Chạy vi sinh bể mới: sứ cấy sẵn, vi sinh chai hay chỉ châm amoniac

Bể mới set xong chưa thả cá ngay được. Vi sinh có lợi cần thời gian bám vào lọc và nền, chuyển amoniac thành nitrit rồi chuyển nitrit thành nitrat. Nếu chỉ châm amoniac rồi ngồi chờ, quá trình này thường kéo dài khoảng ba tuần. Người mới chơi hay hỏi bỏ thêm vi sinh vào thì nhanh được bao nhiêu, và loại nào đáng bỏ tiền.

Dưới đây là kết quả ba đợt thử nghiệm trong xô, kéo dài vài tháng. Các xô so sánh cách chỉ châm amoniac với vi sinh đóng chai, với nền quảng cáo có sẵn vi sinh và với sứ lọc đã cấy sẵn vi sinh từ bể đang nuôi cá. Đọc xong, bạn sẽ biết cách nào rút ngắn thời gian chạy bể và vì sao nhiệt độ nước quan trọng hơn nhiều người nghĩ.

Thử nghiệm được bố trí ra sao

• Mỗi xô loại 19 lít chứa khoảng 13 lít nước, có nắp đậy chống bay hơi và một đá sủi.
• Nguồn amoniac là Fritz Fishless Fuel, 14 giọt mỗi xô, tương đương khoảng 2 ppm.
• Xô nào có sứ thì dùng 30 viên.
• Người làm đo amoniac, nitrit và nitrat bằng que thử. Bể coi như chạy xong khi amoniac và nitrit đều về 0.
• Sứ cấy sẵn lấy từ những bể có cá được cho ăn và thay nước bình thường. Sứ được đổ vào xô cùng nước và cặn bẩn (mulm) để giống lúc người mua đem về dùng.

Đây là kiểu thử nghiệm ai cũng làm được trong phòng cá ở nhà, không phải nghiên cứu phòng thí nghiệm. Số liệu nên xem là tham khảo, không phải con số tuyệt đối.

Đợt 1: nước lạnh làm kết quả lệch

Đợt đầu, các xô đặt trên sàn xi măng, nhiệt độ nước dao động 18–22°C. Mức này thấp hơn khoảng 24–27°C thường khuyên cho bể nuôi trong nhà, và nhiều người chọn 25–26°C.

Sứ cấy sẵn về đích sớm nhất, chưa tới hai tuần. Xô bông trồng cây cũ cũng đáng chú ý. Nó chạy xong trong 26 ngày, so với 68 ngày của đối chứng, tức là nhanh hơn rất nhiều. Lý do có thể là bông và rọ trồng cây mang theo vi sinh từ trại và từ hệ thống trồng cây. Có điều chính người làm thử nghiệm thấy kết quả đợt này có gì đó không ổn, nên con số 26 ngày chưa đủ chắc để kết luận.

Xô chỉ có Zyme 7 và xô đối chứng mất quá lâu để nitrit về 0. Nhiều khả năng nước lạnh là một nguyên nhân, nhưng đợt này chưa đủ để khẳng định. Vì vậy đợt sau chuyển sang phòng có kiểm soát nhiệt độ.

Đợt 2: nước ấm và liều amoniac 1 ppm hay 2 ppm

Các xô chuyển lên bàn trong một phòng nhỏ có máy sưởi dầu. Nhiệt độ nước giữ trong khoảng 24–26°C, trung bình khoảng 24,8°C. Đợt này không có vi sinh đóng chai, chỉ so sứ cấy sẵn với đối chứng, và thử thêm liều amoniac 1 ppm.

Sứ cấy sẵn ở nước ấm về đích sau 8 ngày, nhanh hơn khoảng 38% so với 13 ngày ở đợt nước lạnh. Xô đối chứng cũng chỉ còn 22 ngày thay vì 68 ngày.

Với liều 1 ppm, amoniac hết sớm hơn và nitrat tích lại thấp hơn. Còn thời điểm nitrit về 0 thì hai xô 1 ppm đều mất 8 ngày, bằng xô 2 ppm nhanh nhất. Xô 2 ppm còn lại mất 11 ngày. Nói cách khác, giảm một nửa liều amoniac không rút ngắn tổng thời gian chạy bể bao nhiêu trong thử nghiệm này.

Đợt 3: so với vi sinh chai và nền có sẵn vi sinh

Đợt cuối sửa hai điểm. Thứ nhất, xô nào không có sứ cấy sẵn đều được bỏ 30 viên sứ mới, sạch, để vi sinh có chỗ bám. Thứ hai, sứ cấy sẵn để nằm trong chai 5 ngày trước khi đổ vào xô, mô phỏng thời gian gửi hàng. Nhiệt độ trung bình khoảng 25,1°C.

Sứ cấy sẵn vẫn nhanh nhất dù đã nằm chai 5 ngày, chỉ một tuần là xong. Zyme 7 lần này làm tốt hơn hẳn đợt 1 và nhanh hơn đối chứng khoảng 30%. Nền có sẵn vi sinh xử lý amoniac ngang Zyme 7, nhưng nitrit về 0 còn chậm hơn đối chứng 3 ngày. Làm nền trang trí thì loại này dùng ổn, có điều đừng trông vào dòng chữ chạy vi sinh tức thì trên bao bì.

Xô đối chứng có sứ mới về đích sau 20 ngày, so với 22 ngày ở đợt 2 khi không có sứ. Chênh hai ngày thì chưa rõ là nhờ sứ hay chỉ là sai số.

Vì sao vi sinh đóng chai lúc chậm lúc nhanh

Kết quả của Zyme 7 ở đợt 1 và đợt 3 khác nhau rất xa. Có hai lý do có thể:

• Thiếu chỗ bám. Ở đợt 1, xô chỉ có Zyme 7 không có gì ngoài dây hơi và đá sủi. Đây mới là phỏng đoán, nhưng khi có thêm sứ ở đợt 3 thì kết quả tốt lên rõ.
• Nước quá lạnh. Hãng Fritz khuyến nghị dùng Zyme 7 ở khoảng 25–30°C. Con số này có trên trang web của hãng nhưng nhãn chai lại không ghi. Nước ở đợt 1 chỉ 18–22°C.

Sứ cấy sẵn thì lấy từ bể nuôi cá ở khoảng 21–22°C. Vi sinh trên đó đã quen nước mát nên vẫn chạy được ở đợt lạnh, và lên nước ấm thì chạy còn nhanh hơn.

Kết quả này có ý nghĩa gì khi set bể

• Chỉ châm amoniac và chờ: khoảng 20–22 ngày nếu nước ở 24–26°C. Nước lạnh thì có thể kéo dài gấp ba.
• Vi sinh đóng chai: khoảng 14 ngày khi nước ấm và trong bể có vật liệu lọc cho vi sinh bám.
• Sứ cấy sẵn vi sinh từ bể đang nuôi cá: 7–8 ngày ở nước ấm.
• Nhiệt độ: giữ nước khoảng 24–26°C trong lúc chạy bể là cách rẻ nhất để rút ngắn thời gian.

Thử nghiệm chỉ dùng một loại sứ đã cấy sẵn vi sinh. Xin sứ hoặc bông lọc từ bể khỏe của người quen nhiều khả năng cho hiệu quả tương tự, vì đó cũng là vi sinh từ bể thật. Tuy vậy, cách này không nằm trong các xô thử nên chưa có số liệu.

Ngoài lề một chút: bể không có sưởi mà set vào lúc trời lạnh thì nên chuẩn bị tinh thần chạy lâu hơn, hoặc gắn sưởi tạm trong mấy tuần đầu.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo nhiệt độ nước bể mới. Nếu dưới 24°C, gắn sưởi để giữ khoảng 24–26°C trong thời gian chạy vi sinh.
2. Chọn nguồn vi sinh. Sứ cấy sẵn từ bể đang nuôi cá cho kết quả nhanh nhất. Nếu dùng vi sinh chai, bỏ kèm sứ hoặc vật liệu lọc vào lọc.
3. Châm amoniac khoảng 2 ppm (1 ppm cũng được) rồi đo amoniac và nitrit thường xuyên cho đến khi cả hai về 0.
4. Đừng thả cá chỉ vì bao bì ghi chạy vi sinh tức thì. Que thử báo amoniac và nitrit bằng 0 mới là căn cứ.