và vài chất khác.

Cách đơn giản nhất là mua một chai phân đa lượng chứa sẵn cả N, P, K, có vòi bơm, mỗi lần ấn vài nhát là xong. Bạn không phải đong đo gì. Bỏ vài ngày, thậm chí một tuần cũng không sao. Lean dosing và EI là hai cách tính toán kỹ hơn thế, mỗi cách đi theo một hướng riêng.

Lean dosing là gì và hợp với bể nào

Lean dosing hợp nhất với bể dùng phân nền giàu dinh dưỡng, điển hình là aquasoil. Lượng dinh dưỡng trong bể đến từ ba nguồn:

• Phân nền: nhả ra phần lớn phosphate và một ít nitrate, nhưng gần như không có kali.
• Cá, tép và các sinh vật khác: chất thải của chúng cũng là phân cho cây, chủ yếu vẫn là nitrate và phosphate.
• Phân châm: vì N và P đã có sẵn khá nhiều, bạn chỉ cần châm kali và vi lượng.

Nói gọn, lean dosing chỉ bổ sung kali và vi lượng. Ai đang dùng aquasoil thì set theo cách này rất dễ làm.

Vì sao lại muốn cây lên chậm

Sau vài tuần set bể, nitrate trong nước bắt đầu giảm. Cây đã dùng phần lớn lượng đạm mà nền nhả ra, còn bạn lại không châm thêm, nên mức nitrate cứ thấp dần. Nhiều khả năng nitrate là chất quyết định tốc độ lớn của cây. Đây là nhận định từ kinh nghiệm, chưa phải kết luận khoa học.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:37 Cận cảnh cây thân đỏ tím mọc dày bên thảm cây xanh.
• Xem video từ ▶ 3:02 Bể thủy sinh với cây thân đỏ và rêu mọc thành khóm tròn.

Cây lên chậm nghe có vẻ là chuyện xấu, nhưng nó có hai cái lợi:

1. Đỡ công tỉa. Người nuôi nhiều bể sẽ thấy tỉa cây hằng tuần ở từng bể tốn rất nhiều thời gian.
2. Cây đỏ có thể lên màu đẹp hơn. Nitrate thấp được xem là một yếu tố làm cây đỏ đậm màu hơn. Cơ chế của chuyện này khá phức tạp, nên coi đây là xu hướng có thể thấy chứ không phải điều chắc chắn.

EI dosing là gì

EI gần như ngược hẳn với lean dosing. Bạn châm dư mọi chất cây cần, tức là nhiều hơn lượng cây hấp thụ kịp. Mục đích là để cây không bao giờ rơi vào cảnh thiếu chất làm cây yếu hoặc chậm lên.

Cách làm thường như sau:

1. Pha hai chai riêng, một chai đa lượng (macro) và một chai vi lượng (micro).
2. Châm xen ngày, ví dụ thứ Hai châm macro, thứ Ba châm micro, cứ thế lặp lại trong tuần.
3. Cuối tuần thay nước lớn để đưa nồng độ dinh dưỡng về lại mức ban đầu, rồi bắt đầu tuần mới.

So sánh nhanh hai cách châm

Tự pha phân EI từ muối khô

Pha phân EI nghe như phải học hóa, nhưng các bộ muối khô bán sẵn thường kèm hướng dẫn rất dễ hiểu. Bạn chỉ cần cho đúng số muỗng vào từng chai. Một bộ kit EI thường gồm kali nitrat, magie sulfat, kali phosphat, kali sorbat và hỗn hợp vi lượng.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:40 Hộp bộ kit muối khô pha phân EI đặt trên bàn.
• Xem video từ ▶ 5:34 Đổ nước vào chai macro đã có muối khô để pha phân EI.

Chai macro:

• 6 muỗng kali nitrat
• 1/2 muỗng kali phosphat
• 1/3 muỗng kali sorbat, chất này để bảo quản dung dịch, giữ được lâu
• Có thể thêm 10 ml giấm nếu muốn

Chai micro:

• 4 muỗng magie sulfat
• 1 muỗng vi lượng
• 1/3 muỗng kali sorbat

Cho muối vào chai, đổ nước RO đầy đến miệng chai rồi lắc kỹ cho tan hết. Hướng dẫn của bộ kit ghi dùng nước RO. Còn dùng nước máy được hay không thì hiện chưa rõ. Số muỗng ở trên áp cho bộ kit có muỗng đi kèm, nên bạn cứ làm theo hướng dẫn của bộ mình mua.

Một số bộ có thêm chai sắt riêng, không bắt buộc. Chai micro đã có sẵn một ít sắt, nên có thể bỏ qua chai sắt.

Lịch châm để tự so sánh trên hai bể

Ngoài lúc thử nghiệm, nhiều người châm lean dosing khá tùy hứng, nhớ lúc nào châm lúc đó. Muốn so sánh cho công bằng thì phải theo lịch chặt. Một lịch mẫu cho hai bể như sau:

• Bể lean dosing: 1 nhát bơm phân vi lượng vào thứ Hai, 1 nhát bơm phân kali vào thứ Hai, thứ Tư và thứ Sáu.
• Bể EI: 6 ml dung dịch macro vào thứ Hai, 6 ml dung dịch micro vào thứ Ba.
• Cả hai bể: Chủ nhật thay 50% nước, sau đó lặp lại lịch.

Tỉa cả hai bể một ngày trước khi bắt đầu để chúng xuất phát như nhau. Chụp ảnh mỗi ngày để theo dõi. Thời gian chạy thì khó định trước, có thể chạy khoảng 30 ngày rồi xem tiếp.

Trong lúc theo dõi, hãy tìm câu trả lời cho bốn câu hỏi:

1. Cây ở bể EI lên nhanh hơn bao nhiêu?
2. Bể EI có nhiều rêu hại hơn vì dư dinh dưỡng không?
3. Cây ở bể lean dosing có lên màu đẹp hơn không?
4. Cách nào rẻ hơn?

Bắt đầu từ đâu

1. Xem bể mình dùng nền gì. Nếu là aquasoil còn mới và giàu dinh dưỡng thì nên thử lean dosing trước: chỉ châm kali và vi lượng.
2. Nếu muốn cây lên nhanh và không ngại thay nước lớn mỗi tuần thì thử EI. Mua bộ muối khô và pha hai chai macro, micro đúng theo hướng dẫn kèm theo.
3. Dù chọn cách nào, hãy ghi lịch châm ra giấy và chụp ảnh bể định kỳ. Có ảnh để so mới biết cây phản ứng thế nào.
4. Nếu có hai bể giống nhau, cho mỗi bể chạy một cách trong khoảng một tháng rồi tự rút ra cách hợp với mình.