Cá vàng

Cá vàng đuôi quạt là dòng cá vàng cảnh phổ biến, dễ nhận ra nhờ chiếc đuôi đôi rất bắt mắt. Cá thường chỉ có một đuôi gồm vây đuôi trên và vây đuôi dưới. Còn dòng này đã được lai chọn để có hai vây đuôi trên và hai vây đuôi dưới, trong đó hai vây trên dính liền nhau. Cá vàng đuôi quạt bơi kém, nên khi nuôi bạn cần đặc biệt lưu ý điểm này.2

Một con cá vàng cần bể ít nhất 80 lít. Nuôi một cặp thì cần ít nhất 160 lít. Bể càng to càng tốt, vì cá vàng thải ra rất nhiều chất bẩn. Với cùng dung tích, bể dài tốt hơn bể cao. Cá vàng nhảy rất giỏi, nhất là các dòng thân thon như cá vàng thường hay comet.1

• Nhiệt độ: nên giữ 20–23°C. Cá vàng chịu được nhiệt độ cao và có thể sống qua mùa đông ngoài trời.
• pH: trong thử nghiệm ở phòng thí nghiệm, cá vàng chịu được pH 4,5–10,5. Trong bể nuôi, bạn nên giữ pH ở mức 7,0–8,5.
• Độ cứng: nước mềm hay nước cứng đều được (GH 6–15).
• Độ mặn: cá vẫn lớn tốt ở độ mặn đến 6‰.
• Oxy hòa tan: cá chịu được nước ít oxy, kể cả tình trạng thiếu oxy kéo dài. Dù vậy, đây không phải môi trường tốt cho chúng.
• Amoniac và nitrat: cá chịu rất giỏi. Tuy vậy, sống lâu trong nước nhiều nitrat vẫn có thể khiến cá sinh bệnh.1

• Nhiệt độ: 10 đến 27 °C
• pH: 6,0 đến 9,0
• Độ cứng: 6 đến 12 dGH2

Bể cá vàng rất cần lọc tốt, vì cá thải nhiều và hay khuấy chất bẩn dưới đáy lên. Bạn nên sục khí để nước luôn giàu oxy. Dòng chảy trong bể càng yếu càng tốt, không có dòng chảy cũng được. Đèn nên để dịu, trừ khi bể có trồng cây. Nền nên là sỏi tròn, nhẵn và đủ to để cá không nuốt được. Đồ trang trí không được có cạnh sắc, vì các dòng cá có mắt biến dạng rất dễ bị thương ở mắt. Một số người chơi chọn để bể không nền cho dễ vệ sinh.1

Ngoài tự nhiên, cá vàng ăn tạp và kiếm ăn ở đáy. Chúng ăn côn trùng, ấu trùng côn trùng, trứng cá, cá bột, giáp xác, động vật phù du, tảo, cây cỏ và mùn bã. Nuôi trong bể, bạn có thể cho cá ăn spirulina, bọ gậy, bo bo moina, giun mùn, giun grindal, trùng huyết, giun đen, trùng chỉ và các loại thức ăn tương tự.

Astaxanthin và canthaxanthin làm màu đỏ và cam của cá đậm hơn. Spirulina và krill (nhuyễn thể) là hai nguồn tự nhiên của các chất này.

Nên cho cá ăn vào buổi sáng. Mỗi ngày cho ăn khoảng 2% trọng lượng cơ thể cá. Bạn có thể áp dụng quy tắc 5 phút: lượng thức ăn vừa đủ là lượng cá ăn hết trong vòng 5 phút.1

Trên thị trường có nhiều loại cám viên cho cá vàng đuôi quạt. Khi chọn cám, bạn để ý lấy cỡ viên vừa miệng để cá nuốt dễ dàng. Cá vàng không có dạ dày tiết axit. Chúng phải dùng răng hàm nghiền nát thức ăn thì mới tiêu hóa được. Phần lớn cá vàng cần khẩu phần khoảng 32-35% đạm. Cá vàng cảnh bơi vất vả hơn, nên cho chúng ăn đạm cao hơn mức đó một chút. Bạn chọn loại thức ăn có khoảng 4-5% chất béo. Cứ 6 tháng thì thay hộp thức ăn mới để cá nhận đủ vitamin C. Với những con dễ bị rối loạn độ nổi, nên cho ăn thức ăn chìm. Khi đớp thức ăn nổi trên mặt nước, cá dễ nuốt cả không khí vào bụng.

Số bữa mỗi ngày tùy vào nhiệt độ bể. Dưới 21 °C, cho cá ăn ngày một lần. Từ 21 °C trở lên thì tăng lên ngày hai lần. Mỗi lần cho một lượng vừa phải, đủ để cá ăn thong thả trong khoảng năm phút. Còn thức ăn thừa là dấu hiệu bạn đang cho ăn quá nhiều. Hãy vớt phần thừa ra để chất thải không tích tụ trong bể.2

Cá vàng nhìn chung hiền và điềm đạm. Tuy vậy, chúng có thể cắn vây nhau khi bị stress, khi bể quá đông hoặc khi tranh ăn. Cá vàng bơi nhiều, hay lục lọi nền và có thể bơi thành đàn. Chúng cũng hay nhổ cây và gặm lá. Đừng nuôi chung với cá nhỏ lọt miệng chúng. Tép và ốc thả chung thì nhiều khả năng sẽ bị ăn.1

Khi chọn bạn cùng bể cho cá vàng đuôi quạt, tốt nhất vẫn là các loại cá vàng khác.

Nuôi riêng

Có những con cá vàng thích ở một mình, và chuyện đó hoàn toàn bình thường. Bạn có thể nuôi riêng từng con. Dù vậy, cá vẫn cần bể rộng và có lọc thì mới khỏe mạnh được.

Cá vàng khác

Bạn cùng bể hợp nhất với cá vàng đuôi quạt là một dòng cá vàng cảnh khác. Đừng nuôi chung với các dòng cá vàng thân dài như comet hay shubunkin. Chúng bơi nhanh hơn hẳn và có thể giành hết phần ăn của cá vàng cảnh. Hãy chọn dòng cá vàng cảnh cũng bơi chậm tương tự để con nào cũng được ăn và có chỗ bơi như nhau.

Cá ngựa vằn

Khi muốn thả thêm cá vào bể cá vàng, điều cần tính trước tiên là bể này thuộc kiểu nước mát. Cá vàng cần nước lạnh hơn phần lớn các loài cá nhiệt đới, nên số loài nuôi chung được không nhiều. Tuy vậy, một đàn cá ngựa vằn (zebra danio) vẫn là lựa chọn rất hợp. Loài này sống khỏe khi đi theo đàn, vì vậy bạn nên thả ít nhất năm con. Cá ngựa vằn có nhiều kiểu vây và màu sắc, nhìn bể sẽ sinh động hơn hẳn.2

Trước khi trưởng thành, cá vàng đực và cái trông giống hệt nhau. Khi đã trưởng thành, cá đực thon và dài hơn. Chúng có các nốt sinh dục nổi trên đầu, nắp mang và vây ngực. Cá cái thì mập và ngắn hơn, bụng to và tròn.1

Cũng như cá vàng comet, cá vàng đuôi quạt đực có vài đặc điểm để nhận ra. Vào mùa sinh sản, con đực nổi các nốt sần sinh sản. Đó là những nốt trắng nhỏ nhô lên trên nắp mang và ở mép trước vây ngực. Con cái thường trông tròn mình hơn. Có điều dấu hiệu này không đáng tin lắm ở cá vàng đuôi quạt, vì dòng cá này vốn đã có bụng to sẵn.2

Cá vàng đẻ trứng. Trứng có chất dính và bám vào cây cỏ trong nước. Cá bố mẹ không chăm con. Phần lớn cá cái trưởng thành vào năm thứ hai. Trung bình một lứa đẻ khoảng 46.000 trứng. Trứng nở sau khoảng 90 giờ. Muốn cho cá đẻ, bạn chuẩn bị chổi đẻ hoặc cây thủy sinh, cho cá ăn nhiều hơn và tăng nhiệt độ từ từ. Đẻ xong thì vớt cá bố mẹ ra, vì chúng ăn cả trứng và cá con.1

Cá vàng đẻ rất sai, nên người mới nuôi cũng có thể cho chúng sinh sản. Trước khi cho đẻ, bạn tăng lượng đạm và chất béo trong khẩu phần để tuyến sinh dục của cá phát triển đầy đủ. Thả một con đực và một con cái vào bể đẻ. Nâng nhiệt độ nước và thêm cây thủy sinh vào bể thường sẽ kích cá đẻ. Ngày dài hơn vào mùa xuân cũng có thể kích thích cá đẻ trứng. Bạn có thể tạo điều kiện này bằng cách chỉnh thời gian bật đèn trong nhà. Cá đẻ xong thì vớt bố mẹ ra để chúng không ăn trứng. Khi cá con nở và bắt đầu bơi tự do, bạn cho chúng ăn thức ăn dạng bột.2

Cá vàng vốn là cá bản địa Đông Á, sống ở các vùng thuộc Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và miền đông nước Nga. Ngày nay chúng có mặt khắp thế giới, do người nuôi thả ra ngoài và do cá thoát khỏi các trại nuôi.

Ở Mỹ, người ta đã bắt được cá vàng ở mọi bang, chỉ trừ Alaska. Cá vàng đến Úc và New Zealand lần đầu vào cuối những năm 1860. Giờ đây chúng phân bố rộng và đã sinh sống ổn định ở hai nước này. Trên thế giới, châu lục nào cũng có cá vàng, chỉ trừ Nam Cực.1

Cá vàng comet nguyên thủy có nguồn gốc từ cá diếc ở châu Á. Riêng cá vàng đuôi quạt thì không có ngoài tự nhiên. Dòng cá này do con người tạo ra bằng cách lai chọn giống. Nó thuộc nhóm cá vàng cảnh và được hình thành qua nhiều thế hệ chọn giữ những con mang đặc điểm mong muốn.2

Cá vàng thường sống ở vùng nước ngọt đứng hoặc chảy chậm, như ao, hồ, đầm lầy và vũng nước. Những nơi này có nhiều cây cỏ mọc dày và đáy bùn. Chúng hay ở tầng nước nông đến vừa. Ngay cả trong hồ sâu, chúng cũng hiếm khi xuống quá 20–30 m.1

Cũng như các dòng cá vàng khác, cá vàng đuôi quạt dễ tính và không tốn nhiều công chăm. Có điều chúng thải nhiều hơn phần lớn các loài cá cảnh khác, nên bạn phải giữ lịch vệ sinh bể đều đặn. Do hình dạng đuôi, cá bơi không giỏi. Vì thế bạn nên tránh để bể chật chội. Chúng có thể nằm nghỉ nhiều hơn các dòng cá vàng khác. Bạn hãy chừa một khoảng trống trên nền để cá nghỉ cho thoải mái.2

Hệ thống phân loại của chi Carassius đến nay vẫn chưa rõ ràng. Nhiều dòng cá lai tạo có thể yếu hơn cá hoang dã.1

Cá vàng đuôi quạt dễ nhận ra nhờ đuôi đôi và thân thường ngắn. Vây ngực và vây hậu môn của chúng có thể dài. Nếu cá của bạn được lai với các dòng cá vàng cảnh khác như oranda, ryukin hay pearlscale, chúng có thể mang vài nét của những dòng đó. Đó có thể là một cục u nhỏ trên đầu, thân cao hoặc khoang bụng phình to. Cá vàng đuôi quạt thường có màu từ cam đến trắng. Nếu được lai với shubunkin hoặc ryukin, cá cũng có thể có màu đỏ hoặc nhiều màu.2