Rêu chấm xanh (GSA) trong bể thủy sinh: nguyên nhân và cách xử lý

Rêu chấm xanh (green spot algae, GSA) gần như bể nào cũng từng gặp. Ít thì không đáng ngại, vài chấm trên kính chẳng cần sửa gì trong bể. Nhưng giống mọi loại rêu hại khác, GSA cũng có lúc bùng lên phủ kín kính và lá cây, và khi đó bạn phải ra tay.

Tin tốt là GSA thuộc loại dễ hiểu nhất. Nguyên nhân của nó khá rõ ràng, nên chỉ cần nắm vài điểm dưới đây là bạn nhận diện, dọn sạch và giữ cho nó không quay lại được.

Nhận diện rêu chấm xanh thế nào

GSA mọc thành những chấm tròn màu xanh, mỗi chấm cỡ 1 mm. Nó bám rất chặt và hay xuất hiện ở hai chỗ:

• Mặt kính bể.
• Lá của các loại cây mọc chậm. Ráy (Anubias) là ví dụ kinh điển. Gần như ai trồng ráy cũng từng thấy lá bị lấm tấm chấm xanh.

Nhiều người nhầm GSA với rêu bụi xanh (green dust algae, GDA) vì nhìn khá giống nhau. Cách phân biệt đơn giản nhất là lấy tay hoặc miếng lau chà thử. Rêu bụi xanh mềm, lau một cái là trôi. Rêu chấm xanh thì cứng đầu, lau mãi không đi.

Vì sao rêu chấm xanh mọc

Với GSA, thủ phạm chính gần như luôn là phosphate. Phosphate quá thấp hay quá cao đều có thể làm GSA bùng lên.

CO2, ánh sáng hay dòng chảy có thể góp thêm một phần, nhưng không phải nguyên nhân chính. Vì vậy khi bể có GSA, việc đầu tiên nên làm là kiểm tra phosphate chứ chưa cần chỉnh đèn hay CO2.

Hai tình huống hay gặp:

• Bể có cây mà chưa châm phân có phosphate. Cây thiếu phosphate, và đây nhiều khả năng là lý do GSA xuất hiện.
• Bể đang châm phân có phosphate mà vẫn bị GSA. Lúc này nhiều khả năng bạn đang châm hơi dư.

Dọn rêu chấm xanh ở từng vị trí

GSA bám rất chắc, nên cách xử lý tùy vào chỗ nó mọc:

1. Trên kính: trường hợp nhẹ nhàng nhất. Dùng thẻ nhựa (kiểu thẻ ngân hàng cũ) hoặc dao cạo rêu chuyên dụng để cạo sạch.
2. Trên lũa, đá: khó hơn một chút. Bạn có thể dùng bàn chải đánh răng chà cho bong ra.
3. Trên lá cây: gần như không thể gỡ GSA khỏi lá. Với cây mọc nhanh, cách gọn nhất là cắt bỏ những lá bị dính.

Ráy thì khác. Một chậu ráy có khi hai tháng mới ra một lá mới, cắt hết lá dính rêu thì cây trơ trụi. Trường hợp này nên nuôi thêm đội dọn bể, đặc biệt là ốc nerite và ốc clithon. Hai loại ốc này cạo GSA trên lá rất giỏi.

Có nên dùng carbon lỏng để chấm rêu

Muốn nhanh hơn, bạn có thể chấm trực tiếp carbon lỏng như Seachem Excel hoặc Easy-Life EasyCarbo lên chỗ có rêu. Cách này có hiệu quả. Tuy vậy, có trường hợp cây cũng bị chết theo, nên đây là lựa chọn cuối cùng chứ không phải cách nên thử đầu tiên.

Giữ phosphate ở mức nào để GSA không quay lại

Dọn xong mà không chỉnh phosphate thì rêu sẽ mọc lại. Phosphate là dưỡng chất quan trọng cho cây, nên mục tiêu không phải là triệt tiêu nó mà là giữ ở mức vừa đủ.

Cách chắc nhất là mua bộ test phosphate và đo nước. Mức mong muốn khá thấp, chỉ khoảng 0,1 đến 1 mg/l, vừa đủ nuôi cây.

Thay nước đều đặn là chốt an toàn. Nếu lỡ châm dư, phần phosphate thừa sẽ đi ra theo nước thay.

GSA ở bể mới set với phân nền giàu dinh dưỡng

Không phải ai cũng đo phosphate thường xuyên. Có một quy luật khá hay gặp với bể dùng phân nền giàu dinh dưỡng có sẵn phosphate. Những tuần đầu, nền nhả phosphate ra nước nên cây đủ ăn. Đến khoảng tuần thứ 4–5, nền nhả chậm lại, phosphate trong nước tụt xuống và GSA bắt đầu lấm tấm trên kính.

Gặp đúng tình huống này, bạn có thể xem GSA như tín hiệu báo đã đến lúc châm phân nước có phosphate. Từ đó trở đi, châm đều theo liều và đừng châm quá tay.

Bắt đầu từ đâu

• Lau thử chấm xanh để chắc đó là GSA chứ không phải rêu bụi xanh.
• Cạo sạch GSA trên kính, chà lũa đá, cắt lá cây mọc nhanh bị dính.
• Thả vài con ốc nerite hoặc clithon nếu bể có ráy hay cây mọc chậm.
• Mua bộ test phosphate, đo nước rồi chỉnh liều phân nước có phosphate để giữ quanh 0,1–1 mg/l, kết hợp thay nước định kỳ.