Dưỡng cá thủy sinh mùa lạnh: phòng bệnh, đánh thuốc, bể cách ly

Mùa đông miền Bắc và mấy tuần giao mùa trước đó là lúc cá cảnh dễ đổ bệnh nhất. Thời tiết đổi đột ngột, cá chưa thích nghi kịp, sức đề kháng đi xuống. Bể thủy sinh đang đẹp có khi chỉ sau vài ngày đã có cá nổi đốm trắng hoặc đứng im một góc.

Bài này gom lại những việc cần làm để qua mùa lạnh: nhận biết mấy bệnh hay gặp, theo dõi cá hằng ngày, đánh thuốc sao cho đúng, chọn cá khi mua và dựng một bể dưỡng để cách ly cá mới hay chữa cá bệnh.

Mùa lạnh cá hay mắc bệnh gì

Có ba bệnh gặp nhiều nhất lúc giao mùa:

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:44 Một con cá nhỏ bơi trong bể, thân có sọc màu.
• Xem video từ ▶ 2:03 Cá koi có các mảng trắng trên thân, nghi bị nấm.

• Nấm trắng (đốm trắng): trên thân cá có những chấm trắng li ti. Bệnh nhẹ thì cá vẫn ăn uống bình thường. Bệnh nặng thì cá bỏ ăn và chết dần.
• Nấm thủy mi: cũng là nấm trắng nhưng cục nấm to hơn, trông như một túm bông trắng. Bệnh này khó chữa hơn đốm trắng và chữa rất lâu.
• Thối thân: khó chữa nhất trong ba bệnh. Khỏi được hay không phụ thuộc phần lớn vào sức đề kháng của chính con cá.

Theo dõi sức khỏe cá mỗi ngày thế nào

Lúc cho ăn là lúc dễ nhìn ra cá khỏe hay yếu nhất. Sáng ra, bạn bật đèn, cho cá ăn rồi đứng xem một lúc.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:13 Đàn cá nhỏ bơi khỏe trong bể có cây thủy sinh.

• Cá khỏe thì ăn tốt, bơi khỏe và màu đẹp.
• Cá bệnh thường đứng một góc và không ăn.
• Trên thân cá bệnh có thể thấy dấu hiệu của nấm trắng, nấm thủy mi hoặc thối thân.

Phát hiện sớm thì xử lý sớm. Bệnh thông thường thì đánh thuốc luôn. Thối thân thì bắt cá ra bể riêng để chữa và theo dõi.

Đánh thuốc nấm trắng, nấm thủy mi

Với đốm trắng và nấm thủy mi, cách thường làm là đánh thuốc cả bể. Hai loại thuốc hay dùng trên thị trường là Bio Knock 2 và Antibio.

Thuốc nào cũng có rủi ro. Cá đã bệnh quá nặng thì đánh thuốc vẫn có thể chết, nên cần xác định trước chuyện này.

Cách đánh thuốc:

1. Tính tổng thể tích nước gồm bể chính và lọc, rồi nhỏ thuốc theo tỷ lệ ghi cho lượng nước đó.
2. Tắt lọc hay để lọc chạy đều được.
3. Nếu trong lọc có than hoạt tính thì lấy than ra. Than hoạt tính hút mất hoạt chất của thuốc. Đây cũng là lý do một số người tắt lọc khi đánh thuốc.
4. Lúc mới đánh, nước có màu xanh. Khoảng 3–4 tiếng sau nước sẽ trong lại, không cần lo.

Thuốc vẫn ảnh hưởng đến vi sinh trong bể, nhưng chỉ ảnh hưởng chút ít.

Cá bị thối thân thì xử lý ra sao

Nhiều người bắt cá lên tay lau cồn đỏ hoặc Betadine, hay tiêm kháng sinh. Cách này chỉ hợp với cá to, sức đề kháng tốt như pleco, cá chép, cá Ali. Cá nhỏ như neon vua sức đề kháng kém hơn nhiều.

Với thối thân, thuốc chỉ hỗ trợ một phần. Mục tiêu chính là không cho bệnh lan rộng, để cá tự khỏe lại dần. Cách làm thường gặp:

1. Bắt những con bị bệnh ra bể riêng.
2. Thay nước thường xuyên hơn, mỗi ngày một lần, mỗi lần 30–50%.
3. Cho thêm Antibio vào để sát khuẩn bớt.

Bệnh này không khỏi ngay mà phải mất một thời gian. Cá giá rẻ thì tiền chữa có khi còn cao hơn tiền cá. Cá giá trị cao thì nên có bể riêng để chữa cho đàng hoàng.

Chọn cá khi mua mới hoặc mua lại

Khi mua cá, nhất là cá người khác thanh lý, bạn nên xem kỹ mấy điểm sau:

• Cá ăn tốt không.
• Cá có bơi theo đàn không, hay đứng một góc.
• Màu sắc có đẹp không, có dị tật gì không.
• Bụng có lép không.

Cá thanh lý đôi khi là cá đã bỏ ăn nên chủ cũ chán. Bụng lép thường do một trong hai lý do: cá bị bệnh đường ruột, hoặc cá đã bỏ ăn lâu ngày. Cả hai trường hợp đều rất khó chữa.

Dựng bể dưỡng để cách ly cá mới

Muốn chắc ăn nhất thì nên có một bể riêng cho cá mới về. Bể này cũng dùng làm bể chữa bệnh khi cần. Một bể 60x30x36 cm tận dụng từ bể thủy sinh cũ là vừa. Thiết bị chỉ cần mấy thứ cơ bản:

• Bể kính dài ít nhất 60 cm.
• Một cục sủi vi sinh, loại sủi đen hay sủi vi sinh thông thường đều được.
• Một cây sưởi để giữ nhiệt độ bằng bể chính, vì lúc giao mùa nhiệt độ bên ngoài lên xuống thất thường.
• Một cái đèn.

Quy trình cách ly:

1. Lấy nước từ bể chính đổ vào bể dưỡng.
2. Thả cá mới vào bể dưỡng.
3. Nuôi 3–4 ngày và theo dõi. Cá ăn bình thường, không có đốm trắng hay nấm thủy mi thì chuyển dần sang bể chính.

Làm vậy thì gần như chặn được hết chuyện cá mới mang bệnh vào lây cho cá cũ. Nếu bể chính đang chết vi sinh hoặc nước nhiễm khuẩn thì không lấy nước đó được. Lúc này phải dùng nước mới, chạy lại vi sinh cho bể dưỡng và dùng thêm chất dưỡng cá.

Đèn ở bể dưỡng không cần bật nhiều tiếng như bể thủy sinh. Chỉ cần bật khi cho ăn hoặc khi muốn xem cá có biểu hiện gì.

Thùng xốp hay bể kính che bớt mặt

Ngày trước nhiều người dưỡng cá trong thùng xốp, kể cả cá đĩa đắt tiền, vì quây kín thì cá yên tĩnh hơn. Cách này có mấy nhược điểm:

• Chỉ nhìn được từ trên xuống nên khó thấy cá có bệnh hay không. Muốn xem kỹ phải bắt cá lên, mà bắt lên thì cá càng stress.
• Cắm sưởi trong thùng xốp có thể làm cháy thùng. Không để ý thì nước cạn và cá chết.
• Đậy kín nắp mà bật sưởi thì hơi nóng bị om lại, nhiệt độ tăng liên tục, cá dễ chết.

Cách hợp lý hơn là dùng bể kính rồi dán hoặc quây các mặt lại, chỉ chừa một mặt để theo dõi. Mỗi ngày xem khoảng một hai lần, chủ yếu lúc bật đèn cho ăn. Cách này hợp với cá mới về đắt tiền, dễ stress như pleco. Cá yên tâm hơn thì sẽ ăn lại, khỏe lên rồi mới thả về bể chính.

Nhiệt độ mùa đông nên để bao nhiêu

Giữ nhiệt độ ổn định là quan trọng nhất. Không cần để thấp quá hay cao quá.

• Bể thủy sinh: khoảng 24–26°C, vừa tốt cho cây vừa tốt cho cá.
• Cá ưa nóng như cá đĩa: khoảng 28–30°C để cá không bị bệnh.

Bắt đầu từ đâu

1. Kiểm tra sưởi ở bể chính và giữ nhiệt độ ổn định ở 24–26°C (28–30°C nếu nuôi cá đĩa).
2. Tập thói quen mỗi sáng bật đèn, cho ăn và quan sát cá xem có con nào đứng góc, bỏ ăn hay nổi nấm.
3. Dựng một bể dưỡng khoảng 60 cm với sủi vi sinh, sưởi và đèn để sẵn cho cá mới hoặc cá bệnh.
4. Cá mới mua về thì nuôi riêng 3–4 ngày bằng nước bể chính rồi mới thả chung.