Lá bàng Ấn Độ có tốt cho cá cảnh không và cách sử dụng

Ở tiệm cá, đôi khi bạn sẽ thấy một xấp lá khô to bản và thắc mắc người ta mua về làm gì. Đó là lá bàng Ấn Độ (IAL), còn gọi là lá catappa, lá của cây Terminalia catappa. Cây này có nguồn gốc từ châu Á và châu Đại Dương. Giờ nó mọc khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới trên thế giới. Hạt trong quả ăn có vị gần giống hạnh nhân. Lá thì người ta hay dùng pha trà thảo mộc và làm thuốc cổ truyền.

Khi bạn thả một chiếc lá catappa khô vào bể, lá sẽ phân hủy từ từ và nhả ra tanin. Tanin là hợp chất có nguồn gốc thực vật. Nó làm pH hạ dần và nhuộm nước sang màu vàng nâu. Nhiều người không ưa màu nâu do lá và lũa nhả ra, nên họ dùng lọc hóa học để khử màu. Thật ra tanin có khá nhiều công dụng khi nuôi cá.

Lá catappa dùng để làm gì?

Một số loài nhạy cảm ưa pH thấp và nước mềm, chẳng hạn tép crystal và vài loài cá Nam Mỹ. Với những loài này, lá bàng Ấn Độ có thể hạ pH từ từ. Lá nhả ra axit tannic, axit humic, axit fulvic và nhiều hợp chất hữu cơ có tính axit yếu khác. Lá tác dụng chậm hơn hóa chất chỉnh pH. Nhưng chính vì chậm nên đôi khi người ta xem cách này "an toàn" hơn. Nước thay đổi từ từ thì ít khi gây sốc pH làm chết cá.

Do lá làm thay đổi chỉ số nước, người ta thường không dùng lá cho các loài ưa pH cao như cichlid châu Phi và nhiều loài cá đẻ con.

Có những loài cá nước mềm vẫn sống bình thường mà không cần pH thấp. Dù vậy, lúc cho chúng sinh sản và ương cá bột, bạn có thể thành công hơn nếu làm nước chua hơn một chút. Vì thế dân nhân giống hay bỏ lá catappa vào bể cichlid Apistogramma và bể cá betta, cả Betta splendens lẫn betta hoang dã. Mấy ngày đầu lá còn nổi trên mặt nước. Cá betta và cá sặc (gourami) đôi khi tận dụng chỗ này, làm tổ bọt ngay dưới lá cho chắc.

Một điểm thú vị nữa là lá bàng Ấn Độ có tính kháng khuẩn và kháng nấm, dù rất nhẹ. Ngoài tự nhiên, tanin bảo vệ cây khỏi vi khuẩn, nấm và các mầm bệnh khác. Giới khoa học vẫn đang nghiên cứu khả năng kháng khuẩn của tanin để có thể ứng dụng trong y học. Nhiều người chơi vì thế dùng lá catappa để chữa các bệnh nhẹ và tăng sức đề kháng cho cá. Ví dụ, con betta nhà bạn cứ tự cắn đuôi thì thêm tanin vào nước có thể làm đuôi mau lành hơn và tránh bị thối vây. Một số người chơi lâu năm còn khuyên bỏ lá giàu tanin hoặc quả alder vào nước lúc ấp trứng cá để chống nấm.

Lá bàng ngâm trong nước một thời gian thì vi sinh vật bắt đầu ăn và phân hủy lá. Chúng sinh sôi rất nhanh, tạo thành một lớp màng vi sinh (biofilm) và infusoria (vi sinh vật đơn bào). Lớp vi sinh này là thức ăn rất tốt cho cá bột và tép con. Có khi trong những ngày đầu đời, đây là thứ duy nhất đủ nhỏ để chúng ăn được. Nếu bạn sắp đi xa mà không có ai cho đàn tép ăn, hãy thử ngâm vài chiếc lá trong xô nước ba tuần, đến khi lá phủ một lớp màng vi sinh nhớt nhầy. Sau đó bạn thả lá vào bể. Tép sẽ có cái ăn dài ngày trong lúc bạn vắng nhà.

Cuối cùng, nếu muốn làm bể biotope Nam Mỹ hay bể nước đen mô phỏng môi trường sống tự nhiên của cá, bạn cứ dùng thật nhiều lá catappa cùng các loại lá, quả khô khác phủ kín nền. Nước sẫm màu làm các loài cá ánh kim như neon, neon vua và một số dòng cá đĩa nổi bật hẳn lên. Cá nhát cũng thấy yên tâm hơn, vì nước nhuốm tanin che bớt tầm nhìn từ bên ngoài. Bỏ đủ nhiều lá bàng Ấn Độ thì lớp lá mục dưới nền sẽ thành chỗ trốn cho cá bột hoặc các loài cá đáy nhút nhát như cá chuột lùn.

Cách dùng lá bàng Ấn Độ

Lá khô dính nhiều bụi bẩn thì bạn có thể rửa nhẹ qua nước trước. Lá đã sạch sẵn thì thả thẳng vào bể là được. Lá thường nổi trong 3-7 ngày đầu. Nếu thấy vướng mắt, bạn lấy đá hoặc đồ trang trí đè lá xuống. Bạn cũng có thể bẻ đôi lá để dùng một phần, hoặc vò vụn ra cho lá phân hủy nhanh hơn.

Nên dùng bao nhiêu lá catappa? Bạn bắt đầu với 1 lá dài khoảng 10-18 cm cho mỗi 20-75 lít nước. Với bể nước đen, bạn tăng số lá và thêm các loại gỗ mềm như lũa Malaysia, gỗ cholla cho đến khi nước lên màu như ý.

Có nên luộc lá bàng Ấn Độ không? Không nên. Luộc làm tanin ra hết vào nước luộc, và bạn mất luôn những lợi ích của nó. Tuy vậy, có người không thích nhìn lá trong bể nên nấu nước cốt lá catappa theo tỉ lệ 1 lá cho mỗi 2 lít nước. Bạn nhớ dùng cái nồi cũ rẻ tiền, vì nồi có thể bị ố. Đợi nước nguội rồi đổ từ từ vào bể đến khi nước đạt màu mong muốn. Lỡ tay đổ nhiều quá thì chỉ cần thay nước cho màu nhạt bớt.

Khi nào nên thay lá catappa? Phần lớn lá để được khoảng một đến hai tháng mới mục hết. Khi chiếc lá đầu tiên bắt đầu thủng lỗ, bạn bỏ thêm lá thứ hai. Như vậy lá mới có thời gian bắt đầu phân hủy và nhả tanin.

Lần tới nếu bạn tính nuôi tép, cho cá nước mềm sinh sản hay dựng bể biotope nước đen, cứ để sẵn một xấp lá catappa trong nhà.