Hướng dẫn nuôi cá chì – nhóm cá đàn sống ở tầng mặt

Cá chì là loài cá tầng mặt rất thú vị, ai chơi cá cũng nên nuôi thử ít nhất một lần. Chúng khỏe và hoạt bát. Mõm nhọn và thân thon dài của chúng trông y như cây bút chì, nên tiếng Anh gọi chúng là pencilfish. Cá chì còn có vài tập tính riêng, khác hẳn những loài cá đàn quen thuộc. Nếu bạn đang tìm một loài cá nano lạ mắt cho bể cộng đồng sắp set thì cá chì rất đáng để tìm hiểu.

Cá chì là gì?

Cá chì là họ hàng xa của nhóm cá tetra. Chúng thuộc chi Nannostomus và sống ở nhiều nước khắp Nam Mỹ. Ngoài thị trường cá cảnh có khá nhiều loài, ví dụ:

• Cá chì hockeystick, diptail hay brown (N. eques)
• Cá chì Beckford (N. beckfordi), có dạng vàng và dạng đỏ
• Cá chì coral red hay red arc (N. mortenthaleri)
• Cá chì tím (N. rubrocaudatus)
• Cá chì lùn (N. marginatus)
• Cá chì một vạch (N. unifasciatus)
• Cá chì ba vạch (N. trifasciatus)

Phần lớn cá chì bơi ngang như bao loài cá khác. Riêng vài loài như cá chì diptail lại bơi chéo một góc 45 độ, trông rất lạ. Đây là cá đàn, vì vậy bạn nên nuôi ít nhất sáu con cùng loài. Riêng cá chì coral red và cá chì tím thì có thể gây gổ với nhau. Muốn chúng bớt hung hăng, bạn nên mua ít nhất 8–10 con, cứ một đực thì hai cái. Nếu định nuôi đàn đông hơn thì nên tính trước chuyện tiền nong, vì giá mỗi con chênh nhau tùy loài.

Cách set bể cho cá chì

Cá chì sống được trong bể 38 lít, nhưng bể cao 76 lít hoặc bể 110 lít sẽ tốt hơn. Bể cao rất hợp để thả nhiều loài cá bơi ở các tầng khác nhau. Cá chì ở tầng mặt, còn bạn có thể thêm cá tầng giữa và cá tầng đáy vào cùng một bể. (Lưu ý là cá chì coral red và Beckford thường bơi ở tầng giữa, nên bạn cần tính trước khi chọn cá.)

Phần lớn cá chì bán ở cửa hàng là cá bắt ngoài tự nhiên. Chúng thích nước ấm 24–27°C, pH 6,5–7,5. Muốn hạ pH nhẹ thì bạn có thể thả thêm lá bàng. Cá chì không khét tiếng nhảy bể như cá killifish, nhưng lúc giật mình chúng vẫn có thể nhảy ra ngoài. Vì vậy bể nên có nắp đậy thật kín. Với các loài khó tính như cá chì coral red và cá chì tím, bể cần trồng nhiều cây sống và có vật trang trí cao để chắn tầm nhìn. Có chỗ khuất như vậy thì cá ít tranh lãnh thổ hơn.

Cá nào nuôi chung được với cá chì?

Trong bể cộng đồng, cá chì hợp với những loài cá hiền, cỡ tương đương. Bạn cùng bể hay gặp nhất là cá chuột, cá tetra và cá rasbora. Cá chì cũng là cá dither tốt. Cá dither là loại cá mà khi có chúng trong bể, các loài nhút nhát thấy yên tâm hơn và ít trốn hơn. Vì thế nhiều người hay nuôi cá chì chung với cichlid lùn như Apistogramma. Cũng có người nuôi chung thành công với cá betta, nhưng bạn phải sẵn sàng tách riêng nếu con betta quá dữ. Ngoài ra, không nên nuôi chung với tép cherry và tép crystal, vì cá chì có tiếng là hay săn ăn tép.

Cá chì ăn gì?

Muốn cá chì khỏe thì phải cho ăn nhiều thức ăn chất lượng tốt. Miệng chúng nhỏ và hếch lên, nên món hợp nhất với chúng là thức ăn hạt nhỏ, nổi trên mặt hoặc chìm thật chậm. (Muốn thức ăn nổi lâu hơn thì tránh để dòng chảy mạnh sát mặt nước.) Những món hợp với chúng gồm Artemia mới nở, cyclops, bo bo, thức ăn dạng vảy bóp vụn, cùng thức ăn hạt mịn cho cá bột và cá nhỏ.

Cách cho cá chì sinh sản

Không phải loài nào cũng dễ cho đẻ, nhưng có vẻ người chơi khá dễ thành công với cá chì Beckford. Bạn set một bể đẻ 38 lít, nước pH thấp hơn và ấm hơn bình thường, khoảng 27°C. Bể dùng lọc vi sinh (lọc bông) chảy nhẹ, ánh sáng để dịu. Sau đó bạn chọn một nhóm ít nhất sáu con để chắc chắn có ít nhất một đực và một cái. Cá bố mẹ rất hay ăn trứng của chính mình. Vì vậy bạn cần thả thật nhiều rêu java, cây rậm, búi sợi cho cá đẻ, và/hoặc rải nền bi thủy tinh để giấu trứng.

Cho cá ăn đầy đủ thì chẳng bao lâu bạn sẽ thấy chúng bắt cặp đẻ. Con đực dùng mõm thúc vào bụng con cái để kích nó nhả trứng. Đến lúc này, bạn có thể chuyển trứng sang một hộp nhỏ có sục khí, hoặc vớt cá bố mẹ ra khỏi bể đẻ. Tùy nhiệt độ nước, trứng có thể nở rất nhanh, chỉ sau 1–2 ngày. Sau 4–6 ngày, cá bột tiêu hết túi noãn hoàng và bắt đầu bơi tự do. Thức ăn cho cá bột gồm thức ăn dạng bột, nước xanh, trùng cỏ, lươn giấm, giun vi sinh (micro worm) và Artemia mới nở. Quan trọng nhất là nước phải luôn thật sạch. Bạn cần thay nước mỗi ngày bằng nước có pH thấp.

Cá chì dễ nuôi, sống tốt trong bể cộng đồng và rất đẹp khi bơi trên nền cây thủy sinh. Hy vọng bạn sẽ thích chúng.