Giữ bể thủy sinh dễ chăm: tuần đầu, nền, phân và rêu hại

Nhiều người nhìn một bể thủy sinh xanh mướt rồi nghĩ chủ bể có bí quyết gì ghê gớm. Thực ra phần lớn bể đẹp đi lên từ mấy việc rất cơ bản: chăm kỹ giai đoạn đầu, chọn mức đèn vừa sức, châm phân đúng nhu cầu và có sẵn đội dọn rêu ngay từ đầu.

Bài này gom lại những kinh nghiệm đó để bạn set một bể ít rắc rối, biết khi nào cần châm thêm phân, và chọn cây, chọn cá sao cho bể không thành gánh nặng.

Vì sao ba bốn tuần đầu quan trọng nhất

Một bể vừa set chưa ổn định. Nếu dùng phân nền (active soil), trong bể còn đang có nhiều biến động: pH đi xuống, độ cứng carbonate (KH) cũng đi xuống. Cây thì đang bén rễ, còn CO2 và đèn chưa chắc đã chỉnh đúng.

Bể càng nhiều đèn và càng nhiều cây mọc nhanh thì giai đoạn này càng dễ trục trặc. Set bể xong rồi hai tuần sau mới quay lại nhìn là cách dễ gặp chuyện nhất. Lúc đó rêu hại có thể đã lên mà bạn không kịp xử lý.

Bể mới giống một đứa trẻ sơ sinh, cần được để ý nhiều hơn hẳn so với lúc đã lớn. Một cách làm của dân chơi kỹ là cứ khoảng ba ngày ghé bể một lần trong ba tuần đầu. Mỗi lần thay một ít nước và kiểm tra lại mọi thứ:

• CO2 có đều không, có bị tắt hay quá tay không.
• Thời gian và cường độ đèn có hợp với cây đang trồng không.
• Có chấm rêu hại nào mới xuất hiện không.

Không phải ai cũng có thời gian chăm dày như vậy. Nhưng tuần đầu bạn càng sát sao thì về sau càng nhàn. Nếu thấy lấm tấm rêu thì có thể thả tép vào và chỉnh lại thông số. Phát hiện sớm thì xử lý dễ hơn nhiều.

Đèn mạnh thì phải chăm nhiều hơn

Thủ phạm hay làm bể khó giữ nhất thường là ánh sáng. Đèn càng mạnh thì cây càng ăn nhiều, cần nhiều CO2 và phân hơn. Chỉ cần một thứ thiếu là rêu hại có cơ hội.

Bể trồng cây đỏ và cây tiền cảnh làm thảm đòi đèn mạnh, phân kỹ và phải cắt tỉa khoảng hai tuần một lần. Đó là một phần thú chơi. Bạn phải mê thật thì mới theo được. Còn nếu muốn ít áp lực, một bể đèn bình thường với Cryptocoryne, rêu và dương xỉ gần như không phải đụng tay mà vẫn đẹp.

Nền: phân nền, sỏi hay cát

Phân nền làm từ đất tro núi lửa, rất giàu dinh dưỡng, nên cây lên nhanh và khỏe. Đổi lại, nó làm pH và KH tụt trong thời gian đầu, và đó là một lý do giai đoạn đầu cần theo dõi kỹ.

Trước khi có phân nền, người ta vẫn trồng cây với vật liệu đá núi lửa, một lớp sỏi phủ bên trên và nhiều phân bón vùi phía dưới. Cây vẫn lên tốt.

Nền thật ra không phải điều kiện quyết định. Ráy và các loại rêu buộc lên quả cầu hay bám lên lũa vẫn mọc tốt mà không cần chút nền nào. Có đủ CO2 và châm phân đúng thì bạn hoàn toàn có thể trồng cây trên nền cát.

Châm phân theo đèn và lượng cá

Phân nên chỉnh theo hai thứ: đèn mạnh hay yếu, và trong bể có nhiều cá hay không.

Nhu cầu phân thay đổi mỗi khi bạn đổi đèn, đổi cây hay đổi số cá. Bể đèn bình thường thì gần như không phải tính toán gì, còn bể đèn mạnh thì phải theo dõi liên tục. Nếu không muốn căng thẳng, bể đèn thường là lựa chọn dễ thở nhất.

Nước và CO2 cho cây dễ trồng

Ngay cả cây dễ cũng cần vài điều kiện tối thiểu. Ba thứ quan trọng nhất là:

• Nước mềm hoặc cứng vừa. Nước quá cứng thì trồng cây khó hơn.
• CO2 đều đặn.
• Một chế độ phân nước ổn định.

Có đủ ba thứ này thì nhóm cây dễ lên rất khỏe. Không có CO2 mà nước lại quá nóng thì trồng cây giống như đánh cược. Nếu muốn chơi cây tiền cảnh và cây đỏ, bạn sẽ phải chỉnh phân khác đi và đầu tư thêm.

Chọn cây để bể nhàn

Muốn bể ít phải cắt tỉa, hãy chọn cây mọc chậm hoặc giữ dáng tốt:

• Các bụi Echinodorus lớn.
• Microsorum (dương xỉ).
• Cryptocoryne.
• Sagittaria.
• Ráy (Anubias) và các loại rêu, trồng được cả trên quả cầu, không cần nền.

Nhóm cây này không cần tỉa nhiều. Khi cá, lượng thức ăn và thông số nước đã cân bằng thì bể lớn hay nhỏ cũng chăm như nhau, chỉ khác ở số cây phải trồng. Bể càng to thì càng khó thò kéo vào cắt tỉa, nên càng nên dùng cây đơn giản.

Bể cá dĩa nuôi trên 30°C cần chọn cây chịu nóng. Marsilea là một cây tiền cảnh dễ, lên thảm đẹp và hợp với bể cá dĩa. Nếu không mua được cây cấy mô thì có thể dùng cây trồng chậu bình thường, cắt bớt lá rồi trồng. Cách này tốn khá nhiều chậu nhưng vẫn lên thảm được.

Thả đội dọn rêu ngay từ đầu

Rêu hại đáng ghét nhất là rêu râu đen (black beard algae, BBA). Cách phòng đỡ tốn công nhất là thả tép Amano và một ít ốc ngay khi set bể, đừng đợi ba tháng sau rêu lên rồi mới thả. Có đội dọn từ sớm thì phần lớn bể không bị rêu nặng.

Khi đá và hardscape đã bám rêu, có một mẹo khá mạnh tay: thả một lượng ốc rất lớn, cỡ 200 con, để chúng ăn trong hai ba ngày rồi vớt ra. Ốc gặm sạch gần như mọi thứ trên đá. Cách này cần có sẵn nhiều ốc, không phải ai cũng làm được.

Bắt đầu từ đâu

1. Chọn mức đèn vừa sức chăm của mình. Mới chơi thì bắt đầu với đèn bình thường và nhóm cây dễ.
2. Ba bốn tuần đầu ghé bể thường xuyên, thay ít nước và kiểm tra CO2, đèn, rêu.
3. Thả tép Amano và vài con ốc ngay từ đầu.
4. Dùng một loại phân nước tổng hợp nhiều sắt. Chỉ thêm NPK khi tăng đèn hoặc chuyển sang cây mọc nhanh.