Top 10 thức ăn sống cho cá cảnh: dùng để cho sinh sản và làm phong phú đời sống

Hỏi dân chơi cá lâu năm xem cá ăn gì tốt nhất, phần đông sẽ bảo là thức ăn sống. Đây là loại thức ăn cao cấp, gần nhất với thứ cá ăn ngoài tự nhiên, và có khá nhiều cái lợi. Con mồi cựa quậy khiến cá háu ăn hơn. Điểm này rất có ích khi cá đang gầy, hoặc đang lớn và cần ăn nhiều hơn bình thường. Săn mồi còn bắt cá vận động cả thân lẫn đầu óc. Bạn cũng được xem những hành vi thú vị mà lúc cho ăn cám mảnh có thể không thấy. Cuối cùng, thức ăn sống là một trong những cách nhanh nhất để vỗ cá bố mẹ trước khi cho đẻ. Dưới đây là 10 loại thức ăn sống phổ biến, kèm cách tự nuôi một số loại tại nhà.

1. Artemia mới nở

Muốn ương cá bột hay kích cá trưởng thành lên đẻ thì không gì qua được Artemia mới nở. Đây là loài giáp xác nước mặn rất nhỏ thuộc chi Artemia. Lúc mới nở, chúng vẫn còn mang túi noãn hoàng giàu dinh dưỡng, nhiều protein và chất béo tốt. Ấp Artemia tại nhà khá đơn giản. Bạn chỉ cần ngâm trứng trong nước muối. Nếu giữ nước ấm ở 23–28°C thì sau khoảng 18–36 giờ trứng sẽ nở. Khi thấy hàng trăm chấm hồng li ti bơi lượn trong bình, bạn chiếu đèn vào đáy bình ấp. Artemia sẽ bơi về phía có ánh sáng và tách khỏi đám vỏ trứng. Công thức ấp Artemia chi tiết nằm trong bài hướng dẫn riêng.

2. Ốc

Nhiều loài cá rất thích ăn ốc sống, chẳng hạn cá nóc, cá chạch và các loài cichlid Nam Mỹ cỡ lớn. Riêng với cá nóc, vỏ ốc còn mài bớt bộ răng mọc liên tục của chúng để răng không dài quá. Muốn có nguồn ốc đều đặn, bạn nên set riêng một bể hoặc một thùng để nhân ốc bàng, ốc sừng cừu (ramshorn) hoặc ốc tháp Malaysia. Ốc cần nước cứng, pH và GH cao hơn. Nước không đủ cứng thì vỏ ốc có thể bị thủng lỗ. Nếu nguồn nước nhà bạn mềm, bạn có thể rải một lớp san hô vụn dày 3–5 cm làm nền, rồi châm thêm khoáng như Seachem Equilibrium khi cần. Thức ăn cho ốc nên giàu canxi, ví dụ Easy Shrimp and Snail Shells, Xtreme Shrimpee Sinking Sticks và các loại thức ăn cá giàu canxi khác. Nếu muốn tìm hiểu thêm, bạn có thể đọc bài riêng về 7 loài ốc nước ngọt hàng đầu.

3. Giun giấm

Các loài cá đẻ trứng rải như tetra, cá cầu vồng và killifish thường cho ra cá bột cực nhỏ. Chúng bé đến mức chưa ăn nổi thức ăn cá bột thông thường. Giun giấm (vinegar eel) là loài giun tròn màu trắng, vô hại và rất dễ nuôi. Đây là thức ăn lý tưởng cho cá bột trong giai đoạn chúng chưa đủ lớn để ăn Artemia mới nở. Cách nuôi rất gọn. Bạn lấy một chai rượu vang hoặc chai cổ dài bất kỳ, đổ vào 50% giấm táo và 50% nước đã khử clo, rồi thả thêm vài lát táo. Khi giun đã sinh sôi đủ nhiều, bạn nhét một ít bông lọc vào cổ chai và đổ nước đã khử clo lên trên. Giun sẽ bơi từ phần giấm lên phần nước sạch. Lúc đó bạn dùng ống nhỏ giọt hút một ít giun cho cá bột ăn. Cách tự làm chai nuôi giun giấm có hướng dẫn từng bước trong bài riêng.

4. Giun vi mô

Giun chuối (banana worm), giun walter và giun vi mô (microworm) cũng là tuyến trùng, tức giun tròn, và cũng là thức ăn sống quen thuộc cho cá. Chúng lớn hơn giun giấm một chút nhưng vẫn nhỏ hơn Artemia mới nở, nên cá bột rất nhỏ vẫn ăn được. Bạn có thể bắt đầu nuôi trong một hộp nhựa nhỏ với khoai tây nghiền ăn liền. Khoét một lỗ thở trên nắp hộp rồi nhét bông lọc vào lỗ để côn trùng và sinh vật lạ không chui vào được. Đến lúc thu, bạn chỉ cần quẹt ngón tay dọc thành hộp, chỗ giun đã bò lên, rồi nhúng thẳng ngón tay vào bể cho cá ăn. Muốn biết chi tiết hơn, bạn xem bài hướng dẫn đơn giản về giun vi mô.

5. Bo bo (Daphnia)

Bo bo là loài giáp xác nước ngọt dài khoảng 1–5 mm, nên rất hợp làm thức ăn cho cá cỡ nhỏ đến vừa. Chúng sinh sản khá nhanh. Vì vậy bạn nên nuôi bo bo trong lượng nước càng nhiều càng tốt để thông số nước ổn định và đàn không bị chết sập. Bo bo rất nhạy với clo. Khi thay nước, bạn dùng nước bể cũ hoặc nước đã để lâu và đã khử clo. Chúng sinh sản tốt nhất khi được chiếu sáng lâu và nuôi ở nhiệt độ mát, khoảng 20°C. Bo bo ăn bằng cách lọc nước. Khi nước hết đục, tức là thức ăn đã hết, bạn cho thêm men khô hoạt tính, nước xanh hoặc bột tảo spirulina. Muốn vớt bo bo thì bạn chỉ cần kéo chậm một chiếc vợt lưới mịn qua nước. Bài riêng về nuôi bo bo có thêm chi tiết.

6. Trùng cỏ

Ngoài tự nhiên, phần lớn cá mới nở ăn gì? Thường là vi sinh vật như vi tảo, động vật nguyên sinh và ấu trùng của động vật không xương sống. Vì thế nhiều người cho cá đẻ tự gây sinh vật phù du nước ngọt, tức trùng cỏ (infusoria), để nuôi cá bột cực nhỏ. Có nhiều cách gây trùng cỏ. Một trong những cách phổ biến nhất là đổ vài lít nước bể cũ vào một chiếc bình lớn, rồi bóp vào đó một ít cặn bẩn từ vật liệu lọc. Sau đó bạn thả thêm một mẩu vỏ chuối dài khoảng 3 cm hoặc ½ thìa cà phê men ăn liền làm thức ăn cho trùng cỏ. Muốn trùng lên nhanh hơn thì làm ấm nước lên 26–27°C. Vài ngày sau, bạn sẽ thấy những đốm li ti chuyển động trong nước. Khi nước chuyển từ đục sang trong, đó là dấu hiệu trùng cỏ đã ăn hết thức ăn và mẻ trùng đã thu được. Bạn dùng ống nhỏ giọt hút một ít nước rồi cho thẳng vào chỗ cá bột.

7. Giun đen (blackworm)

Giun đen sống là thức ăn rất tốt cho cá tầng đáy vì chúng chìm xuống nền. Nhiều người cho cá đẻ tin rằng đây là cách tốt nhất để vỗ cá chuột (corydoras). Giun đen khá khó nhân tại nhà. Ở Mỹ, các trang trại nuôi giun đen California quy mô lớn trong ao nhân tạo. Bạn thường có thể mua giun đen ở cửa hàng cá gần nhà, hoặc đặt mua qua mạng thẳng từ trang trại. Khi nhận giun, bạn đổ giun ra vợt lưới mịn và xả thật kỹ bằng nước đã khử clo, làm lạnh ở 4–13°C. Giun cần chỗ rộng rãi, nên bạn giữ chúng trong hộp rộng và nông, sao cho lớp giun không dày quá 1,3 cm. Đổ nước lạnh đã khử clo vừa đủ ngập giun, rồi đặt hộp vào tủ lạnh, không đậy nắp. Muốn giun sống tới lúc cho cá ăn, mỗi ngày bạn phải xả giun lại như vậy bằng nước khử clo đã làm lạnh sẵn. Bỏ qua bước này thì giun sẽ làm bẩn nước rất nhanh.

8. Giun Grindal và giun trắng

Khi cá bột đã qua giai đoạn ăn giun giấm và giun vi mô, bạn có thể chuyển sang giun Grindal (đường kính khoảng 0,5 mm), rồi sau đó là giun trắng (đường kính khoảng 1 mm). Việc đầu tiên là khử trùng giá thể để diệt mạt và các loài sinh vật hại khác. Giá thể có thể là đất trồng hữu cơ, rêu than bùn hoặc xơ dừa. Bạn có thể cho đất vào lò nướng, nung 30 phút ở 82–93°C. Một cách khác là làm ẩm giá thể rồi quay lò vi sóng từng đợt 90 giây cho tới khi đạt 82–93°C. Xong thì cho giá thể vào hộp hoặc thùng nhựa, đậy lại chờ nguội. Nếu giá thể còn khô, bạn thêm chút nước khử clo cho ẩm hơn. Tiếp theo, bạn thả giun giống và rải một ít thức ăn lên mặt giá thể. Thức ăn có thể là bánh mì với sữa chua, yến mạch, khoai tây nghiền ăn liền, thậm chí cả thức ăn cá. Bạn đặt một chiếc nắp hộp nhựa đựng đồ ăn lên trên chỗ thức ăn. Sau đó khoét một lỗ thở trên nắp hộp nuôi và dán một miếng vải che lỗ để sinh vật hại không chui vào được. Cuối cùng, bạn đậy nắp hộp nuôi lại. Giun Grindal sống tốt ở nhiệt độ phòng 21–24°C. Giun trắng thì phải giữ ở khoảng 13°C, trong tầng hầm mát hoặc tủ ướp rượu vang. Đến lúc thu, bạn nhấc chiếc nắp đặt trên thức ăn ra, dùng ngón tay gạt lấy một ít giun, nhúng vào cốc nước nhỏ cho sạch rồi mới cho cá ăn.

9. Côn trùng

Côn trùng và ấu trùng côn trùng chiếm phần lớn khẩu phần tự nhiên của nhiều loài cá. Lớp vỏ ngoài của chúng là nguồn chất xơ tốt, nhờ vậy cá tiêu hóa tốt hơn. Các cửa hàng đồ cho bò sát có bán côn trùng làm mồi như dế, gián dubia và sâu bột. Có người còn tự nuôi cả đàn gián dubia. Giun đỏ và giun đất có bán ở một số cửa hàng thú cưng và tiệm đồ câu, bạn cũng có thể tự nuôi tại nhà. Muốn bắt côn trùng ngoài tự nhiên mà không mang ký sinh trùng vào bể, bạn đặt một xô khoảng 19 lít nước đã khử clo ở ngoài trời và chờ muỗi đến đẻ trứng. Sau đó dùng vợt lưới mịn vớt bọ gậy trên mặt nước. Nhớ vớt mỗi ngày, nếu không bọ gậy sẽ nở thành muỗi.

10. Cá sống

Cá mồi dễ mang bệnh vào bể hơn, trong khi phần lớn người chơi lại không chịu cách ly cá mồi. Ngoài ra, cá vàng và cá minnow chứa nhiều thiaminase. Nếu cá săn mồi ăn chúng với lượng lớn, chất này có thể khiến cá không hấp thu đủ thiamin (vitamin B1) và sinh ra đủ thứ bệnh. Muốn tránh thiếu chất thì mấu chốt là cho ăn đa dạng, đừng lúc nào cũng chỉ một loại. Dù vậy, một số người chơi tự nuôi cá mồi tại nhà để giảm nguy cơ lây bệnh. Chẳng hạn, cá đẻ con sinh sản rất nhanh, nên vớt bớt cá con ra làm mồi thì đàn cũng đỡ bị quá đông. Khi nuôi tép red cherry, có thể bạn cũng phải loại bớt những con kém màu để dòng tép ngày càng đẹp hơn. Cho cá ăn cá hay động vật không xương sống còn sống không phải ai cũng thấy thoải mái, nhưng đó là chuyện tự nhiên trong đời sống của loài săn mồi.

Phần lớn giống thức ăn sống đều mua được qua mạng hoặc từ người chơi quanh khu vực. Bạn cứ tìm xem loại nào hợp với cá của mình rồi làm thử. Ngoài ra, lúc nào cũng nên nuôi thêm một mẻ dự phòng, phòng khi mẻ đầu bị chết sập không dùng được nữa. Chúc bạn thành công với thức ăn sống. Đừng quên xem hướng dẫn về loại thức ăn sống được ưa chuộng nhất là Artemia mới nở.