Hướng dẫn toàn diện về xanh methylen cho cá cảnh

Xanh methylen (Methylene Blue, tên hóa học là methylthioninium chloride) là một loại thuốc nhuộm cation, đồng thời là chất chỉ thị oxy hóa khử. Trong nuôi trồng thủy sản, người ta dùng nó để trị nấm và ký sinh trùng. Công dụng quen thuộc nhất của thuốc là xử lý trứng cá cho nấm khỏi lan.

Người ta xem xanh methylen là chất sát trùng an toàn cho bể cá. Thuốc cũng hay được dùng khi cá bị ngộ độc amoniac và nitrit.

Xanh methylen trị được gì

Xanh methylen dùng cho các bệnh và vấn đề sau:

• Ngộ độc nitrit: Cá há miệng thở gấp. Mang chuyển sang màu nâu nhạt hoặc nâu, nắp mang đập nhanh (dân chơi gọi là gilling).
• Ngộ độc amoniac: Cá thở gấp, mang đỏ hoặc tím. Cá lờ đờ và có thể nằm im dưới đáy. Thân hoặc vây cá nổi lên các vệt đỏ.
• Ichthyophthirius multifiliis: Da cá nổi các đốm trắng nhỏ. Cá hay cọ mình vào đồ trang trí trong bể.
• Oödinium pillularis: Bệnh này còn có tên là bệnh nhung (Velvet). Thủ phạm thật ra là một loại ký sinh trùng.
• Rối loạn bóng bơi: Cá khó giữ thăng bằng. Cá nổi lật ngửa và bơi với đuôi cao hơn đầu.
• Nấm trứng: Thuốc là chất sát trùng nhẹ, dùng cho trứng cá vẫn an toàn.
• Cá bị stress: Thuốc dùng để phòng bệnh cho cá đang stress, thường là trong lúc vận chuyển.

Dùng sao cho an toàn

Bể có cua, tép, ốc và các loài giáp xác khác vẫn dùng được xanh methylen, miễn là bạn cho thuốc vào cẩn thận. Cây thủy sinh thì khác. Ở liều trên 4 mg mỗi lít, thuốc sẽ làm hại cây. Vì vậy bể có cây phải dùng thận trọng, và chỉ để cây tiếp xúc với thuốc trong thời gian ngắn.

Không dùng xanh methylen cùng lúc với kháng sinh Erythromycin hoặc Tetracycline. Phần lớn thuốc xử lý nước đều có tính khử (redox-reducing). Nếu vừa châm loại thuốc này, bạn chờ 30 phút rồi hẵng cho xanh methylen vào. Trong suốt đợt điều trị, nhớ bỏ than hoạt tính ra khỏi lọc, vì than sẽ hút mất xanh methylen.

Xử lý nấm trên trứng cá

Muốn phòng hoặc trị nấm trên trứng cá, bạn xử lý bể bằng xanh methylen theo các bước sau:

• Lấy than ra khỏi lọc. Lọc vẫn chạy bình thường với vật liệu lọc cơ học.
• Cho 5 ml (1 thìa cà phê) xanh methylen nồng độ 2,303% vào mỗi 38 lít nước. Liều này cho nồng độ 3 phần triệu (ppm). Nếu cần nồng độ cao hơn, cứ tăng 1 ppm thì bạn cho thêm khoảng 1,64 ml (khoảng 1/3 thìa cà phê) cho mỗi 38 lít.
• Xử lý mỗi ngày, kéo dài đến ba ngày sau khi cá bột bắt đầu bơi tự do.

Động vật nguyên sinh ký sinh ngoài

Khi bể bị nấm hoặc bị động vật nguyên sinh ký sinh ngoài, bạn dùng xanh methylen theo các bước sau:

• Lấy than ra khỏi lọc. Trong suốt đợt điều trị, lọc vẫn chạy với vật liệu lọc cơ học.
• Cho 5 ml (1 thìa cà phê) xanh methylen nồng độ 2,303% vào mỗi 38 lít nước. Liều này cho nồng độ 3 ppm. Giữ thuốc trong bể từ ba đến năm ngày.
• Điều trị xong thì thay nước và lắp than trở lại lọc.

Ngộ độc nitrit hoặc xyanua

Xanh methylen giúp cá biển và cá nước ngọt hồi phục khi bị ngộ độc nitrit (NO2−) hoặc xyanua (CN−). Cách dùng như sau:

• Lấy than ra khỏi lọc. Trong suốt đợt điều trị, lọc vẫn chạy với vật liệu lọc cơ học.
• Cho 5 ml (1 thìa cà phê) xanh methylen nồng độ 2,303% vào mỗi 38 lít nước. Liều này cho nồng độ 3 ppm. Giữ thuốc trong bể từ ba đến năm ngày.
• Điều trị xong thì thay nước và lắp than trở lại lọc.

Ngâm cá (dip)

Xanh methylen còn pha được thành dung dịch để ngâm nhanh cá bị nấm, bị động vật nguyên sinh ký sinh ngoài hoặc bị ngộ độc xyanua.

• Chuẩn bị một vật chứa không bằng kim loại, đủ rộng cho số cá cần trị. Đổ vào đó nước giống nước bể đang nuôi.
• Cho 24,65 ml (5 thìa cà phê) thuốc vào mỗi 11 lít nước. Liều này cho nồng độ 50 ppm. Không nên pha đậm hơn 50 ppm.
• Thả cá vào dung dịch. Không để cá trong đó quá 10 giây.
• Thả cá về lại bể cũ.

Sản phẩm

Fish Vet Methylene Blue

Liều dùng: Với chai nhỏ giọt 37 ml, bạn nhỏ một giọt cho mỗi 3,8 lít nước. Sau ba đến năm ngày thì thay 25% nước và thay than lọc. Nếu dùng để phòng nấm trứng, bạn xử lý tiếp thêm hai đến ba ngày sau khi cá bột bơi tự do.

Với dạng bột đậm đặc, bạn mở nắp và đổ nước từ từ vào đến miệng chai. Sau đó đậy chặt nắp rồi lắc nhẹ cho bột tan đều. Nước pha nên là nước RO (nước lọc thẩm thấu ngược) hoặc nước cất. Liều dùng là 1 thìa cà phê cho mỗi 38 lít nước. Sau ba đến năm ngày thì thay 25% nước và thay than lọc. Nếu dùng để phòng nấm trứng, bạn xử lý tiếp thêm hai đến ba ngày sau khi cá bột bơi tự do.

Trong lúc điều trị, bạn bỏ phần lọc than ra nhưng các phần lọc khác vẫn chạy bình thường. Điều trị xong thì lắp than lại.

Kordon/Oasis Methylene Blue for Aquarium

Bạn làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Các quy trình dưới đây áp dụng cho bể nước ngọt, bể nước mặn và hồ ngoài trời. Đá, san hô, gỗ và các vật liệu xốp khác có thể hút xanh methylen. Vì vậy thuốc phát huy tốt nhất trong bể hoặc hồ trống, nhất là bể mới. Xanh methylen có thể nhuộm màu vĩnh viễn lớp silicone dán kính bể. Kết thúc đợt điều trị nào cũng vậy, bạn nên thay một phần hoặc toàn bộ nước và thay than hoạt tính mới trong lọc.

Xanh methylen trị tốt các ca nấm nông trên da cá. Bạn có thể dùng nó thay Malachite Green để khống chế nấm. Khi dùng để phòng nấm, thuốc an toàn với trứng và cá bột. Thuốc còn có tác dụng với một số động vật nguyên sinh ký sinh ngoài như Ichthyophthirius (Ich), Chilodonella và Costia.

Xanh methylen chuyển methemoglobin trở lại thành hemoglobin, chất mang oxy bình thường trong máu cá. Nhờ vậy, thuốc chữa được cho cá cảnh đã xác định bị ngộ độc xyanua và nitrit. Có ý kiến cho rằng cá biển mới về nếu thả vào nước có xanh methylen thì có thể sống sót nhiều hơn, vì thuốc giúp đảo ngược ngộ độc nitrit và/hoặc xyanua.

Nguồn

• Ichthyophthirius Multifiliis (White Spot) Infections in Fish. University of Florida Extension.