Cây eriocaulon cinereum

• Xuất xứ: Phân bố khắp thế giới
• Tốc độ mọc: Chậm
• Chiều cao: 3 - 10+ cm
• Nhu cầu ánh sáng: Cao
• CO2: Cao1

• Tên gọi khác: Gong grass, Pipe worts, Water Pipewort, Ashy pipe worts
• Độ khó: khó
• Ánh sáng: trung bình đến mạnh
• pH tối ưu: 5,5 – 7,0
• GH tối ưu: 2 – 8
• Nhiệt độ tối ưu: 20 – 28°C
• Nền: giàu dinh dưỡng
• Trồng cạn được: có
• Tốc độ lớn: chậm
• Vị trí trong bể: tiền cảnh
• Kích thước: 10 – 15 cm
• CO2: cần
• Nhân giống: cắt tách cây và gieo hạt
• Màu sắc: xanh lá2

Eriocaulon cinereum nhỏ và chậm lớn nên có thể trồng trong bể nano. Dù vậy, không nên trồng nó trong bể quá nhỏ. Cây không thích bị trồng dày, mà bể nhỏ thì thông số nước khó giữ ổn định hơn. Bể 40 lít là mức khởi điểm hợp lý.2

Nhiệt độ nên ở 20 – 28°C. Cây chịu nước lạnh kém.

pH nên ở 5,5 – 7,0. Nước quá kiềm sẽ ảnh hưởng xấu đến cây.

Cây hợp nước mềm đến trung bình, GH 2 – 8 và KH 1 – 4. Mức GH 8 và KH 4 đã là ngưỡng giới hạn, cây có thể phản ứng xấu.

Về dòng chảy, cây chịu được nước chảy vừa phải nhưng nên tránh dòng mạnh. Ngoài tự nhiên, cây sống ở vùng nước tù.2

Đây không phải cây dành cho người mới. Ngay cả người chơi lâu năm cũng có thể thấy khó.

• Cây có kích thước nhỏ, rất hợp để trồng tiền cảnh.
• Cây lớn rất chậm. Dù chăm đúng cách, có thể phải mất 4-6 tháng cây mới cao được 8 – 10 cm.
• Cây hoàn toàn không chịu được bị che bóng. Bạn cần để ý đừng để cây xung quanh che mất ánh sáng của nó.
• Độ sâu của bể cũng ảnh hưởng. Ở bể sâu, cây vẫn có thể bị thiếu sáng.
• Bạn cần thường xuyên theo dõi thông số nước, lượng CO2 châm vào và việc châm phân.
• Đây là cây sống một năm nên tuổi thọ ngắn, và bạn sẽ phải nhân giống nó.
• Kể cả trong bể paludarium, cụm lá hoa thị lúc nào cũng phải ngập trong nước.2

Về ánh sáng, cây cần ít nhất mức trung bình đến mạnh (30–50 PAR), chiếu 10-12 giờ mỗi ngày. Đèn mạnh mà không châm CO2 sẽ sinh rêu hại.

Cây ăn rễ rất mạnh nên cần nền giàu dinh dưỡng. Cát hay sỏi không hợp với cây này. Lớp nền nên dày ít nhất 7 – 8 cm.

CO2 thì rất nên châm. Không có CO2, trồng cây này rất khó.

Về phân, bạn nên nhét phân nền dạng viên định kỳ. Cây cần nitrat 10-20 mg/l và photphat 1-2 mg/l. Phân đa lượng và vi lượng nên châm cùng lúc.

Nếu trồng trong bể tép, bạn cần nhớ rằng CO2 nồng độ cao và đồng (có trong phần lớn các loại phân) cực kỳ nguy hiểm cho tép.2

Eriocaulon cinereum phân bố rộng ở Nam Mỹ, châu Phi và một phần Đông Nam Á.

Cụ thể, loài này có mặt ở Indonesia, Việt Nam, Thái Lan, Philippines, Campuchia, Ấn Độ, Sri Lanka, hai tỉnh Vân Nam và Chiết Giang (Trung Quốc), Brazil (Serra dos Carajás, bang Pará), Venezuela, Burkina Faso, Lào, quần đảo Ryukyu, Tây Úc, Nhật Bản, Zimbabwe, Tanzania, Guinea, Cameroon, Zambia, Angola, Myanmar, Namibia, Senegal, Niger, Nepal, Ghana và Uzbekistan.

Một nghiên cứu cho thấy loài này tách thành hai dòng, một ở châu Phi và một ở châu Á. Hai dòng này khác nhau về mặt di truyền.2

Eriocaulon cinereum mọc tốt ở vùng nước nông, đầm lầy và ruộng lúa. Đây là cây lưỡng cư, sống ở những nơi chỉ ngập nước trong một thời gian. Loài này có ở cả vùng cao lẫn vùng thấp.

Ở Nepal chẳng hạn, ngay tại nơi bản địa, cây này bị coi là cỏ dại. Nó đứng thứ hai về độ phổ biến trong các loài cỏ dại (12%), chỉ sau Rotala indica (18%).2

Đây là cây nuôi cấy mô, đóng trong cốc kín. Các loài trong chi Eriocaulon thường hợp với nước mềm. Eriocaulon cinereum dễ tính hơn phần lớn các loài cùng chi và vẫn lên tốt trong nước cứng vừa. Dù vậy, nước mềm vẫn giúp cây khỏe hơn. Cây khá nhỏ, lá rất mảnh và mọc gần như thành một búi dày. Muốn cây phát triển thì bể phải đủ sáng và đủ CO2. Sau khi trồng vào bể, cây thường ra hoa rất dễ. Cả chùm cuống hoa vươn lên trông rất lạ mắt. Ra hoa dễ làm cây hao sức. Tuy vậy, nếu điều kiện phù hợp, sau một thời gian cây sẽ hồi sức và mọc mới từ gốc.1

Tên chi Eriocaulon ghép từ hai chữ Hy Lạp "erios" (có lông tơ) và "kaulon" (thân). Cái tên này nói về cuống hoa, vốn có thể phủ những sợi mảnh như lông. Tên loài cinereum là tiếng Latin, nghĩa là "màu tro", cũng để chỉ màu của hoa.

Lá cây nhỏ như kim và tỏa ra mọi hướng, nên nhìn cây rất giống một con nhím biển. Đây là cây thân thảo nước ngọt, mọc thẳng, sống một năm, lá xếp thành hình hoa thị. Cây thường cao 8 – 10 cm và rộng 10 – 15 cm. Lá rất hẹp (2 – 3 mm), dài (10 – 15 cm), mỏng như màng và nhọn đầu. Khi ra hoa, cây vươn những cuống dài 25 – 30 cm, hoa nằm ở đầu cuống. Ngoài tự nhiên, nhờ cuống dài mà cây vươn được lên mặt nước để thụ phấn và phát tán hạt. Hoa đơn tính, hoa đực và hoa cái nằm trên cùng một cây (đơn tính cùng gốc), thường có màu trắng nhạt. Bộ rễ rất khỏe và có thể dài gấp đôi phần lá. Cây có thể mọc nhô một phần lên khỏi mặt nước. Tuy vậy, không nên để cây nằm hẳn ngoài nước nhiều tuần liền.

Khi trồng, bạn vùi rễ xuống nền sâu khoảng 2,5 – 5 cm, mỗi cây cách nhau ít nhất 7 – 10 cm. Cây này thường được trồng trong nhà kính, nên khi xuống nước có thể bị rã lá. Lá thối rữa có thể cản chồi mới mọc lên. Để tránh chuyện này, bạn đặt cây nằm nghiêng trên nền rồi chặn bằng đá hoặc ghim lại. Cây sẽ nhanh chóng tự quay ngọn lên trên.

Cây có ba cách nhân giống. (1) Tách cây. Bạn nhẹ tay nhổ cây lên, dùng dao sắc hoặc lưỡi lam chia thành 2-3 phần theo từng cụm hoa thị. Bỏ hết lá yếu, cắt bớt khoảng 1/2 đến 1/3 bộ rễ nếu cần rồi trồng lại. Sau khi tách, cả cây mẹ lẫn cây con đều có thể chết. Vì vậy chỉ nên tách khi trong một cụm có nhiều cây. (2) Gieo hạt. Khi cuống hoa vươn tới mặt nước, cây sẽ cho hạt có thể nảy mầm. Bạn lấy một hộp nhựa trong, rải lớp nền dày 2,5 cm, đổ nước dọc theo thành hộp rồi rắc hạt lên. Sau 2-3 tuần hạt bắt đầu lên. Khi cây có 5-6 lá nhỏ thì có thể đem trồng dưới nước. Cách này phức tạp và không chắc thành công. Hạt mua về cũng có thể kém chất lượng. (3) Hiếm hơn, cây con mọc thẳng ra từ cuống hoa.

Cây chắc chắn sẽ ra hoa, không tránh được. Sau khi phát tán hạt, cây chết. Cắt hay nhổ cuống hoa cũng vô ích. Cây vẫn tiếp tục đâm cuống mới và có thể sống thêm 1-3 tháng, nhưng 99% sẽ héo tàn. Đôi khi quanh cuống hoa mọc ra những cụm hoa thị con. Đó là lúc thích hợp để tách cây.

Cây có khá nhiều điểm trừ. Cuống hoa cao, mảnh, nhìn không đẹp. Tuổi thọ ngắn vì đây là cây sống một năm. Rễ to nên khi dời chỗ có thể kéo bật cả một mảng bể theo, vì vậy bạn nhớ nhổ thật chậm. Cây chậm lớn nên dễ bị rêu hại bám. Bạn có thể hạn chế rêu bằng cách chỉnh đèn, thay nước đều đặn và thả sinh vật ăn rêu. Ngoài ra, cây đòi hỏi cao về ánh sáng, dinh dưỡng và CO2.

Bù lại, cây cũng có những điểm lợi. Người ta hay dùng cây để tạo đường ranh giới giữa tiền cảnh và trung cảnh. Thân lá cây giữ được màng vi sinh (biofilm) và bắt các hạt lơ lửng trong nước, thành chỗ kiếm ăn cho tép. Bộ rễ phá bớt các túi yếm khí trong nền. Những túi này sinh ra hydro sunfua (H2S), có mùi trứng thối và có thể gây nguy hiểm cho cá và tép.

Một chuyện thú vị là ở Indonesia, người dân địa phương dùng cây này làm thuốc dân gian để hạ sốt, tăng sức đề kháng và chữa tế bào khối u.

Nói chung, cây có thể chết rất nhanh nếu điều kiện không phù hợp. Trồng cho cây lên và nhân giống đều khó. Khi ra hoa, dáng cây cũng thay đổi hẳn.2