Đậy nắp bể cá: giữ nhiệt độ ổn định và giảm một nửa tiền điện sưởi

Nhiều người bỏ nắp bể vì muốn bể thoáng, nhìn đẹp, hoặc vì cho ăn nhiều bể mỗi ngày nên mở đóng thấy phiền. Câu hỏi là bỏ nắp thì mất bao nhiêu. Câu trả lời ngắn: mất khá nhiều. Bể có nắp giữ nhiệt tốt hơn, nhiệt độ ít dao động hơn, tốn ít tiền điện sưởi hơn, cá không nhảy ra ngoài và phòng cũng đỡ ẩm.

Bài này đi qua hai thí nghiệm đo nhiệt độ và điện năng thực tế, để bạn thấy nắp đậy đáng giá đến đâu và tự quyết định có nên lắp cho bể nhà mình hay không. Nhiệt độ gốc đo bằng độ F, ở đây đã đổi sang °C và làm tròn.

Nắp đậy làm bể ấm hơn bao nhiêu

Thí nghiệm đầu tiên làm trên mấy bể nuôi guppy loại khoảng 38 lít đặt cạnh nhau, mỗi bể thả một đầu dò nhiệt độ. Kết quả khá rõ:

Để hở càng nhiều thì nước càng bay hơi, mặt nước tiếp xúc với không khí càng rộng, nhiệt thoát đi càng nhanh. Đó là lý do đậy một nửa chỉ giữ được chưa tới phân nửa lợi ích. Chừa một khe nhỏ để tiện cho ăn vẫn ổn, nhưng đậy được kín bao nhiêu thì tốt bấy nhiêu.

Gần 2°C nghe có vẻ ít. Trong một phòng nuôi cá hay một cửa hàng có nhiều bể, mức chênh này đủ để quyết định cá và người thấy dễ chịu hay không.

Thí nghiệm ngoài trời: nắp, sưởi hay cả hai

Thí nghiệm thứ hai làm ngoài trời vào mùa lạnh, trong khoảng 45 ngày. Có bốn thùng nước bọc xốp cách nhiệt dày khoảng 2 cm, đặt chỗ không có nắng chiếu trực tiếp, cộng thêm một đầu dò đo nhiệt độ không khí bên ngoài. Mỗi ngày các thùng được thay nước ấm khoảng 31°C, nên trên biểu đồ có những đỉnh nhiệt nhỏ hằng ngày. Hai thùng có sưởi 300 W cùng lô, cài ở khoảng 21°C, cắm qua ổ hẹn giờ có đo điện năng.

Có vài điểm đáng chú ý:

• Chỉ riêng khối nước và lớp xốp bọc ngoài đã làm biên độ nhiệt hẹp đi đáng kể so với không khí. Nước giữ nhiệt tốt, ban ngày hấp thụ nhiệt rồi ban đêm tỏa ra từ từ.
• Chỉ thêm cái nắp, không đổi gì khác, đáy nhiệt ban đêm ấm hơn khoảng 7,8°C, đỉnh ban ngày ấm hơn khoảng 5,6°C. Đây là lợi ích lớn so với số tiền và công bỏ ra.
• Thùng có sưởi mà không nắp vẫn có lúc tụt xuống dưới mức đã cài. Sưởi 300 W không theo kịp lượng nhiệt mất qua mặt nước những đêm lạnh nhất.
• Thùng vừa nắp vừa sưởi giữ được nhiệt độ cài đặt và dao động ít nhất.

Trong phòng nuôi cá thật sự thì nhiệt độ hiếm khi lạnh như ngoài trời, nên mức chênh nhỏ hơn. Trong phòng, chênh lệch giữa có nắp và không nắp chỉ khoảng 1,7°C. Nhưng nguyên lý giống hệt: bể để hở thì mất nhiệt nhanh hơn.

Không có nắp tốn thêm bao nhiêu tiền điện

Đây là phần nhiều người bất ngờ. Cùng một cây sưởi, cùng nhiệt độ cài đặt, trong cùng khoảng thời gian:

• Thùng không nắp ngốn khoảng 85,7 kWh.
• Thùng có nắp chỉ dùng khoảng 38 kWh.

Nghĩa là nắp đậy cắt khoảng một nửa tiền điện sưởi. Với một bể thì số tiền không đáng kể. Với phòng nuôi vài chục bể chạy quanh năm, khoản tiết kiệm này cộng dồn tháng này qua tháng khác, trong khi tiền làm nắp chỉ bỏ ra một lần.

Bỏ tiền vào đâu thì hiệu quả nhất

Nếu coi phương án nắp cộng sưởi là 100% khả năng giữ nhiệt ổn định, các phương án còn lại đạt được như sau:

1. Chỉ có nước và lớp xốp cách nhiệt: khoảng 30%.
2. Thêm nắp, không sưởi: khoảng 78%. Đây là bước đáng tiền nhất, vì chi phí thấp mà được gần tám phần lợi ích.
3. Có sưởi, không nắp: khoảng 89%, nhưng phải trả tiền điện liên tục, và vẫn có lúc không giữ nổi nhiệt độ.
4. Nắp cộng sưởi: 100%, tốn ít điện hơn hẳn phương án chỉ có sưởi.

Nói gọn: sưởi mà không nắp là đang trả tiền để bù lượng nhiệt bay mất qua mặt nước. Nếu cá của bạn chết dưới một mức nhiệt nào đó, đừng chỉ trông vào sưởi. Thêm nắp thì sưởi mới có khoảng dư để làm việc.

Làm nắp bằng gì

Có hai cách phổ biến, tùy túi tiền và số lượng bể:

• Kính cắt sẵn: đặt tiệm kính cắt theo kích thước bể. Nắp kính bền, trong, nhìn gọn, hợp với bể nhỏ và vừa.
• Tấm polycarbonate rỗng hai lớp (twin wall polycarbonate): nhẹ, rẻ, tự cắt bằng dao được, hợp khi phải làm nắp cho nhiều bể. Lớp không khí giữa hai mặt tấm cũng góp phần cách nhiệt.

Khi làm, nhớ che cả dải phía sau chỗ đi dây và ống lọc, vì đó là chỗ nhiệt hay thoát mà nhiều người bỏ quên. Nếu cần chừa khe để cho ăn, giữ khe càng nhỏ càng tốt.

Những lợi ích khác ngoài nhiệt độ

• Cá không nhảy ra ngoài. Nhiều loài cá hay nhảy, đặc biệt khi mới thả hoặc bị giật mình.
• Phòng đỡ ẩm. Nước bay hơi ít thì tường đỡ ẩm mốc, đỡ tốn tiền chạy máy hút ẩm, nhất là trong phòng có nhiều bể.
• Ít phải châm thêm nước do nước bốc hơi chậm hơn.

Bể thủy sinh không viền mà bạn muốn để hở cho đẹp thì vẫn để được. Chỉ cần biết là sẽ tốn điện sưởi hơn và nhiệt độ dao động nhiều hơn.

Bắt đầu từ đâu

1. Đặt một nhiệt kế trong bể và ghi nhiệt độ sáng sớm với chiều tối vài ngày để biết bể đang dao động bao nhiêu.
2. Làm một tấm nắp kính hoặc polycarbonate cho bể có sưởi trước, vì bể đó tiết kiệm điện thấy rõ nhất.
3. Che luôn dải phía sau, chỉ chừa khe nhỏ cho ăn nếu thật sự cần.
4. Sau khi lắp nắp, đo lại nhiệt độ vài ngày rồi chỉnh sưởi xuống nếu nước ấm hơn mức cần.