Làm giằng trên và cắt lỗ thăm cho bể cá mica tự đóng

Bể mica khi đã ghép xong bốn thành và đáy thì vẫn chưa dùng được. Thành trước và thành sau dài nên khi đổ đầy nước sẽ bị đẩy phình ra ngoài. Phần giằng trên có nhiệm vụ giữ miệng bể cho chắc. Nó cũng là chỗ để khoét lỗ thăm cho tay vào chăm bể và đặt nắp.

Bài này hướng dẫn hai cách làm giằng trên: dùng một tấm mica nguyên khoét lỗ, hoặc ghép từ các thanh mica cho rẻ. Phần sau đi vào chi tiết cách khoét lỗ thăm bằng máy phay (router) trên tấm mica đúc dày khoảng 12 mm cho một bể khoảng 570 lít. Bài cũng nói rõ những lỗi dễ làm hỏng mica hoặc gãy mũi.

Chọn kiểu giằng: tấm nguyên hay thanh dải

Kiểu tấm nguyên dùng một tấm mica phủ kín miệng bể rồi khoét các lỗ thăm. Kiểu thanh dải dùng nhiều thanh mica hẹp, dán ngang qua bể, rồi đặt các tấm nắp lên trên. Hai kiểu khác nhau khá rõ về chi phí và hình thức.

Nếu ngân sách eo hẹp thì kiểu thanh dải là lựa chọn hợp lý. Dù làm kiểu nào thì bể mica vẫn phải có giằng, không bỏ qua được.

Giằng bằng thanh dải làm thế nào

Các thanh mica rộng khoảng 12,7 cm. Cách bố trí như sau:

• Một thanh chạy suốt chiều dài bể ở mép trước.
• Hai thanh ở hai đầu bể, chạy hết chiều rộng từ trước ra sau. Mỗi thanh hàn vào cả thành trước, thành sau và thành bên.
• Các thanh ở giữa, chẳng hạn hai thanh, chạy hết chiều rộng bể và chỉ cần dán vào thành trước và thành sau.

Ở cách làm mẫu, các thanh ngang được hàn bên dưới thanh dọc phía trước. Hai lớp chồng lên nhau nên chỗ giao nhau hở ra một khe khoảng 2,5 cm. Khe này là chỗ trừ điểm rõ nhất của kiểu giằng thanh dải. Nếu không thích khe hở đó, bạn có thể cắt thanh dọc cho khớp với các thanh ngang rồi dán chúng nằm cùng một mặt phẳng. Kiểu chồng lên nhau ở đây được chọn vì muốn giằng chắc hơn.

Phần nắp đặt trên các thanh có thể làm bằng mica đùn (extruded) dày 6 mm. Loại này rẻ hơn một nửa so với mica đúc (cell cast) dày khoảng 12 mm. Tiết kiệm cả ở nắp lẫn ở giằng nên tổng chi phí giảm đáng kể.

Chuẩn bị dụng cụ và đánh dấu lỗ thăm

Lỗ thăm cắt bằng máy phay là đẹp nhất. Nếu không có máy phay, bạn có thể dùng cưa lọng, cưa đĩa hoặc cưa kiếm. Với các loại cưa này, bạn khoan một lỗ ở góc đủ lớn để lọt lưỡi cưa rồi bắt đầu cắt từ đó. Dụng cụ cần có:

• Máy phay với mũi hai lưỡi (double flute). Mũi dùng ở đây có đường kính 6 mm, nên mỗi đường cắt sẽ mất khoảng 6 mm mica.
• Thước dẫn kẹp vào máy phay (edge guide), hoặc một thanh gỗ 2x4 thẳng.
• Thước dây để canh lỗ cho cân giữa.
• Vài cái kẹp.
• Mấy thanh gỗ 2x4 để kê tấm mica lên khỏi mặt sàn.
• Kính bảo hộ.

Để có một lỗ vuông vức, bạn có thể kẻ bằng thước thẳng. Một mẹo nhanh hơn là lấy viền nắp của một bể cũ có kích thước phù hợp úp lên tấm mica rồi đồ theo. Ở bể mẫu, lỗ thăm rộng khoảng 30 cm, dài khoảng 91 cm. Phần mép còn lại rộng khoảng 12,7 cm ở phía trước và 14 cm ở mỗi bên. Phần mép này chính là giằng.

Cắt lỗ thăm bằng máy phay

1. Kê tấm mica lên các thanh 2x4 sao cho bên dưới đường cắt hoàn toàn trống.
2. Chỉnh độ sâu mũi phay chỉ vừa đủ xuyên qua tấm mica. Không cần để thò ra thêm vài mm.
3. Lắp thước dẫn, canh lại một lần nữa theo vạch đã kẻ.
4. Đeo kính bảo hộ. Mảnh mica có thể văng lên mặt. Chuyện này không hay xảy ra, nhưng mắt quý hơn tấm mica.
5. Bật máy, rồi hạ mũi xuống mica theo góc nghiêng chứ không cắm thẳng đứng. Khi đế máy đã nằm phẳng trên mặt mica thì mới bắt đầu đẩy máy đi.
6. Đi máy chậm và đều. Mica đúc dày rất đặc nên khó cắt. Mệt thì dừng lại nghỉ, không cần làm cho nhanh. Đường cắt thẳng và sạch mới là mục tiêu.
7. Gần tới cuối đường cắt, để ý tấm mica vì nó có thể xê dịch khi sắp rời ra.
8. Tắt máy xong thì giữ nguyên tay, chờ mũi dừng hẳn rồi mới nhấc máy ra.

Trong rãnh cắt sẽ còn lại các vụn mica màu trắng. Chúng không dính chặt mà chỉ cần đẩy là ra. Mica đúc cắt bằng máy phay cho mép khá đẹp. Nếu dùng mica đùn, hoặc dùng lưỡi cưa có quá ít răng, mica sẽ chảy ra trong rãnh và mép cắt rất xấu. Vì vậy, lưỡi cưa phải là loại dành cho mica.

Máy phay cũng dùng được để xẻ đôi cả tấm mica. Đường cắt sạch hơn cưa nhiều, chỉ cần nhớ tính phần mica mất đi theo bề rộng mũi.

Dùng thanh gỗ làm thước dẫn khi tấm mica quá rộng

Đường cắt nằm xa mép tấm thì thước dẫn của máy phay không với tới. Lúc đó bạn kẹp một thanh gỗ 2x4 lên tấm mica, song song với đường cần cắt, làm thước. Nên dùng cạnh hẹp của thanh 2x4 áp vào máy. Mặt rộng của gỗ có thể bị cong vênh, còn cạnh hẹp thì hầu như lúc nào cũng phẳng.

Bạn đo khoảng cách từ đường cắt tới mép ngoài đế máy phay để đặt thanh gỗ cho đúng chỗ. Khi đi máy, giữ đế máy luôn áp sát vào thanh gỗ. Có lúc bạn phải đẩy, có lúc phải kéo máy, tùy thanh dẫn nằm phía nào. Mục đích là để máy không trôi ra khỏi thước làm đường cắt bị lệch. Cách này áp dụng được cho mọi loại cưa, miễn có một cạnh thẳng làm dẫn.

Thanh gỗ nên được kẹp chặt hoặc đè bằng vật nặng. Quỳ lên để giữ thì tiện, nhưng đó là thói quen xấu, không nên bắt chước.

Khi bắt đầu, máy có thể giật nhẹ lúc trượt qua khoảng trống chưa chạm mica. Hiện tượng này hết ngay khi mũi bắt đầu ăn vào mica.

Những lỗi dễ làm hỏng mica hoặc gãy mũi

• Không kê đỡ phần sắp rời ra. Khi đường cắt gần xong, phần mica bị cắt sẽ võng xuống làm đường cắt nghiêng. Đến cuối, nó rơi xuống và có thể gãy góc. Bạn nên đặt một thanh 2x4 ngay dưới giữa phần sắp rời để đỡ.
• Di chuyển máy khi mũi còn quay chậm. Sau khi tắt máy, mũi vẫn quay ở tốc độ thấp một lúc. Xê dịch máy lúc này rất dễ làm gãy mũi.
• Bật máy khi mũi đang bị mica kẹp chặt. Đây là lưu ý chung với mọi loại cưa. Trước khi bật lại, hãy rút mũi hoặc lưỡi ra để nó quay tự do rồi mới đưa vào cắt tiếp.
• Để mũi thò quá sâu. Mũi chỉ cần vừa xuyên qua mica, thò dài hơn cũng không được gì.
• Dùng lưỡi không dành cho mica. Lưỡi ít răng làm mica chảy, mép cắt sần sùi.

Trong video

• Xem video từ ▶ 24:18 Máy phay đang cắt theo đường vạch, dây điện kéo dài phía sau.
• Xem video từ ▶ 24:37 Máy phay cắt dọc theo thanh dẫn trên tấm ván lớn.

Làm nắp từ tấm vừa khoét và để chừa lỗ phía sau

Tấm mica vừa khoét ra sẽ được dùng làm nắp, nằm ngang mặt với giằng. Mép cắt lúc này còn xấu, nhưng sau khi phay chỉnh lại và đánh bóng bằng lửa (flame polishing) cả hai mặt thì sẽ ổn. Lỗ hình chữ nhật đơn giản là đủ dùng. Nên khoan thêm một lỗ vừa lọt ngón tay trên nắp để làm tay cầm. Tấm nắp dài có thể bị cong theo thời gian. Khi có lỗ tay cầm, bạn chỉ cần lật mặt nắp lại là xong. Còn phải làm thêm phần đỡ để nắp không rơi tụt vào bể, đây là một công đoạn riêng.

Phía sau bể thường cần thêm vài lỗ thăm để tay vào chỉnh đường ống nước. Nếu chưa biết đường ống sẽ đặt ở giữa hay ở góc thì đừng khoét vội. Khoét sớm thì sau này đi ống buộc phải theo vị trí lỗ đã khoét, mất chủ động.

Bắt đầu từ đâu

1. Tính chi phí trước rồi mới chọn kiểu giằng. Nếu muốn tiết kiệm, làm thanh dải rộng khoảng 12,7 cm kết hợp nắp mica đùn 6 mm.
2. Đồ khuôn lỗ thăm lên tấm giằng, đo kỹ để phần mép trước và hai bên đủ rộng.
3. Kê tấm mica lên gỗ 2x4, đặt sẵn gỗ đỡ dưới phần sắp rời ra, chỉnh mũi phay vừa xuyên qua mica, đeo kính rồi mới bật máy.
4. Để trống phần giằng phía sau cho tới khi đã chốt vị trí đường ống nước.